ණය උගුල, එකතැන පල්වෙන ආර්ථිකය සහ ගෝලීය මූල්‍ය කැසිනෝව: ශ්‍රී ලංකාව ඉදිරියේ ඇති දැවැන්ත අභියෝගය

බැලූ බැල්මට මතුපිටින් යම් ආර්ථික ස්ථායීතාවක් පෙන්නුම් කළද, එහි අභ්‍යන්තරය දැඩි අවදානමකට ලක්ව ඇති බව ආර්ථික විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.

හිටපු මහ බැංකු නියෝජ්‍ය අධිපති ආචාර්ය ඩබ්ලිව්. ඒ. විජේවර්ධන මෑතකදී සිදුකළ විශ්ලේෂණයකට අනුව, රජයේ ණය තිරසරභාවය, පොලී අනුපාතවල හැසිරීම සහ ආර්ථික වර්ධන අපේක්ෂාවන් දැඩි අභියෝගයකට ලක්වෙමින් පවතී. මෙම දේශීය අර්බුදය හුදකලා වූවක් නොවන අතර, එය වත්මන් ගෝලීය නව ලිබරල් මූල්‍ය පද්ධතියේ පවතින "කැසිනෝ" ස්වභාවය හා ඍජුවම ගැට ගැසී පවතී.

ණය මත යැපෙන 'මධුසමයේ' අවසානය

ශ්‍රී ලංකාවේ වත්මන් මූල්‍ය ආකෘතිය මුළුමනින්ම පාහේ රඳා පවතින්නේ අඛණ්ඩව ණය ලබා ගැනීම සහ කල්පිරෙන ණය පියවීම සඳහා යළි යළිත් ණය ගැනීම (refinancing) මතය. ආචාර්ය විජේවර්ධන මෙම තත්ත්වය සරල එහෙත් ප්‍රබල උපමාවකින් මෙසේ පැහැදිලි කරයි:

 

"ශ්‍රී ලංකාව මේ වන විට ක්‍රියාත්මක වන්නේ ඉතා විශාල ක්‍රෙඩිට් කාඩ්පතකිනි. එහි ණය ශේෂය පියවා ගැනීමට නොහැකි වුවහොත්, එම පවුලට තවදුරටත් එම ක්‍රෙඩිට් කාඩ්පත භාවිතා කළ නොහැකි බව ඉතා ඉක්මනින්ම වැටහෙනු ඇත."

රජයට සිය දෛනික ආදායමෙන් පොලී ගෙවීම් සිදුකළ හැකි වුවද, කල්පිරෙන ණය ප්‍රතිමූල්‍යකරණය කිරීම වෙළඳපොළ තත්ත්වයන් සහ ආයෝජකයන්ගේ විශ්වාසය මත සම්පූර්ණයෙන්ම රඳා පවතී. වත්මන් උද්ධමනය පාලනය වී තිබීම හේතුවෙන් රජය අඩු පොලී අනුපාත යටතේ ණය ලබාගැනීමේ "මධුසමයක්" භුක්ති විඳිමින් සිටියි. එහෙත්, මැදපෙරදිග අර්බුදය වැනි බාහිර සාධක හෝ බලශක්ති අර්බුද හේතුවෙන් උද්ධමනය යළිත් මහ බැංකුවේ ඉලක්කගත ඉහළ සීමාව වන 7% ඉක්මවා ගියහොත්, දැඩි මූල්‍ය ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කිරීමට මහ බැංකුවට සිදුවනු ඇත.

"උද්ධමන වේගය මහ බැංකුවේ ඉහළ සීමාව ඉක්මවා ගියහොත්, ඔවුන්ට දැඩි මූල්‍ය ප්‍රතිපත්ති ගැනීමට සිදුවනු ඇත. එවිට පොලී අනුපාත ඉහළ දැමීමට සිදුවන අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රජය අඩු පොලියට ණය ලබාගැනීමේ මධුසමය අවසන් වනු ඇත," යනුවෙන් ආචාර්ය විජේවර්ධන පෙන්වා දෙයි.

 

මෙම තත්ත්වය තුළ ආර්ථික වර්ධනය මන්දගාමී වී, භාණ්ඩ මිල ගණන් අඛණ්ඩව ඉහළ යාම හේතුවෙන් ආර්ථිකය එකතැන පල්වීමේ (Stagflation) දැඩි අවදානමක් නිර්මාණය වේ. ආචාර්යවරයා පවසන පරිදි, "මෙම තත්ත්වය ඉහළ විරැකියාවකට සහ දරිද්‍රතාවය ඉහළ යාමට හේතු වන අතර, එය සමාජ අර්බුදයක් දක්වා වර්ධනය විය හැකිය."

ගෝලීය යථාර්ථය: ආයතනික ධනවතුන්ගේ 'මූල්‍ය කැසිනෝව'
 
ශ්‍රී ලංකාව මුහුණ දෙන මෙම ණය අර්බුදය වඩාත් පුළුල් ගෝලීය මූල්‍ය ඛේදවාචකයක එක් ප්‍රතිඵලයක් පමණි. ගෝලීය මූලාශ්‍ර සහ විද්වත් මත විමර්ශනය කිරීමේදී පෙනී යන්නේ, වත්මන් ලෝක මූල්‍ය පද්ධතිය සැබෑ නිෂ්පාදන ආර්ථිකයකින් මිදී, සමපේක්ෂණ (Speculative) වෙළඳපොළවල් මත පදනම් වූ දැවැන්ත "කැසිනෝවක්" බවට පත්ව ඇති බවයි.

