මිනිස් ආයු කාලය වැඩි වීම ශිෂ්ටාචාරයේ ජයග්‍රහණයක් වුවද, ඒ සමඟ එන නිහඬ ව්‍යසනයක් පිළිබඳව වෛද්‍ය විද්‍යාඥයෝ දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක් කරති. ලොව පුරා වාර්ෂිකව වාර්තා වන ඩිමෙන්ෂියා (Dementia) හෙවත් මතකය අහිමි වීමේ රෝගී තත්ත්වයන් 2050 වන විට දෙගුණයකටත් වඩා වැඩි වීමේ බරපතළ අවදානමක් මතුව තිබේ.
JAMA Neurology ජාත්‍යන්තර වෛද්‍ය සඟරාවේ පළ වූ නවතම මෙටා-විශ්ලේෂණයකට අනුව, 2023 දී මිලියන 11.4ක් වූ නව ඩිමෙන්ෂියා රෝගීන්ගේ සංඛ්‍යාව ඉදිරි දශක දෙකහමාර තුළ මිලියන 24.7 දක්වා ඉහළ යනු ඇත.
'වියපත් වීමේ වසංගතය' සහ කාන්තා අවදානම
ඕස්ට්‍රේලියාවේ නිව් සවුත් වේල්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ (UNSW) මහාචාර්ය හෙන්රි බ්‍රොඩටි (Henry Brodaty) පෙන්වා දෙන්නේ මෙය පුද්ගල අවදානමකට වඩා ලොව පුරා පැතිර යන "වියපත් වීමේ වසංගතයක" (Epidemic of Ageing) ප්‍රතිඵලයක් බවයි.
පර්යේෂණ වාර්තාවට අනුව, මෙම අර්බුදය ලෝකයට බලපාන්නේ එක හා සමානව නොවේ. ධනවත් රටවලට වඩා ශ්‍රී ලංකාව වැනි අඩු සහ මධ්‍යම ආදායම් ලබන රටවල ජනතාව මෙන්ම කාන්තාවන්ද මෙහි වැඩි ගොදුරු බවට පත්වීමේ ප්‍රවණතාවක් පවතී. දිගු ආයු අපේක්ෂාව පමණක් නොව, මානසික ආතතිය, හෝමෝන වෙනස්කම් සහ ජීවන රටා සාධකද ඊට බලපාන බව නිරීක්ෂණය වේ.
වේගයෙන් වියපත් වන ලංකාවට සීනු හඬක්
දකුණු ආසියාවේ වේගයෙන්ම වියපත් වන ජනගහනයකට හිමිකම් කියන රටක් ලෙස ශ්‍රී ලංකාවට මෙම දත්ත දෙස උපේක්ෂාවෙන් බැලිය නොහැකිය. මෙරට ජනගහනයෙන් 60 ඉක්මවූවන්ගේ ප්‍රතිශතය වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පවතින පසුබිමක, ආර්ථික අර්බුදය හමුවේ ඖෂධ සහ වැඩිහිටි සාත්තු සේවා ජාලය මුහුණ දෙන පීඩනය සුළුපටු නොවේ.
පවුල් සංස්ථාව තුළ වැඩිහිටියන් රැකබලා ගැනීමේ සාම්ප්‍රදායික ආකෘතිය දියවී යන වටපිටාවක, ඩිමෙන්ෂියා වැනි දීර්ඝකාලීන මානසික ආබාධ සඳහා රාජ්‍ය සහ පෞද්ගලික සෞඛ්‍ය අංශවල සූදානම කල්තියා ශක්තිමත් විය යුතුව තිබේ.
වලක්වා ගත හැකි 45%ක ඉඩකඩ
මහාචාර්ය බ්‍රොඩටි පෙන්වා දෙන වැදගත්ම කරුණ වන්නේ, ඩිමෙන්ෂියා රෝගීන්ගෙන් ආසන්න වශයෙන් අඩක්ම (45%ක් පමණ) කල්තියා පාලනය කරගත හැකි අවදානම් සාධක 14ක් නිවැරදි කරගැනීමෙන් වළක්වා ගැනීමට හෝ ප්‍රමාද කිරීමට හැකියාව ඇති බවයි.
* ශාරීරික ක්‍රියාකාරීත්වය: සතියකට දින 5ක් විනාඩි 30 බැගින් සුවදායී ඇවිදීමක හෝ ව්‍යායාමයක යෙදීම.
* මොළයේ සක්‍රීයභාවය: කියවීම, අලුත් දේ ඉගෙනීම සහ සමාජීය සබඳතා ශක්තිමත්ව පවත්වා ගැනීම.
* සෞඛ්‍ය සම්පන්න ආහාර රටාව: එළවළු, ධාන්‍ය වර්ග සහ ඔලිව් තෙල් සහිත සමබර ආහාර රටාවකට හුරු වීම.
* නිරන්තර පරීක්ෂාව: රුධිර පීඩනය, දියවැඩියාව සහ ශ්‍රවණ ඌනතා සඳහා කල්තියා ප්‍රතිකාර ලබා ගැනීම.
ආයුෂ දිගු කරගැනීම සතුටක් වන්නේ, එම දිගු ආයු කාලය පූර්ණ සිහිබුද්ධියෙන් සහ ආත්ම ගරුත්වයෙන් යුතුව ගත කිරීමට හැකි වන තාක් පමණි.
වැඩිදුර තොරතුරු සහ මූලාශ්‍ර:
බීබීසී නිල පුවත් විග්‍රහය: BBC Global News Podcast - Annual dementia cases could double by 2050
ජාත්‍යන්තර වෛද්‍ය පර්යේෂණ දත්ත: JAMA Neurology - Global Incidence and Projections of Dementia by 2050