සේවා ගාස්තු, පරික්ෂණ සහ පරිගණක පද්ධති වෙනුවෙන් රජය අලුතෙන්ම විශේෂ අරමුදල් 3ක් හදයි
“ගාස්තු වැඩි වුණාට වැඩේ ඉක්මන් වෙයිද?” - ව්‍යාපාරිකයන් සහ නැව් සමාගම් ආණ්ඩුව දෙස බලා සිටියි
එය වැදගත් වන්නේ ඇයි
ශ්‍රී ලංකාව නිදහස ලැබූ 1948 වසරේ සිට පැවත ආ යල් පැන ගිය රේගු රෙගුලාසි මුළුමනින්ම අහෝසි කරමින්, 2026 ජූලි 1 වැනිදා සිට සමස්ත රේගු මෙහෙයුම් පද්ධතියම උඩුයටිකුරු කරන නව මූල්‍ය සහ පරිපාලන රාමුවක් (New Customs Framework) හඳුන්වා දීමට රජය තීරණය කර ඇත.
මුදල් අමාත්‍යවරයා ලෙස ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක විසින් පැනවූ මෙම නව නීති මඟින් රේගු දූෂණ නැති කර ආදායම වැඩි කර ගැනීමට වගේම, බඩු බාහිරාද ආනයනය සහ අපනයනය කරන සමස්ත ව්‍යාපාරික ප්‍රජාවටම සෘජුවම බලපෑම් එල්ල වනු ඇත.
අලුත් වෙනස්කම්වල ඇතුළාන්තය :
විශේෂ අරමුදල් 3ක්:
රේගු සේවා ගාස්තු, බඩු පරික්ෂා කිරීමේ ගාස්තු සහ තොරතුරු තාක්ෂණ (ICT) සේවා වෙනුවෙන් වෙන වෙනම විශේෂ අරමුදල් 3ක් පිහිටුවයි. මෙම සල්ලි රේගුව ඩිජිටල් කිරීමට සහ සේවක දිරිගැන්වීම්වලට යොදවනු ලැබේ.
ඩිජිටල් ගාස්තු පද්ධතිය:
ආයෝජන මණ්ඩල (BOI) සමාගම්, නැව් ලේඛන වාර්තා (Manifest reporting) සහ රේගු ඒජන්තවරුන් සඳහා පැහැදිලි ඩිජිටල් ගාස්තු ව්‍යුහයක් හඳුන්වා දෙයි.
නැව් සහ ගුවන් යානා පාලනය:
ලංකාවට එන නැව් සහ ගුවන් යානා රේගුවට වාර්තා කළ යුතු වේලාවන් සහ නීති දැඩි කෙරෙන අතර, කඩිනම් මෙහෙයුම් අවශ්‍ය නැව් ඒජන්තවරුන් රේගුව ඇතුළත ඇපකර (Bonds/Deposits) තැබීම අනිවාර්ය වේ.
පාර්ශව කරුවන්ගේ අදහස්
රජයේ සහ අපනයනකරුවන්ගේ පාර්ශවය:
පැරණි ක්‍රමවේද නිසා වරායේ සහ ගුවන් තොටුපළේ බඩු නිදහස් කරගැනීමට දින ගණන් ගත වූ අතර, රතු පටි ක්‍රමය නිසා ව්‍යාපාරිකයෝ දැඩි ලෙස පීඩා වින්දහ. නව නීති හරහා සියල්ල පරිගණකගත වන බැවින් (Digitalization) බඩු පරීක්ෂාව වේගවත් වී, නැව් ප්‍රමාද ගාස්තු (Demurrage) අඩු වන අතර ලංකාව කලාපීය වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයක් කරා රැගෙන යාමට හැකි වන බව බලධාරීහු පවසති.
