ඡන්ද තීන්දුව පෙරළන AI සහ සමාජ මාධ්‍ය: මැතිවරණ කොමිසමෙන් හදිසි මෙහෙයුමක්

ඩිජිටල් අවකාශය හමුවේ අනතුරේ වැටෙන සාම්ප්‍රදායික මැතිවරණ නීතිය

මැතිවරණ ප්‍රචාරණ කටයුතු අවසන් වන ‘නිහඬ කාලසීමාව’ (Silence period) මෙරට නීතියට අනුව ක්‍රියාත්මක වුවද, ඩිජිටල් තිරය තුළ එම නීති රීති මුළුමනින්ම අක්‍රිය වන තත්ත්වයක් නිර්මාණය වී තිබේ.

2024 ජනාධිපතිවරණය, මහ මැතිවරණය මෙන්ම පසුගිය පළාත් පාලන මැතිවරණ ක්‍රියාවලිය තුළදී සමාජ මාධ්‍ය බලපෑම්කරුවන් (Influencers) සහ කෘත්‍රිම බුද්ධි තාක්ෂණය ඡන්දදායකයන්ගේ චින්තනය කෙරෙහි දැඩි බලපෑමක් එල්ල කර ඇතැයි මැතිවරණ කොමිෂන් සභාව පෙන්වා දෙයි.

"මෙම තත්ත්වය ඉදිරියේදී වඩාත් බරපතළ හා අවදානම් මට්ටමකට ළඟා විය හැකියි," යනුවෙන් අතිරේක මැතිවරණ කොමසාරිස් (නීති) චින්තක කුලරත්න අනතුරු අඟවයි.

ඉන්ෆ්ලුවන්සර් ආධිපත්‍යය සහ පර්යේෂණ දත්ත හෙළිදරව්ව

Democracy Reporting International (DRI) සහ Factum ආයතනය ඒකාබද්ධව සිදුකළ අධ්‍යයනයක් පාදක කරගනිමින් මැතිවරණ කොමිසම පෙන්වා දෙන්නේ, නීත්‍යානුකූල ප්‍රචාරණ තහනම පැවති කාලසීමාවේදී පවා දේශපාලන අන්තර්ගතයන් සහිත පෝස්ට් පළකිරීමේ ප්‍රතිශතය 39% සිට 46.8% දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති බවයි.

සමාජ මාධ්‍ය නිරීක්ෂණ දත්ත අනුව, ජාතික ජන බලවේගය (NPP) නියෝජනය වන අන්තර්ගතයන් 715ක් වාර්තා වී ඇති අතර, එය සෙසු ප්‍රධාන දේශපාලන පක්ෂ සියල්ලෙහිම එකතුව ඉක්මවා යෑමකි.

ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ (SLPP) සඳහා සඳහන් කිරීම් 177ක්, එක්සත් ජාතික පක්ෂය (UNP) වෙනුවෙන් 125ක් සහ සමගි ජන බලවේගයට (SJB) 116ක් ලෙස එම සටහන් සීමා වී තිබේ. නිහඬ කාලසීමාවේ හඳුනාගත් දේශපාලන සඳහන් කිරීම් 100 න් 53ක්ම එකී පක්ෂය ඉලක්ක කරගත් ඒවා බව අනාවරණය වේ.

ව්‍යාජ තොරතුරු පාලනයට කොමිසමෙන් උප ව්‍යාපෘති 9ක මෙහෙයුමක්

ඩිජිටල් හැසිරවීම් හමුවේ ස්වාධීන ඡන්ද අයිතිය සුරක්ෂිත කිරීම අරමුණු කරගනිමින් මැතිවරණ කොමිෂන් සභාව ක්‍රියාන්විත සැලැස්මක් (Operational Matrix) හඳුන්වා දී ඇත.

නෛතික හා ප්‍රතිපත්තිමය ප්‍රතිසංස්කරණ, ක්ෂණික ප්‍රතිචාර දැක්වීම සහ අහිතකර අන්තර්ගත ඉවත් කිරීමේ ක්‍රමවේද (Content Removal System), ඡන්දදායක දැනුවත්භාවය පුළුල් කිරීම, AI තාක්ෂණය ඔස්සේ අසත්‍ය තොරතුරු හඳුනාගැනීමේ පද්ධති, ජාතික සමාජ මාධ්‍ය නිරීක්ෂණ ජාලයක් පිහිටුවීම මෙන්ම තොරතුරු සත්‍යාපන එකමුතුවක් (Fact-check consortium) ගොඩනැගීම ඊට අයත්ය.

ෆේස්බුක් සහ යූටියුබ් ඇතුළු ජාත්‍යන්තර සමාජ මාධ්‍ය සමාගම් සමඟ සාකච්ඡා කරමින්, මැතිවරණ සමයේ සංසරණය වන ව්‍යාජ සටහන් වහා ඉවත් කිරීමේ සෘජු ක්‍රියාදාමයකට ද මැතිවරණ බලධාරීන් මේ වන විට ප්‍රවේශ වී සිටියි.

දේශපාලන පක්ෂ කෙරෙහි මහජන විශ්වාසය සහ නව ලියාපදිංචි රැල්ල

සමාජය තුළ සාම්ප්‍රදායික දේශපාලන පක්ෂ පිළිබඳ විශ්වාසය පළුදු වී ඇති බව පෙනී ගියද, නව පක්ෂ බිහිවීමේ උනන්දුව අඩුවී නොමැති බව කොමිසමේ දත්ත පෙන්වා දෙයි.

මේ වසරේ ජනවාරි මාසය වන විට නව දේශපාලන පක්ෂ 41ක් ලියාපදිංචිය සඳහා ඉල්ලුම් කර ඇති බව මැතිවරණ කොමිෂන් සභාවේ සභාපති ආර්. එම්. ඒ. එල්. රත්නායක තහවුරු කරයි.  

දැනට ලියාපදිංචි දේශපාලන පක්ෂ 84ක් රට තුළ පවතින අතර, ඉන් පක්ෂ 27ක් කිසිදු ක්‍රියාකාරීත්වයක් නොමැති අක්‍රීය මට්ටමේ පවතින බව නිල වාර්තා සනාථ කරයි.  


වැඩිදුර තොරතුරු ඇතුළත් විශ්වාසනීය මූලාශ්‍ර සබැඳි 2ක්

Daily Mirror ප්‍රවෘත්ති වාර්තාව:  
Social media, AI influence Sri Lankan voter behaviour – Election Commission  


Democracy Reporting International & Factum පර්යේෂණ වාර්තාව:
Democracy in Disguise: Inauthentic Online Influence on Sri Lanka Elections