තැන්පත්කරුවන්ගේ රැකවරණයට ඇති නීතිමය පලිහ සහ විමර්ශන යාන්ත්‍රණය
නගරයේ ප්‍රධාන මංසන්ධියක දිස්වන දැවැන්ත නාමපුවරුවක්, දිවයින පුරා විහිදුණු ශාඛා පද්ධතියක් මෙන්ම සේවක පිරිවරක් දුටු පමණින් සාමාන්‍ය පුරවැසියකු තුළ මූල්‍ය ආයතනයක් කෙරෙහි විශ්වාසය ගොඩනැඟීම ස්වාභාවිකය. එහෙත් මූල්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ බරපතළම අර්බුදය නිර්මාණය වන්නේ, මෙවැනි බාහිර ප්‍රදර්ශනාත්මක ව්‍යුහයන් පිටුපස නිසි නියාමන බලපත්‍රයක් හෝ මහ බැංකු අධීක්ෂණයක් නොමැති බව හෙළිදරව් වන අවස්ථාවන්හිදීය.
මෑතකදී කරළියට පැමිණි 'රූරල් කැපිටල් බෑන්ක්' හෙවත් 'ඌව ප්‍රාග්ධන බැංකුව' මුල්කරගත් සංවාදය හරහා යළිත් වරක් තහවුරු වී ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකාවේ නියාමනය නොවූ මූල්‍ය වෙළෙඳපොළෙහි පවතින අනාරක්ෂිතභාවයයි.
පාර්ලිමේන්තුවේදී තහවුරු වූ අනාවරණය
අදාළ ආයතනය සම්බන්ධයෙන් පසුගියදා පාර්ලිමේන්තුවේදී ප්‍රකාශයක් සිදුකළ විෂයභාර රාජ්‍ය අමාත්‍යවරයා නිල වශයෙන් පෙන්වා දුන්නේ, ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව, මුදල් මණ්ඩලය හෝ වෙනත් කිසිදු රාජ්‍ය නියාමන ආයතනයක් යටතේ එවැනි ආයතනයක් ලියාපදිංචි වී නොමැති බවයි.
කෙසේවෙතත්, රට පුරා ශාඛා ජාලයක් පවත්වාගෙන යමින් තැන්පතු එක්රැස් කිරීමේ ක්‍රියාවලියක් මෙහි සිදුවන බවට චෝදනා එල්ල විය. එමෙන්ම මෙම ව්‍යාපාරික ව්‍යුහය සමඟ හිටපු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී තිස්ස කුට්ටිආරච්චිගේ සබඳතාවක් පවතින බවට පාර්ලිමේන්තුවේදී ප්‍රශ්න කෙරුණු අතර, ඊට ප්‍රතිචාර දැක්වූ හිටපු මන්ත්‍රීවරයා ප්‍රකාශ කළේ තමන් දේශපාලනයට පිවිසීමට පෙර සිට පැවති ව්‍යාපාරයක් මිස මේ සඳහා තම සෘජු මැදිහත්වීමක් නොමැති බවයි.
කෙසේවෙතත්, අදාළ ආයතනයේ නමට ලියාපදිංචි වාහනයක් ඔහු විසින් භාවිත කර ඇති බවට වූ තොරතුරු සහ ආයතනික අක්‍රමිකතා සම්බන්ධයෙන් අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ නීතිවිරෝධී වත්කම් විමර්ශන කොට්ඨාසය විශේෂ විමර්ශනයක් ආරම්භ කර ඇත. එම විමර්ශනයට අදාළව ප්‍රකාශයක් ලබාදීම සඳහා සිතාසි නිකුත් කර තිබුණද, ඔහු ඊට මෙතෙක් පෙනී සිට නොමැති බවද පොලිස් වාර්තාවල දැක්වේ.
නීතියේ දැඩි සීමා සහ නියාමන හිඩැස්
මෙරට නීති පද්ධතිය තුළ මූල්‍ය ආයතනයක් පවත්වාගෙන යාම සම්බන්ධයෙන් දැඩි රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක වේ. 1988 අංක 30 දරන බැංකු පනත ප්‍රකාරව, ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ විධිමත් අනුමැතියකින් තොරව 'බැංකුව' (Bank) යන නාමය ප්‍රචාරණ හෝ වාණිජ කටයුතු සඳහා භාවිත කිරීම සපුරා තහනම් වේ. එසේම 2011 අංක 42 දරන මුදල් ව්‍යාපාර පනතේ 10 වැනි වගන්තිය යටතේ 'මූල්‍ය' (Finance/Financial) යන වචනය අනවසරයෙන් භාවිත කිරීමද වරදකි.
මහ බැංකුව සතුව පවතින නෛතික බලතල අනුව මෙවැනි අනවසර මූල්‍ය ව්‍යාපාර විමර්ශනය කිරීමටත්, අධිකරණ ක්‍රියාමාර්ග මඟින් දඬුවම් පැමිණවීමටත් ප්‍රතිපාදන පවතී. එසේ වුවද, ඇතැම් ආයතන ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලවල සාමාන්‍ය ව්‍යාපාර නාම ලියාපදිංචි කර, පළාත් පාලන ආයතන හරහා වෙළඳ බලපත්‍ර (Trade Licenses) ලබාගනිමින් ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය හෝ සමුපකාර සංකල්පය ආවරණයක් කරගනිමින් නියාමන ආවරණයෙන් මිදීමට උත්සාහ කරන ආකාරය නිරීක්ෂණය වේ.
