"ලංකා ගල්අඟුරු සමාගමෙන් තවත් කෝටි 224ක මහා විනාශයක්" - බාල ගල්අඟුරු නිසා විදුලි උත්පාදනය බිඳවැටී, ජනතාවගේ විදුලි බිල සහ තෙල් මිල ඉහළ දැමූ රොකට් සහ පිහාටු න්‍යායේ (Rockets-and-feathers) තිත්ත ඇත්ත මෙන්න
ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාව (CPC) සහ රජයට අයත් බලශක්ති ආයතන විසින් සිදුකරන ලද අක්‍රමවත් හදිසි මිලදී ගැනීම්, දූෂිත දිගුකාලීන ගිවිසුම් සහ දුර්වල අධීක්ෂණය හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකා රජයට සහ මහජනතාවට රුපියල් බිලියන ගණනක දැවැන්ත මූල්‍ය අලාභයක් සිදුවෙමින් පවතින බව ස්වාධීන ආර්ථික පර්යේෂණ ආයතන සහ දේශපාලන විමර්ශන අංශ අනාවරණය කරයි.
ලෝක වෙළඳපොලේ තෙල් මිල පහත වැටෙන අවස්ථාවලදී පවා මෙරට පාරිභෝගිකයන්ට ඉහළ මිලක් ගෙවීමට සිදුව ඇත්තේ, මෙම ප්‍රසම්පාදන වංචාවලින් සිදුවන පාඩුව පියවා ගැනීම සඳහා රජය විසින් ඉන්ධන මිල සහ විදුලි ගාස්තු සිතාමතාම ඉහළ මට්ටමක පවත්වාගෙන යාම නිසාය.
සිංගප්පූරු මිලට වඩා 40%ක් වැඩි කළ ඩීසල් ගනුදෙනුව
Verité Research ආයතනයට අයත් PublicFinance.lk දත්ත පද්ධතිය සිදුකළ ස්වාධීන විශ්ලේෂණයකට අනුව, ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාව විසින් සිංගප්පූරු වෙළඳපොළ මිදර්ශකයට (Singapore Benchmark) වඩා සියයට 40කින් (40%) වැඩි මිලක් ඩීසල් ආනයනය සඳහා ගෙවා ඇත.
මිල පරතරය:
ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොලේ ඩීසල් බැරලයක සාමාන්‍ය මිල ඇමෙරිකානු ඩොලර් 190ක්ව පැවති වකවානුවක, CPC ආයතනය ඩීසල් බැරලයක් ආනයනය කර ඇති බව පෙන්වා දී ඇත්තේ ඩොලර් 268ක දැවැන්ත මිලකටය.
හිතාමතාම ටෙන්ඩර් මඟහැරීම:
2026 වසරේ මුල් භාගයේදී බැරලයක් ඩොලර් 38 බැගින් ලබා දීමට තරඟකාරී මිල ගණන් ඉදිරිපත් වී තිබියදී, ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කරමින් බැරලයකට ඩොලර් 45ක අතිවිශාල වාරිකයක් ගෙවන කිසිදු විවෘත ටෙන්ඩරයකින් තොරව පෞද්ගලිකව ඉදිරිපත් වූ සමාගමක යෝජනාවකට කැබිනට් අනුමැතිය ලබාගෙන ඩීසල් බැරල් 248,000ක් මිලදී ගෙන තිබේ.
කෝටි 5,700ක අරමුදල අළු වෙයි:
මෙම අතාර්කික මිලදී ගැනීම් හේතුවෙන් ඩීසල් ලීටරයකින් රුපියල් 200ක පමණ අතිවිශාල මිල පරතරයක් නිර්මාණය වූ අතර, එම පාඩුව පියවා ගැනීම සඳහා රජය සතුව තිබූ රුපියල් බිලියන 57ක (කෝටි 5,700) හදිසි මූල්‍ය ස්වාරක්ෂක අරමුදල (Emergency Financial Buffer) සම්පූර්ණයෙන්ම හිස් කර දමා ඇත.
බාල ගල්අඟුරු වංචාව සහ විදුලි බිලට වැදුණු හෙණගෙඩිය
ඛනිජ තෙල් මිලදී ගැනීමේ වංචාවලට අමතරව, ලංකා ගල්අඟුරු සමාගම (Lanka Coal Company) විසින් මෙරටට ආනයනය කරන ලද බාල ගල්අඟුරු හේතුවෙන් රජයට සිදුව ඇති සෘජු මූල්‍ය අලාභය රුපියල් බිලියන 2.24 (කෝටි 224) ඉක්මවා යයි.
ඩීසල් බලාගාරවලට යැවීම:
තාප කාර්යක්ෂමතාවයෙන් (Thermal Efficiency) ඉතා අඩු මෙම බාල ගල්අඟුරු භාවිත කිරීම නිසා බලාගාරවල විදුලි උත්පාදනය බිඳවැටුණු අතර, එම අඩුව පියවා ගැනීමට රජයට අධික පිරිවැයක් වැය වන පෞද්ගලික ඩීසල් බලාගාරවලින් විදුලිය මිලදී ගැනීමට සිදුවිය. එම සමස්ත මෙහෙයුම් පිරිවැය විදුලි පාරිභෝගිකයන්ගේ මාසික බිලට සෘජුවම එකතු කර තිබේ.
රාජ්‍ය බැංකු පද්ධතිය අනතුරේ:
ඛනිජ තෙල් සංස්ථාවේ දිගින් දිගටම එකතු වන මෙම මහා පරිමාණ පාඩුව පියවීම සඳහා මෙරට ප්‍රධාන රාජ්‍ය බැංකු සතු ධනස්කන්ධය ණය ලෙස ලබා දීමට සිදුවී ඇති අතර, ව්‍යූහාත්මක ප්‍රතිසංස්කරණ ප්‍රමාද වුවහොත් ශ්‍රී ලංකාවේ සමස්ත මූල්‍ය ස්ථාවරත්වයම (Financial Stability) බිඳවැටීමේ අවදානමක් පවතින බව ආර්ථික විද්‍යාඥයෝ අනතුරු අඟවති.
ලෝක වෙළඳපොලේ මිල ඉහළ යන විට රොකට්ටුවක් මෙන් වේගයෙන් දේශීය තෙල් මිල ඉහළ දැමීමත්, ලෝක මිල පහත වැටෙන විට පිහාටුවක් මෙන් ඉතා සෙමින් මිල සත කිහිපයකින් අඩු කිරීමත් (Rockets-and-feathers pattern) මෙරට බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ ස්ථාවර ප්‍රතිපත්තිය වී ඇත. මෙම ක්‍රමවේදයන් සම්බන්ධයෙන් වහාම ස්වාධීන විගණනයක් (Comprehensive Audit) සිදු නොකළහොත්, පද්ධතියේ පවතින දූෂණයේ බර බදු ගෙවන ජනතාවට තවදුරටත් දැරීමට සිදුවනු ඇත.