ප්‍රවීණ ආර්ථික විශ්ලේෂිකා ඈන් පෙටිෆෝ (Ann Pettifor) සහ ග්‍රේස් බ්ලේක්ලි (Grace Blakeley) වැනි විද්වතුන් පෙන්වා දෙන පරිදි, වත්මන් ක්‍රමය හැඩගැසී ඇත්තේ "ලාභය පෞද්ගලීකරණය කිරීම සහ පාඩු ජනසතු කිරීම" (Privatizing profits and socializing losses) යන න්‍යාය මතය. මූල්‍ය සමාගම් සහ වත්කම් කළමනාකරණ දැවැන්තයින් (උදාහරණයක් ලෙස ඩොලර් ට්‍රිලියන 14ක වත්කම් මෙහෙයවන BlackRock වැනි සමාගම්) අධි අවදානම් සහිත ආයෝජන සිදුකරමින් අසීමිත ලාභ ලබයි. එහෙත් 2008 මූල්‍ය අර්බුදයේදී AIG වැනි සමාගම් කඩාවැටුණු විට, ඇමරිකානු රජය ඩොලර් බිලියන 85ක මහජන බදු මුදල් යොදවා ඔවුන්ව මුදාගත්තේය. මෙය ආයතනික ලෝකයට රජයන් දක්වන පක්ෂපාතීත්වය මනාව පිළිඹිබු කරයි.

අසමානතාවයේ ව්‍යාප්තිය සහ මානව සූරාකෑම

 

මෙම පද්ධතියේ අවසාන වින්දිතයන් වන්නේ සාමාන්‍ය ජනතාවයි. ඔක්ස්ෆෑම් (Oxfam) සහ ද ගාඩියන් (The Guardian) වාර්තාවලට අනුව, ලෝකයේ පහළම ආදායම් ලබන 50% ක ජනගහනය සතු මුළු ධනය මෙන් තුන් ගුණයක ධනයක්, ලෝක ජනගහනයෙන් 0.001% ක් වන අතිශය ධනවතුන් විසින් පාලනය කරනු ලබයි. කොවිඩ් වසංගතය හමුවේ මිලියන ගණනක් රැකියා අහිමි වී දරිද්‍රතාවයට පත්වෙද්දී, ලොව ප්‍රධානතම බිලියනපතියන් දස දෙනාගේ වත්කම් දෙගුණ වීමෙන් පෙනී යන්නේ මෙම ක්‍රමයේ ඇති කෲරත්වයයි.

ආයතනික ලාභය වෙනුවෙන් සිදුකෙරෙන මෙම සූරාකෑම මූල්‍ය අංශයට පමණක් සීමා වී නොමැත. මානව හිමිකම් නිරීක්ෂණායතනය (HRW) පෙන්වා දෙන පරිදි 'ගිග්' (Gig) ආර්ථිකය තුළ සේවක අයිතිවාසිකම් සහ වේතන ඇල්ගොරිතම මගින් දැඩි ලෙස සූරාකෑමට ලක්වේ. එපමණක් නොව, Dr. Chris van Tulleken පෙන්වා දෙන පරිදි, ආහාර කර්මාන්තය පවා නීතිමය හිඩැස් භාවිතා කරමින් ලාභය උදෙසා අතිශය සැකසූ සහ විෂ සහිත රසායනික ද්‍රව්‍ය (Ultra-processed foods and additives) මහජනතාවට අලෙවි කරමින් මහජන සෞඛ්‍යය බිල්ලට දී ඇත.

නිගමනය

ආචාර්ය විජේවර්ධන අවධාරණය කරන පරිදි, ශ්‍රී ලංකාවට මේ මොහොතේ ප්‍රතිපත්තිමය වැරදීම් සිදුකිරීමට කිසිදු ඉඩක් (room for policy error) ඉතිරිව නොමැත. විනිමය අනුපාතයේ කඩාවැටීම සහ විදේශීය ණය ලබාගැනීමේ හැකියාව සීමා වීම හමුවේ, ඉදිරි ගමන අතිශය දුෂ්කර වනු ඇත.

කෙසේ වෙතත්, මෙම අර්බුදයේ පුළුල් චිත්‍රය දෙස බැලීමේදී පැහැදිලි වන්නේ, ලෝකය පාලනය කරන ආයතනික ධනවත් පන්තිය සහ ඔවුන්ගේ අභිමතාර්ථයන් වෙනුවෙන් නිර්මාණය වී ඇති නව ලිබරල්වාදී මූල්‍ය පද්ධතිය මුළුමනින්ම ප්‍රතිසංස්කරණය නොකර, ශ්‍රී ලංකාව වැනි සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවලට මෙම ණය උගුලෙන් සදාකාලික ගැලවීමක් නොමැති බවයි. පවතින රාමුව තුළ ආර්ථිකය කළමනාකරණය කරගැනීම අනිවාර්ය අවශ්‍යතාවක් වුවද, සමස්ත ක්‍රමයේම පවතින ඛේදවාචකය අවබෝධ කරගැනීම පුළුල් සමාජ, ආර්ථික විපර්යාසයක් සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වේ.

මුලාශ්‍රය :

Economist warns debt strain, stagflation risks rising