සර්බියානු ශිෂ්‍ය විප්ලවය: දේශපාලනඥයන් නැති අලුත් දේශපාලනය

බ්‍රසීලය, සර්බියාව සහ ඊශ්‍රායලය යන රටවල මෑතදී පැවති මැතිවරණ ප්‍රතිඵල බලාපොරොත්තු දල්වන සුලු ඒවා විය හැකිය. ඒ අතරින් සර්බියාවේ මැතිවරණය සුවිශේෂය.

පසුගිය ඔක්තෝබර් 25 වන දින සර්බියාවේ පැවති මහ මැතිවරණයෙන් පසු ලොව "බුද්ධිමත්ම පාර්ලිමේන්තුව" බිහි කිරීමට එරට තරුණ ප්‍රජාව සමත් වූහ. ‘ශිෂ්‍ය ලැයිස්තුව – සිසුන් ජයගනී’ (Student List – Students Are Winning) නම් වූ ශිෂ්‍ය ව්‍යාපාරය විසින් ඉදිරිපත් කළ නිර්පාක්ෂිකයින් කණ්ඩායම ආසන 250කින් යුත් සර්බියානු ජාතික සභාවේ ආසන 141ක්ම දිනා ගන්නා ලදී.

විශේෂත්වය වන්නේ මෙම නියෝජිතයින්ගෙන් අඩකටත් වඩා ආචාර්ය (Ph.D.) හෝ වෛද්‍ය (M.D.) උපාධිධාරීන් වීමයි. වසර 13ක් පුරා පැවති ඇලෙක්සැන්ඩර් වුචිච්ගේ (Aleksandar Vučić) ජාතිකවාදී ඒකාධිපති පාලනය නිමා කරමින් සර්බියානු සිසුන් ලොවටම පෙන්වා දුන්නේ "දේශපාලනඥයන් නොමැතිව දේශපාලනය කළ හැකි බවයි."

ඛේදවාචකයකින් ඇවිළුණු ශිෂ්‍ය අරගලය

මෙම අසමසම දේශපාලන පෙරළියේ ආරම්භය සනිටුහන් වූයේ 2024 නොවැම්බර් මාසයේදීය. සර්බියාවේ නොවි සාද් (Novi Sad) දුම්රිය ස්ථානයේ වහලයක් කඩා වැටීමෙන් පුද්ගලයින් 16 දෙනෙකුට දිවි අහිමි විය. රාජ්‍ය අංශයේ ඔඩුදුවා තිබූ දූෂණය සහ අක්‍රමිකතා මෙම ඛේදවාචකයට සෘජුවම වගකිව යුතු බව පවසමින් විශ්වවිද්‍යාල සිසුහු වීදි බැස්සහ.

විනිවිදභාවය සහ යුක්තිය ඉල්ලා සිසුන් කළ හඬ නැගීම පාලකයන් විසින් නොසලකා හරින ලදී. එහි ප්‍රතිඵලය වූයේ ශිෂ්‍ය විරෝධතා රට පුරා ලැව්ගින්නක් සේ පැතිර යාමයි. විශ්වවිද්‍යාල ආචාර්යවරුන්, ගුරුවරුන් සහ සාමාන්‍ය ජනතාව සිසුන් වටා එක්රොක් වූහ.

විරෝධතා අතරතුර පොලීසිය සහ සිසුන් අතර ගැටුම් ඇති වන විට, විශ්වවිද්‍යාල මහාචාර්යවරු සිසුන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා පොලීසිය ඉදිරියේ මිනිස් පවුරක් ලෙස පවා නැගී සිටියහ. වසර දෙකකට ආසන්න කාලයක් පැවති මෙම අරගලය 2025 මැයි මාසයේදී කඩිනම් මැතිවරණයක් ඉල්ලා සිටින මට්ටමට වර්ධනය විය.

