රටට කිසිදු භාණ්ඩයක් නොගෙන්වා, විවිධ සමාගම් නාමයන් භාවිත කරමින් විදේශයන්ට ඩොලර් ඇදී ගොස් ඇති බවට අනාවරණය වීමත් සමඟ මෙරට වාණිජ බැංකු පද්ධතියේ අධීක්ෂණය පිළිබඳ බරපතළ ප්රශ්නාර්ථයක් මතු වී තිබේ.
එකම පුද්ගලයින් පිරිසක් විවිධ බැංකු ශාඛා හරහා ඇමෙරිකානු ඩොලර් 50,000 බැගින් නැවත නැවතත් විදේශයන්ට යවා ඇති බවට විමර්ශනවලදී තොරතුරු හෙළි වී ඇත.
ඩොලර් 50,000 හිඩැස ක්රියාත්මක වූයේ කෙසේද?
පැවති නීතිමය රාමුව යටතේ, භාණ්ඩ ආනයනය කිරීමේ පෙරගෙවුම් (Advance Payments) ලෙස ඩොලර් 50,000ක් දක්වා මුදලක් විදේශයන්ට යැවීමට ආනයනකරුවන්ට අවසර තිබුණි.
ඒ සඳහා වාණිජ බැංකුවකට ඉදිරිපත් කළ යුතු වූයේ අදාළ ඇණවුම් බිල්පත (Invoice) පමණි. එම මුදලට අදාළ භාණ්ඩ මෙරටට ගෙන්වීමට දින 180ක, එනම් මාස හයක කාලයක් හිමි විය.
මහ බැංකු අධිපති ආචාර්ය නන්දලාල් වීරසිංහ මහතා පෙන්වා දෙන පරිදි, ඇතැම් පුද්ගලයින් මෙම මාස හයේ කාල පරතරය සිය වාසියට හරවා ගෙන තිබේ.
| එකම පුද්ගලයා, විවිධ සමාගම්: එකම පුද්ගලයා විවිධ සමාගම් නාමයන් යටතේ බැංකු කිහිපයකට ගොස්, එක් එක් බැංකුවෙන් ඩොලර් 50,000 බැගින් ලබාගෙන ඇති බවට විමර්ශනවලදී අනාවරණය වී ඇත.
| මාස හයක ප්රමාදය: භාණ්ඩ මෙරටට නොපැමිණි බව තහවුරු වීමට මාස හයක් ගතවන බැවින්, එම කාලය තුළ ඔවුන් කිසිදු බාධාවකින් තොරව විවිධ බැංකු හරහා ඩොලර් පිටරට යවා තිබේ.
රේගුව සහ මහ බැංකුව අතර තොරතුරු හිඩැස
මෙම ගනුදෙනුවල වඩාත් බරපතළ තත්ත්වය වන්නේ, ඇතැම් මුදල් යැවීම් ශ්රී ලංකා රේගුවේ ප්රධාන පරිගණක පද්ධතියේ (ASYCUDA) පවා සටහන් වී නොතිබීමයි.
මහ බැංකුව අවස්ථා කිහිපයකදී ඉල්ලීම් කළද, දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ රේගුවෙන් අදාළ තොරතුරු නිසි පරිදි නොලැබුණු බව මහ බැංකු අධිපතිවරයා පිළිගෙන තිබේ.
මුලින් වාර්තා වූ සිදුවීම් කිහිපයකට පියවර ගත්තද, පසුව සොයා බැලීමේදී වාර්තා නොවූ ගනුදෙනු සංඛ්යාව අතිවිශාල බව හෙළි විය.
පසුගිය ජූනි මාසයේදී පාර්ලිමේන්තුවේදී විශේෂ හෙළිදරව්වක් කළ ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මහතා ප්රකාශ කළේ, 2023 වසරේ සිට මේ දක්වා භාණ්ඩ ආනයනය නොකර ඩොලර් බිලියනයකට ආසන්න මුදලක් විදේශයන්ට ඇදී ගොස් ඇති බවයි.
ඇතැම් බැංකු ශාඛා සහ බැංකු කළමනාකරුවන්ගේද සහාය ඇතිව මෙම ගනුදෙනු සිදුව ඇති බවට ජනාධිපතිවරයා එහිදී චෝදනා කළේය. ඇතැම් පුද්ගලයින් එක් බැංකුවකින් තවත් බැංකුවකට මාරු වූ පසුවත් මෙම ක්රියාවලිය දිගටම කරගෙන ගොස් ඇති බවටද ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.
බැංකුවල වගකීම සහ නව නීති
ගනුදෙනුකරුවන්ගේ සැබෑ අනන්යතාව තහවුරු කර ගැනීම සහ සැකකටයුතු ගනුදෙනු රටා හඳුනා ගැනීම වාණිජ බැංකුවල මූලික වගකීමකි. එම පද්ධතිය තුළ පැවති දුර්වලතා මඟහැරීමට බලධාරීන් මේ වන විට දැඩි පියවර ගෙන ඇත.
| අන්තර් බැංකු පරීක්ෂාව: එක් බැංකුවකින් පෙරගෙවුමක් ලබාගත් අයෙකුට තවත් බැංකුවකින් නැවත එවැනි මුදලක් ලබාගත නොහැකි වන පරිදි, බැංකු අතර තොරතුරු පරීක්ෂා කිරීමේ නව ක්රමවේදයක් හඳුන්වා දී තිබේ.
| බදු අංකය සහ සැබෑ හිමිකරුවන්: ආනයන පෙරගෙවුම් ඉල්ලුම් කිරීමේදී බදු ගෙවන්නා හඳුනාගැනීමේ අංකය (TIN) සහ සමාගමේ සැබෑ හිමිකරුවන් කවුරුන්ද යන්න හෙළි කිරීම අනිවාර්ය කර ඇත.
| නීතිමය ක්රියාමාර්ග: ආයෝජන මණ්ඩල (BOI) සමාගම් සම්බන්ධයෙන් ආනයන හා අපනයන පාලන දෙපාර්තමේන්තුවත්, සෙසු සමාගම් සම්බන්ධයෙන් මහ බැංකුවේ විදේශ විනිමය දෙපාර්තමේන්තුවත් නීතිමය පියවර ගනිමින් සිටී.
නව නීති පැනවීම පමණක් මූල්ය පද්ධතිය කෙරෙහි ජනතා විශ්වාසය තහවුරු කිරීමට ප්රමාණවත් නොවන බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති. බැංකුවල අභ්යන්තර අධීක්ෂණ අංශ මෙම අක්රමිකතා හඳුනා ගත්තේද, නැතහොත් යම් නිලධාරීන් දැනුවත්වම ඊට අනුබල දුන්නේද යන්න ස්වාධීන විමර්ශන හරහා තහවුරු විය යුතුය.
වැඩිදුර තොරතුරු ඇතුළත් මූලාශ්ර සබැඳි:
EconomyNext (මහ බැංකු අධිපතිවරයාගේ හෙළිදරව්ව සහ නව නීති පිළිබඳ වාර්තාව)
EconomyNext (ඩොලර් බිලියනයක විදේශ විනිමය පිටවීම පිළිබඳ ජනාධිපතිවරයාගේ පාර්ලිමේන්තු ප්රකාශය)



