ලෝකයේ ප්‍රධාන පෙළේ වරායවල් ඉදිරිපිට දිනපතා නැංගුරම්ලා බලා සිටින බහාලුම් (TEU) ප්‍රමාණය ලක්ෂ හතළිහකට ආසන්නය. එවන් පසුබිමක කොළඹ වරාය ඉදිරිපිට මුහුදේ රැඳී සිටින්නේ බහාලුම් 12,500ක් වැනි ඉතා සුළු ප්‍රමාණයකි.
ලෝකයේ නැව් සමාගම්වලට අවශ්‍ය වන්නේ බඩු පටවාගෙන ඒමට තවත් කොන්ක්‍රීට් තට්ටුවක් පමණක් නොවේ. අවශ්‍ය වන්නේ ආ ගමන් ආපසු හැරී යා හැකි කාර්යක්ෂමතාවයි.
කොළඹ බටහිර ජාත්‍යන්තර පර්යන්තය හෙවත් CWIT පර්යන්තය මේ මොහොතේ ඉටුකරමින් සිටින්නේ එම කාර්යභාරයයි.
මිලියන දෙකේ කඩඉම සහ දෙවන අදියර
මෙහෙයුම් අරඹා මාස 18ක් වැනි කෙටි කාලයකදී බහාලුම් මිලියන දෙකක් (TEU 2 Million) හසුරුවා අවසන් කිරීමට CWIT සමත් විය. 2026 වසරේ මුල් මාස අට තුළදී පමණක් කොළඹ වරාය ලැබූ සමස්ත වර්ධනය සියයට 11.6කි. ඒ අනුව ලෝකයේ ප්‍රමුඛතම වරායවල් 20 අතරට කොළඹ නැවතත් නම් කෙරිණි.
ඩොලර් මිලියන 750ක ආයෝජනයකින් යුතු මෙම ව්‍යාපෘතියේ දෙවන අදියර දැන් ආරම්භ වී තිබේ. එහි ඉලක්කය වන්නේ වාර්ෂිකව මෙහෙයවන බහාලුම් ධාරිතාව මිලියන 1.6 සිට මිලියන 3.2 දක්වා දෙගුණ කිරීමයි. 2028 වන විට සමස්ත කොළඹ වරායේ ධාරිතාව බහාලුම් මිලියන 13ක් දක්වා ඉහළ දැමීමේ සැලසුමට මෙය සෘජුවම ශක්තියක් සපයයි.
ස්වයංක්‍රීය දොඹකර සහ ඩිජිටල් පද්ධති භාවිතයෙන් මිනිස් ශ්‍රමයේ ප්‍රමාදයන් අවම කිරීම මෙම පර්යන්තයේ ඇති ප්‍රධාන වාසියයි.
බඩු මාරු කරන තැනකින් එහාට ගිය සැලසුමක්
කොළඹ මෙතෙක් හැඳින්වුණේ එක් නැවකින් තවත් නැවකට බහාලුම් මාරු කරන (Transhipment) තොටුපළක් වශයෙනි. එහෙත් නව සැලසුම ඊට වඩා පුළුල්ය.
වරාය පරිශ්‍රය තුළ සියලු පාර්ශ්වයන්ට පොදුවේ භාවිත කළ හැකි සැපයුම් මධ්‍යස්ථානයක් (Common-user logistics centre) පිහිටුවීමට වරාය අධිකාරිය පියවර ගනිමින් සිටී.
බහාලුම් ගොඩබා වෙනත් නැවකට පැටවීමට අමතරව, භාණ්ඩ ගබඩා කිරීම, ඇසුරුම් කිරීම සහ බෙදාහැරීම වැනි අමතර ආදායම් උපයන සේවාවන් රැසක් ඒ හරහා රට තුළට ගලා ඒමට නියමිතය.
අසල්වැසි අභියෝගය සහ භූ-දේශපාලනය
මෙම ආයෝජනයේ හිමිකාරිත්වය දෙස බැලීමේදී එහි ඇති සංකීර්ණත්වය මනාව පැහැදිලි වේ. මෙහි පාලන බලය පවතින්නේ ඉන්දියාවේ අදානි සමාගම (51%), ජෝන් කීල්ස් සමාගම (34%) සහ ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරිය (15%) අතරය.
කොළඹ සිට නාවික සැතපුම් කිහිපයක් ඔබ්බෙන් පිහිටි ඉන්දියාවේ තිරුවනන්තපුරම් ආසන්න විජින්ජම් (Vizhinjam) ජාත්‍යන්තර වරාය පර්යන්තය මෙහෙයවන්නේද අදානි සමූහය විසිනි. කොළඹට එන බහාලුම්වලින් සියයට හැත්තෑවකට වඩා එන්නේ හෝ යන්නේ ඉන්දියාවටය. එබැවින් විජින්ජම් වරාය වර්ධනය වන විට, කොළඹ සහ විජින්ජම් අතර භාණ්ඩ බෙදීයාමේ සියුම් වාණිජ තරගයක් නිර්මාණය වීම වැළැක්විය නොහැක.
අනෙක් පසින්, කොළඹ වරාය තුළ චීන සමාගමක් සතු පර්යන්තයක් මෙන්ම ඉන්දීය-ශ්‍රී ලංකා හවුල්කාරිත්ව පර්යන්තයක් ද එකම දියකඩක් තුළ ක්‍රියාත්මක වීම ජාත්‍යන්තර මුහුදු මාර්ගයේ බල තුලනය විදහා දක්වන්නකි.
භෞතික සම්පත් පුළුල් වූ පමණින් ව්‍යාපාර ඉබේම ගලා එන්නේ නැත. කලාපීය තරගකාරී වරායවල් වේගයෙන් නැගී එන මොහොතක, කොළඹ ලැබූ මෙම මූලික වේගය අඛණ්ඩ විදේශ විනිමය ආදායමක් බවට පත්කර ගැනීම ඉදිරි කාලයේ ප්‍රධානම අභියෝගය වනු ඇත.
වැඩිදුර තොරතුරු සඳහා මූලාශ්‍ර:
ලංකා නිව්ස් | CWIT Turns Colombo Port into Indian Ocean’s Strategic Battleground
Sri Lanka Ports Authority (SLPA) - Official Development Updates