අපේක්ෂකයින් තෝරාගත් අපූරු ක්‍රමවේදය: නායකයන් නැති ව්‍යාපාරයක්

සාම්ප්‍රදායික ශිෂ්‍ය ව්‍යාපාර බලය ලබා ගැනීමේදී සිදු කරන්නේ තමන් අතරින්ම නායකයන් බිහිකර මැතිවරණයට ඉදිරිපත් වීමයි. නමුත් සර්බියානු සිසුන් ගත් මග හාත්පසින්ම වෙනස් විය. ඔවුන් කිසිවෙකුත් ඡන්දයට ඉදිරිපත් වූයේ නැත.

ඒ වෙනුවට, ඔවුන් විශ්වවිද්‍යාල තුළ රැස්වීම් (Plenums) පවත්වමින්, සෘජු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රමවේදයන් ඔස්සේ සමාජයේ විවිධ ස්තර නියෝජනය කරන, දූෂණයෙන් තොර, කීර්තිමත් සහ විශ්වාසවන්ත පුද්ගලයින්ගෙන් සමන්විත ලැයිස්තුවක් සකස් කළහ. මෙය දේශපාලන බල ලෝභයෙන් තොරව, සමාජයේ විවිධ ක්ෂේත්‍රවලින් සුදුස්සන් අහඹු හා විවෘත නිර්ණායක ඔස්සේ තෝරා ගැනීමක් (Sortition-inspired citizen selection) බඳු විය.

| වෘත්තීය විවිධත්වය: 

මෙම ලැයිස්තුවට විද්‍යාඥයන් සහ මහාචාර්යවරුන් පමණක් නොව ගොවීන්, නීතිඥයන්, කලාකරුවන්, ගුරුවරුන් සහ හිටපු පැසිපන්දු ක්‍රීඩකයෙකු පවා ඇතුළත් විය.

| නායකත්වය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම: 

ලැයිස්තුවේ අංක එකට හෘද රෝග විශේෂඥ වෛද්‍ය ඉලියා සර්ඩනොවිච් (Ilija Srdanović) ගේ නම තිබුණද, ඔහු මෙම කණ්ඩායමේ නිල නායකයා නොවේ. මෙම ව්‍යාපාරයට තනි නායකයෙකු නොමැත.

| වෘත්තීය ගරුත්වය: 

තේරී පත් වූ බොහෝ විද්වතුන්ට පූර්ණ කාලීන දේශපාලනඥයන් වීමට අවශ්‍යතාවක් නැත. සර්බියානු නීතියට අනුව ලබැඳියාවන් අතර ගැටුමක් නොමැති නම් මන්ත්‍රීවරුන්ට තම පෙර රැකියාවල නිරත විය හැකි බැවින්, ඔවුහු තම පර්යේෂණ හා ඉගැන්වීම් කටයුතු අඛණ්ඩව කරගෙන යාමට බලාපොරොත්තු වෙති.

ඉන්දියාවේ 'කැරපොතු පක්ෂය' සහ සර්බියානු යථාර්ථය

සර්බියාවේ මෙම ශිෂ්‍ය නැගිටීම හුදෙක් එක් රටකට සීමා වූ සිදුවීමක් ලෙස බැහැර කළ නොහැක. එය ලොව පුරා සාම්ප්‍රදායික දේශපාලනය ප්‍රතික්ෂේප කරමින් නැගී එන ගෝලීය තරුණ විරෝධතා රැල්ලක කූටප්‍රාප්තියකි.

මෙයට දශක ගණනාවකට පෙර ඉන්දියාවේ පැවති දූෂිත සහ පවුල්වාදී දේශපාලන ක්‍රමය උපහාසයට ලක් කරමින් හා එයට එරෙහිව විකල්ප හඬක් නගමින් කරළියට පැමිණි "කැරපොතු පක්ෂය" (Cockroach Party) වැනි උපහාසාත්මක හා විකල්ප දේශපාලන ව්‍යාපාරවල මූලික හරය වූයේද මෙයයි.

