නෝර්වේ නොබෙල් කමිටුවේ තීරණය
2026 නොබෙල් සාම ත්‍යාගය එක්සත් ජාතීන්ගේ හිටපු මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස්වරියක මෙන්ම ප්‍රවීණ දකුණු අප්‍රිකානු විනිසුරුවරියක වන නවනීදම් "නවී" පිල්ලේ (Navanethem Navi Pillay) වෙත හිමිව තිබේ.
නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටුවේ සභාපති ජෝගන් වැට්නි ෆ්‍රයිඩ්නස් (Jørgen Watne Frydnes) ඔස්ලෝ නුවරදී නිල නිවේදනය නිකුත් කරමින් සඳහන් කළේ, බලය වෙනුවට නීතියේ ආධිපත්‍යය පෙරදැරි කරගත් ජාත්‍යන්තර පර්යායක් වෙනුවෙන් ඇය ඉටුකළ අප්‍රතිහත සේවය මෙම සම්මානයෙන් ඇගයීමට ලක්වූ බවයි.
නොබෙල් කමිටුව පෙන්වා දෙන්නේ යුද අපරාධකරුවන් නීතිය හමුවට පැමිණවීමත්, අපරාධවලින් පීඩාවට පත් වින්දිතයන්ට යුක්තිය ඉටුකිරීමත් සාමකාමී ලෝකයක් බිහිවීම උදෙසා අත්‍යවශ්‍ය පූර්ව කොන්දේසියක් බවයි.
නීතියේ විෂය පථය පුළුල් කළ ගමනක්
85 හැවිරිදි නවී පිල්ලේ දකුණු අප්‍රිකාවේ මහාධිකරණයට පත්වූ පළමු සුදු ජාතික නොවන කාන්තා විනිසුරුවරියයි.
රුවන්ඩා ජාත්‍යන්තර විනිශ්චය සභාව:
රුවන්ඩා ජන සංහාරය සම්බන්ධ ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ (ICTR) විනිසුරුවරියක හා සභාපතිනිය ලෙස කටයුතු කරමින්, ලිංගික ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ සමූහ දූෂණය ජන සංහාරක අපරාධයක් (Genocide) ලෙස අර්ථකථනය කරමින් ඓතිහාසික නීතිමය මූලධර්මයක් ස්ථාපිත කිරීමට ඇය පුරෝගාමී වූවාය.
ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය (ICC):
හේග් නුවර පිහිටි ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ විනිසුරුවරියක ලෙස කටයුතු කළ ඇය, මෑතකදී පලස්තීන භූමිය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ස්වාධීන ජාත්‍යන්තර පරීක්ෂණ කොමිසමේ සභාපතිත්වයද දැරුවාය.
"ත්‍යාගය ජාත්‍යන්තර අපරාධවලින් බේරුණු අය වෙනුවෙන්"
ජර්මනියේ නියුරම්බර්ග් නුවර සංසදයකට සහභාගි වෙමින් සිටියදී සම්මානය පිළිබඳ පුවත සැලවූ අවස්ථාවේ අදහස් දක්වමින් ඇය කියා සිටියේ, මෙම ත්‍යාගය ලොව පුරා "ජාත්‍යන්තර අපරාධවලින් දිවි ගලවාගත් සියලුදෙනා" වෙනුවෙන් කැප කරන බවයි.
ස්වාධීන අධිකරණ පද්ධතියක් සහ නීතියේ ආධිපත්‍යය ආරක්ෂා කරගැනීමේ අවශ්‍යතාව මෙයින් යළි තහවුරු වන බවත්, යුද්ධයෙන් වැළකී මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කිරීම ලෝක නායකයන්ගේ නෛතික වගකීමක් බවත් ඇය අවධාරණය කළාය.
ශ්‍රී ලංකාව හා ජාත්‍යන්තර සන්දර්භය
2008 සිට 2014 දක්වා එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් මහ කොමසාරිස් ධුරය හෙබවූ සමයේ ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධයෙන්ද ඇය දැඩි අවධානයක් යොමු කළාය.
විශේෂයෙන්ම මෙරට සිවිල් යුද්ධයේ අවසන් අදියරේදී සිදුවූ බව කියන මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් පිළිබඳව ස්වාධීන ජාත්‍යන්තර පරීක්ෂණයක් (OISL) පැවැත්විය යුතු බවට ඇය මතුකළ ස්ථාවරය එකල මෙරට දේශපාලන හා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ක්ෂේත්‍රයේ දැඩි කතිකාවකට මෙන්ම විවාදයට හේතු විය. ස්වෛරී රාජ්‍යයන්ගේ අභ්‍යන්තර කටයුතු සහ ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් ප්‍රමිති අතර පවතින ගැටුම පිළිබඳ කලාපීය වශයෙන් සංවාදයක් මතුවීමටද එය මඟපෑදීය.
ගෝලීය ප්‍රතිචාර
එක්සත් ජාතීන්ගේ වත්මන් මානව හිමිකම් මහ කොමසාරිස් වොල්කර් ටර්ක් (Volker Türk) මෙය යුක්තිය සහ වගවීම අපේක්ෂා කරන සියලු පාර්ශ්වයන් ලැබූ ජයග්‍රහණයක් ලෙස හැඳින්වීය. දකුණු අප්‍රිකානු ජනාධිපති සිරිල් රමෆෝසා සහ යුරෝපා සංගමයේ ප්‍රධානී උර්සුලා වොන් ඩර් ලේයන්ද ඇයට සුබපැතුම් එක්කර තිබේ.
මේ අතර, පලස්තීන කොමිසමේ වාර්තා මුල්කරගනිමින් ඊශ්‍රායල විදේශ අමාත්‍යාංශය මෙම සම්මානය සම්බන්ධයෙන් සිය දැඩි අප්‍රසාදය පළකර තිබේ. කෙසේ වෙතත්, ජාත්‍යන්තර විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ පවතින ගෝලීය යුද ගැටුම් සහ ආතතීන් හමුවේ ජාත්‍යන්තර නීති යාන්ත්‍රණයේ විශ්වාසනීයත්වය යළි තහවුරු කිරීමේ සංකේතයක් ලෙස නොබෙල් කමිටුව මෙම තීරණය ගෙන ඇති බවයි.
වැඩිදුර තොරතුරු මූලාශ්‍ර: