2018න් පසු බදු ප්‍රතිපත්තිය සහමුලින්ම අසාර්ථකයි; PublicFinance.LK වෙබ් අඩවියෙන් රටටම රහසක් හෙළි කරයි
ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් සිගරට් සඳහා පනවා තිබූ බදු ප්‍රතිශතයන් අත්තනෝමතික ලෙස කපා හැරීම හේතුවෙන්, 2025 වසරේ සිට මේ දක්වා රජයට ලැබීමට තිබූ රුපියල් බිලියන 25කට අධික අතිවිශාල බදු ආදායමක් රටට අහිමි වී ගොස් ඇති බව අද (ජූලි 14) නිල වශයෙන් අනාවරණය විය.
මෙරට ස්වාධීන පර්යේෂණ ආයතනයක් වන වෙරිටේ රිසර්ච් (Verité Research) ආයතනය විසින් හඳුන්වා දුන් 'Cigarette Tax Leakage Tracker' නමැති නවතම මාර්ගගත (Online) පුවරුව මඟින් මෙම මූල්‍ය හානිය මිනිත්තුවෙන් මිනිත්තුව සජීවීව ගණනය කර පෙන්වීමට කටයුතු කර තිබේ.
බදු කාන්දුව සහ මාස හයක බිලියන 8ක පාඩුව
රාජ්‍ය මූල්‍ය කළමනාකරණයේ පවතින දුර්වලතා හේතුවෙන් දුම්කොළ සමාගම්වලට වාසි සහගත වන පරිදි බදු ප්‍රතිපත්තිය ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය මෙම දත්ත මඟින් සනාථ වේ.
මෙම වසරේ නාස්තිය:
නවතම දර්ශකයන්ට අනුව, උදාවී ඇති 2026 වසරේ ගතවූ පළමු මාස හය ඇතුළත පමණක් රජයට අහිමි වී ගොස් ඇති සිගරට් බදු ආදායම රුපියල් බිලියන 8ක් වැනි ඉහළ අගයක් ගනී.
WHO නිර්දේශ උල්ලංඝනය කිරීම:
ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ (WHO) ජාත්‍යන්තර නිර්දේශයන්ට අනුව, මහජන සෞඛ්‍යය ආරක්ෂා කිරීම සහ රාජ්‍ය ආදායම වැඩි කරගැනීම සඳහා සිගරට්ටුවක සිල්ලර මිලෙන් අවම වශයෙන් 75%ක කොටසක්වත් බදු වශයෙන් අය කරගත යුතුය.
2018න් පසු සිදුවූ බදු කඩා වැටීම
ප්‍රතිශතයන් පහත වැටීම:
ශ්‍රී ලංකාව අවසන් වරට මෙම ජාත්‍යන්තර නිර්ණායකයට ආසන්නයටම පැමිණියේ 2018 වසරේදීය. එහිදී 74%ක බදු ප්‍රතිශතයක් පවත්වා ගැනීමට හැකි විය. එහෙත් එතැන් පටන් බලයට පත් වූ පාලකයන් එය දිගින් දිගටම ගිලිහී යාමට ඉඩ හැරීම නිසා, 2025 වසර වන විට සිගරට් බදු ප්‍රතිශතය 67% දක්වා බරපතළ ලෙස පහත වැටී තිබේ.
නිරීක්ෂණ වේදිකාව:
සිගරට් බද්දෙන් උපයා ගත හැකිව තිබූ මෙම මහා පරිමාණ ආදායම ශ්‍රී ලංකාව අහිමි කරගන්නා ආකාරය පිළිබඳ සජීවී දත්ත ගණනය කිරීම්, ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය මූල්‍ය පිළිබඳ විශ්ලේෂණ සපයන ප්‍රමුඛතම වේදිකාව වන PublicFinance.LK නිල වෙබ් අඩවිය (dashboards.publicfinance.lk/cigarette-tax-leakage/) ඔස්සේ මහජනතාවට නිරීක්ෂණය කළ හැකිය.
රාජ්‍ය ණය සහ ආර්ථික අර්බුද හමුවේ මහජනතාව මත පීඩනය පටවන බදු පනවන පසුබිමක, සිගරට් වැනි සෞඛ්‍යයට අහිතකර සුඛෝපභෝගී භාණ්ඩවලින් උපයා ගත හැකි බිලියන ගණනක බදු මෙලෙස රටට අහිමි වීම ජාතික මූල්‍ය ප්‍රතිපත්තියේ පවතින බරපතළ පරස්පරතාවක් බව ආර්ථික විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.