ඕනෑම ව්‍යසනයකදී නොනැසී පවතින කැරපොත්තන් මෙන්, ජනතාව කොතරම් පීඩාවට පත් වුවද සාම්ප්‍රදායික දේශපාලනඥයන් තම බලය රැකගන්නා බවත්, මෙම කුණු වූ දේශපාලන ක්‍රමය තුළ සාමාන්‍ය පුරවැසියාට ඉඩක් නොමැති බවත් එවැනි ව්‍යාපාර මගින් පෙන්වා දෙන ලදී. ඉන්දියාවේ එදා උපහාසාත්මක විරෝධයක් ලෙස මතු වූ "දේශපාලනඥයන්ගෙන් තොර පුරවැසි දේශපාලනය" අද සර්බියානු සිසුන් විසින් ප්‍රායෝගික යථාර්ථයක් බවට පත් කර තිබේ.

තරුණ පරපුර පාරට බස්සන නූතන අර්බුද

අද වන විට යුරෝපය ඇතුළු ලොව පුරා තරුණ පරපුර දැඩි අසහනයකින් හා අවිනිශ්චිතතාවයකින් පසුවෙති. මීට බලපා ඇති ප්‍රධාන සාධක කිහිපයකි:

| කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) සහ රැකියා අහිමි වීමේ බිය:
උපාධියක් ලබා ගත් පමණින් සුරක්ෂිත අනාගතයක් හිමිවන යුගය අවසන් වෙමින් පවතී. කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) සහ ස්වයංක්‍රීයකරණය විසින් මූලික මට්ටමේ සිට ඉහළ වෘත්තීය මට්ටම දක්වා තිබූ බොහෝ රැකියා අවස්ථා ගිලගනිමින් තිබේ. තමන් වසර ගණනාවක් හදාරන දැනුම හෙට දවසේ AI තාක්ෂණය හමුවේ බටහිර රටවල පැවැති බොහෝ රැකියා අවස්ථා අවලංගු වී යනු ඇතැයි යන බිය තරුණ පරපුර තුළ බලාපොරොත්තු සුන් කරවීමට හේතු වී ඇත.

| බුද්ධි ගලනය සහ දේශපාලනීකරණය:
සර්බියාවේ පැවැති දූෂිත වුචිච්ගේ පාලන සමයේදී විශ්වවිද්‍යාලවල ස්වාධීනත්වය අහිමි විය. පර්යේෂණ සඳහා මුදල් වෙන් කෙරුණේ දක්ෂතාවයට (Meritocracy) නොව දේශපාලන හිතවත්කම් මතය. මෙය තරුණ බුද්ධිමතුන් රට හැර යාමට (Brain drain) ප්‍රධාන හේතුවක් විය.

| සාම්ප්‍රදායික දේශපාලනඥයන්ගේ නොහැකියාව:
දේශගුණික විපර්යාස, ආර්ථික අවපාත සහ AI වැනි සංකීර්ණ නූතන අභියෝග තේරුම් ගැනීමටවත්, ඒවාට විසඳුම් සෙවීමටවත් සාම්ප්‍රදායික බල ලෝභී දේශපාලනඥයන්ට හැකියාවක් නොමැති බව යුරෝපයේ තරුණ පරපුර වටහාගෙන සිටිති.

තම අනාගතය තාක්ෂණික පෙරළි හමුවේ අවදානමට ලක්ව ඇති මොහොතක, රටේ සම්පත් හා අවස්ථා දූෂිත දේශපාලනඥයන් අතලොස්සක් විසින් කොල්ලකෑම තවදුරටත් ඉවසා සිටීමට තරුණයෝ සූදානම් නැත. සර්බියානු සිසුන් විද්‍යාඥයන් සහ පර්යේෂකයන් පාර්ලිමේන්තුවට යැවීමට තීරණය කරන්නේද අනාගත ලෝකයේ අභියෝග ජයගත හැක්කේ දැනුම සහ කුසලතාව මත පදනම් වූ පාලනයකට පමණක් බව ඔවුන් තරයේ විශ්වාස කරන බැවිනි.

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ නව දිශානතියක්ද?