තැන්පත්කරුවන්ට ඇති අවදානම සහ රක්ෂණාවරණය
විධිමත් බැංකු පද්ධතිය තුළ ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් තීරණය කරනු ලබන උපරිම පොලී සීමාවන් සහ දැඩි අධීක්ෂණ නීති ක්‍රියාත්මක වේ. නීත්‍යානුකූල මූල්‍ය ආයතනයක අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල සාමාජිකයන් පවා ‘සුදුසු සහ යෝග්‍ය’ (Fit and Proper) නිර්ණායක සපුරාලිය යුතුය.
නමුත් අනවසර ආයතන, වෙළෙඳපොළ මට්ටමට වඩා අස්වාභාවික ඉහළ පොලී ප්‍රතිශත ලබාදෙන බව පවසමින් මහජනතාව ආකර්ෂණය කරගැනීමට කටයුතු කරයි. මෙහි ඇති බරපතළම අවදානම වන්නේ තැන්පතු සුරක්ෂිතතාවයි.
ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ බලපත්‍රලාභී බැංකුවක් හෝ මූල්‍ය සමාගමක් අර්බුදයකට ලක්වුවහොත්, 'ශ්‍රී ලංකා තැන්පතු රක්ෂණ යෝජනා ක්‍රමය' යටතේ එක් තැන්පත්කරුවකුට උපරිම වශයෙන් රුපියල් මිලියන 1.1ක වන්දියක් හිමිවීමේ නෛතික රැකවරණය පවතී. එහෙත් නියාමනය නොවූ, බලපත්‍ර රහිත ආයතනයක මුදල් තැන්පත් කරන පුරවැසියන්ට එවැනි කිසිදු රක්ෂණාවරණයක් නොමැති අතර, ආයතනය බිඳවැටීමකදී තැන්පතු මුළුමනින්ම අහිමිවීමේ අවදානමක් පවතී.
අතීතයේ මෙරට සිදුවූ මහා පරිමාණ මූල්‍ය වංචා සහ නියාමනයෙන් තොර ආයතන කඩාවැටීම් දෙස බැලීමේදී, සාම්ප්‍රදායික අපරාධ නඩු පැවරීම් හරහා වැරදිකරුවන්ට සිරදඬුවම් හිමිවුවද, තැන්පත්කරුවන්ට සිය අරමුදල් ආපසු අයකර ගැනීම අතිශය දීර්ඝ හා දුෂ්කර ක්‍රියාවලියක් බවට පත්වූ අයුරු දක්නට ලැබිණි.
නව නීති රාමුව සහ අනාගත නියාමනය
මෙම නෛතික අභියෝගයන්ට පිළියමක් ලෙස ශ්‍රී ලංකාව විසින් මෑතකදී බලාත්මක කරන ලද 'අපරාධවලින් උපයාගත් වත්කම් පිළිබඳ පනත' (Proceeds of Crime Act) වැදගත් නෛතික සන්ධිස්ථානයකි. සාපරාධී වරදකරු කිරීමකින් තොරවම (Non-conviction based asset forfeiture) සැකකටයුතු හෝ අයථා වත්කම් රාජසන්තක කිරීමට සහ එම වත්කම් මඟින් විපතට පත්වූ පාර්ශ්වයන්ට වන්දි ගෙවීමට අදාළ නීතියෙන් රාමුවක් සකස් කර තිබේ.
මූල්‍ය විශේෂඥයන් අවධාරණය කරන්නේ, මෙවැනි අනවසර මූල්‍ය ආයතන බිහිවීම වැළැක්වීම සඳහා මහ බැංකුව, මූල්‍ය බුද්ධි ඒකකය (FIU), අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (CID) සහ සමාගම් රෙජිස්ට්‍රාර් කාර්යාලය ඇතුළු අදාළ සියලු පාර්ශ්ව ඒකාබද්ධ වූ කඩිනම් අධීක්ෂණ යාන්ත්‍රණයක් ක්‍රියාත්මක විය යුතු බවයි.
විශේෂයෙන්ම, මහජනතාව තමන් මුදල් තැන්පත් කරන ආයතනය මහ බැංකු ලියාපදිංචිය සහිත නීත්‍යානුකූල එකක්ද යන්න තහවුරු කරගැනීම සඳහා නවීන තාක්ෂණික ක්‍රමවේද (උදාහරණයක් ලෙස නියාමිත ආයතන සඳහා සත්‍යාපන QR කේත ක්‍රමවේදයක්) හඳුන්වා දීම කාලීන අවශ්‍යතාවක් ලෙස පෙන්වා දිය හැකිය.
යම් මූල්‍ය ආයතනයක බාහිර අලංකරණය, ශාඛා සංඛ්‍යාව හෝ ඒ පිටුපස සිටින පුද්ගලයන්ගේ සමාජ තත්ත්වය කිසිසේත්ම නීත්‍යානුකූල මූල්‍ය බලපත්‍රයකට ආදේශකයක් නොවන බවත්, තම ඉතිරිකිරීම් සුරක්ෂිත කරගැනීම සඳහා නිල නියාමන ලැයිස්තු පරීක්ෂා කිරීම තැන්පත්කරුවන්ගේ ප්‍රමුඛ වගකීමක් බවත් ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වාදෙති.
මෙම 'බැංකු ජාවාරම ගැන The Leader TV ඔස්සේ සිදුකර ඇති 'රෙඩ් ඇලට්' විශේෂ අනාවරණය මතු දැක්වෙන වීඩියෝවෙන් නරඹන්න