ව්‍යාපාරිකයන් සහ නැව් සමාගම්වල පාර්ශවය:
ව්‍යාපාරික අංශ පෙන්වා දෙන්නේ මෙම නව නීති හරහා විවිධ සේවා වෙනුවෙන් රේගුවට ගෙවිය යුතු ගාස්තු ප්‍රමාණයන් ඉහළ යා හැකි බවයි. එමෙන්ම නැව් ඒජන්තවරුන්ට ඇපකර තැබීමට සිදුවීම නිසා ඔවුන්ගේ මූල්‍ය ප්‍රාග්ධනය සිරවන බවට ද අදහස් පළවේ. ගාස්තු වැඩි කිරීමට සාපේක්ෂව රේගුවේ සේවා කාර්යක්ෂමතාවය ප්‍රායෝගිකව වැඩි නොවුණහොත්, මෙය ව්‍යාපාරවල පිරිවැය ඉහළ නැංවීමට හේතුවක් විය හැකි බව ඔවුහු පවසති.
ඊළඟට සිදුවන්නේ කුමක්ද :
ජූලි 1 වැනිදා සිට මෙම නීති ක්‍රියාත්මක වීමත් සමඟ, රේගු නිෂ්කාශන කටයුතු (Cargo clearance) සඳහා ගතවන කාලය සැබවින්ම අඩු වෙනවාද යන්න පිළිබඳව සමස්ත වෙළඳ ක්ෂේත්‍රයම දැඩි අවධානයෙන් පසුවෙති. වැඩිවන ගාස්තුවලට සරිලන සුපිරි සේවාවක් ව්‍යාපාරිකයන්ට ලබා දීම සහ රේගු ආදායම විනිවිදභාවයකින් යුතුව රටේ සංවර්ධනයට යෙදවීම වත්මන් රජය මුහුණ දෙන ප්‍රධානතම පරීක්ෂණයයි.
අදහස් හා යෝජනා :
නව රේගු රාමුව සාර්ථක කර, ව්‍යාපාරික විශ්වාසය රැකගැනීම සඳහා රජය වහාම පහත පියවර ගත යුතු වනු ඇත.
1- 'Setting up a Real-Time KPI Dashboard for Customs Clearance' (සජීවී කාර්යක්ෂමතා පුවරුවක් හැදීම):
ගාස්තු වැඩිවීමට සාපේක්ෂව සේවාව වේගවත් වන බව ඔප්පු කිරීමට, රේගු වෙබ් අඩවියේ සජීවී දත්ත පුවරුවක් (Live KPI Dashboard) ඇරඹිය යුතුය. බහාලුමක් වරායට ආ මොහොතේ සිට එය නිදහස් වනතුරු ගතවන සාමාන්‍ය කාලය (Clearance Time) එහි පෙන්විය යුතුය. එමඟින් නිලධාරීන්ගේ ප්‍රමාදයන් 80%කින් අඩු කළ හැක.
2- 'Phased Implementation and Financial Graces for Ship Agents' (නැව් ඇපකර සඳහා සහන කාලයක් දීම):
නැව් ඒජන්තවරුන් සඳහා පනවා ඇති නව ඇපකර සහ තැන්පතු (Bonds & Deposits) ක්‍රමය ජූලි 1 වැනිදා සිටම එකවරම දැඩි නොකර, ඒ සඳහා මාස 3ක සහන කාලයක් (Grace period) දිය යුතුය. එමඟින් නැව් සමාගම් ලංකාව මඟහැර කලාපයේ වෙනත් වරායවල් (උදා: සිංගප්පූරුව හෝ ඉන්දියාව) වෙත ඇදී යාමේ අවදානම වළක්වා ගත හැක.
3- '100% Paperless 'Single Window' Integration' (මුළුමනින්ම කඩදාසි රහිත තනි කවුළුවක් හැදීම):
මෙම අලුත් තොරතුරු තාක්ෂණ (ICT) අරමුදලෙන් ලැබෙන සල්ලි යොදාගෙන, රේගුව, ආයෝජන මණ්ඩලය (BOI), වරාය අධිකාරිය සහ වාණිජ බැංකු එකම ජාලයකට සම්බන්ධ කරන "කඩදාසි රහිත තනි කවුළුවේ ඩිජිටල් පද්ධතිය" (100% Paperless Single Window) කඩිනමින් නිම කළ යුතුය. එවිට ව්‍යාපාරිකයන්ට නිවසේ සිටම රේගු ලියකියවිලි මිනිත්තු කිහිපයකින් නිම කරගත හැකි වේ.
(වාර්තාව - සම්පත් ධීරසේකර )
මුලාශ්‍රය :
New Customs Framework Aims to Modernise Trade Operations