Marija Lesjak

සර්බියානු පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත්වූ රසායන විද්‍යාඥවරියක වන මරියා ලෙස්ජැක් (Marija Lesjak) පවසන පරිදි, "විශ්වවිද්‍යාලයක් යනු දේශපාලන පළිගැනීම්වලට බියෙන් තොරව නිදහසේ සිතීමට, පර්යේෂණ කිරීමට සහ විවේචන ඉදිරිපත් කිරීමට හැකි තැනක් විය යුතුය." අද ඔවුන් සැරසෙන්නේ විශ්වවිද්‍යාලවලට පමණක් නොව මුළු රටටම එම නිදහස ලබා දීමටයි. නීතියේ ආධිපත්‍යය තහවුරු කිරීම, දූෂණය පිටුදැකීම සහ ස්වාධීන විද්‍යා අරමුදලක් පිහිටුවීම ඔවුන්ගේ ප්‍රමුඛ අරමුණු අතර වේ.

සාම්ප්‍රදායික දේශපාලන පක්ෂ සහ වෘත්තීය දේශපාලනඥයන් ප්‍රතික්ෂේප කරමින්, සමාජයේ විවිධ වෘත්තිකයන් හා විද්වතුන් සෘජුවම පාලන තන්ත්‍රයට පත් කරන මෙම "සර්බියානු ආකෘතිය" ලෝක ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ නව හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් විය හැකිද?

වසර ගණනාවක් තිස්සේ දූෂිත පාලනයකින් හෙම්බත්ව සිටින ඕනෑම රටකට සර්බියානු ශිෂ්‍ය ව්‍යාපාරය ලබා දෙන පණිවිඩය ඉතා පැහැදිලිය: දේශපාලනය යනු වෘත්තීය දේශපාලනඥයන්ට පමණක් සීමා වූ බූදලයක් නොවේ. තරුණ ජවය, නිවැරදි දැක්ම සහ බුද්ධිමතුන්ගේ දායකත්වය එකතු වූ විට, කොතරම් බලවත් ඒකාධිපතියෙකු වුවද පරාජය කර නව දේශපාලන සංස්කෘතියක් බිහි කළ හැකිය.

ලූලාගේ පුනරාගමනය: බ්‍රසීලයෙන් නැගුණු ගෝලීය ප්‍රතිරෝධය

මේ අතර බ්‍රසීල ජනාධිපතිවරණයේ දෙවන වටයේදී ලුයිස් ඉනාසියෝ ලූලා ද සිල්වා ලැබූ විශිෂ්ට පුනරාගමනයේ දේශපාලන වැදගත්කම බ්‍රසීලයට හෝ ලතින් ඇමරිකාවට පමණක් නොව, සෙසු ලෝකයටද බලපායි.

මැතිවරණයට පෙර දින මධ්‍යම රාත්‍රියේ පැවති රැලියකදී එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් වෙත සෘජු පණිවිඩයක් ලබා දෙමින් ඔහුට අභියෝග කළ ලූලා මහතා, “බ්‍රසීලය කිසිවෙකුගේ පිලිකන්නක් නොවේ” යැයි ප්‍රකාශ කළේය. නිමක් නැති යුද්ධ, ඉහළ යන මරණ සංඛ්‍යාව සහ බලය සඳහා වූ සීමා රහිත අභිලාෂයන් පවතින යුගයක, ලූලා මහතාගේ කතාව කිසිදු බලවතෙකු පරාජය කළ නොහැකි අයෙකු නොවන බවට තවත් සිහිකැඳවීමකි.

‘ලූලා, බ්‍රසීලයේ 81 හැවිරිදි යළි නැගී සිටින්නා’ (Lula, Brazil’s 81-year-old comeback kid) යන මැයෙන් මේ ප්‍රවීණ දේශපාලනඥයා පිළිබඳ ලිපියක් පළ කළ 'ෆයිනෑන්ෂල් ටයිම්ස්' (Financial Times) පුවත්පත, සිව් වතාවක් ජනාධිපති ධුරයට පත් වූ ඔහු “නූතන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දේශපාලනයේ විශිෂ්ටතම සහ අනපේක්ෂිතම ජයග්‍රහණයන්ගෙන් එකක්” අත්කර ගත් බව නිවැරදිව සඳහන් කළේය.

එය අනපේක්ෂිත වූයේ ඇයි? නිසැකවම සියලු පසුබිම් සැකසී තිබුණේ ඔහුට අවාසිදායක ලෙසිනි. කෙසේ වෙතත්, බහුතර ඡන්දදායකයින්, විශේෂයෙන්ම තරුණ බ්‍රසීලියානුවන් ඔහු සමඟ සිටියහ.

“වොෂින්ටනයට හිතවාදී දක්ෂිණාංශික සහ ගතානුගතික බලවේග හිස ඔසවමින් සිටින දකුණු ඇමරිකාවේ මෑතකාලීන ප්‍රවණතාවට ඔහුගේ ජයග්‍රහණය අභියෝග කරයි. ලූලා අපේක්ෂිත ස්ථාවරත්වයක් මෙන්ම සමාජ හා ආර්ථික අන්තර්ග්‍රහණයක් ලබා දෙන අතරම, දකුණු ඇමරිකාවේ විශාලතම ආර්ථිකය හිමි රටේ ජනාධිපතිවරයා ලෙස ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ අධිරාජ්‍යවාදී අභිලාෂයන්ට එරෙහිව නැගෙන හඬක් වීමටද ඔහුට හැකියාව ඇත,” යනුවෙන් ‘ද හින්දු’ (The Hindu) කතුවැකිය සඳහන් කළේය.

ඊශ්‍රායල අර්බුදය සහ නෙතන්යාහුගේ අවිනිශ්චිත පැවැත්ම

ඊශ්‍රායලයේ ඔක්තෝබර් 27 වන දින පැවති මැතිවරණය විපක්ෂය විසින් හඳුන්වනු ලැබුවේ බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු පිළිබඳ ජනමත විචාරණයක් ලෙසිනි. ගාසා තීරයේ යුද්ධය මෙහෙයවූ, ඉරානයට දෙවරක් ප්‍රහාර එල්ල කළ සහ පලස්තීනුවන්ට කිසිදු සහනයක් ලබා නොදෙන බවට ප්‍රතිඥා දුන්, එරට දීර්ඝතම කාලයක් සේවය කළ අග්‍රාමාත්‍යවරයාට මෙම මැතිවරණය සිය පැවැත්ම සඳහා වූ සටනක් විය.

හිටපු හමුදා ප්‍රධානී ගාඩි අයිසන්කොට් (Gadi Eisenkot) ප්‍රමුඛ විපක්ෂයට මෙය නෙතන්යාහු බලයෙන් පහ කිරීමට ලැබුණු අවස්ථාවක් විය. මේ වන විට ඡන්දවලින් 90% කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් ගණන් කර අවසන්ව ඇති අතර, ඊශ්‍රායලය කණ්ඩායම් තුනකට බෙදී ඇති බැවින් ඉන් කිසිවෙකුට තනිවම රජයක් පිහිටුවිය නොහැක.
නෙතන්යාහුට සිය බහුතරය අහිමි වී ඇති අතර, ඔහුගේ ලිකුඩ් (Likud) පක්ෂය හැකිලී ගොස්, ඔහු නැතිවම බැරි නායකයෙකු යන මතය දුර්වල වී ඇත. එහෙත් ඔහුගේ විරුද්ධවාදීන් අතර පවතින බෙදීම තවමත් ඔහුට ඇති වඩාත්ම විශ්වාසදායක වත්කමයි.

ඔහු මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කර නොමැති නමුත්, සිය විරුද්ධවාදීන්ට පැහැදිලි ජයග්‍රහණයක් ලබා ගැනීමට ඉඩ නොදීම හරහා, අවම වශයෙන් දැනට හෝ බලයේ රැඳී සිටීමට සහ සිය දේශපාලන පැවැත්ම තහවුරු කර ගැනීමට තැත් කරනු ඇත. එහෙත් මැතිවරණයෙන් තීරණාත්මක ආසන සංඛ්‍යාවක් දිනාගෙන ඇති අරාබි පක්ෂවල කොන්දේසි විරහිත සහය ලබා ගැනීමට අයිසන්කොට්ගේ විපක්ෂය සූදානම් නම් එම ඉඩකඩ අවහිර විය හැක.


උපුටා ගැනීම - Wijayananda Jayaweera ෆේස්බුක් පිටුවෙන්...