ණය ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණය මැද අලුතින් ගන්නා පොලී අනුපාත සහ ගෙවීමේ කාලසටහන් කැබිනට් පත්‍රිකාවෙන් වසන් කර ඇති බවට බලශක්ති විශ්ලේෂකයන්ගෙන් දැඩි විවේචන
ශ්‍රී ලංකාවේ පුනර්ජනනීය බලශක්ති සංක්‍රාන්තිය වෙනුවෙන් ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 55.9කට (රුපියල් කෝටි 1,600කට අධික) විදේශීය මූල්‍ය ආධාර සහ සහනදායී ණය පැකේජයක් ලබාගැනීම සඳහා වන ජාත්‍යන්තර ගිවිසුම්වලට අත්සන් තැබීමට කැබිනට් මණ්ඩලය නිල අනුමැතිය ලබා දුන්නේය.
"භූමිය පදනම් කරගත් සූර්ය බලශක්ති ඒකාබද්ධ කිරීමේ සහ සත්‍ය ශුද්ධ මීටරකරණ ව්‍යාපෘතිය" (Project on Ground-Based Solar Power Consolidation and True Net Metering) ලෙස නම් කර ඇති මෙම මුදල් පැකේජය හරහා කුඩා සහ මධ්‍ය පරිමාණ පුද්ගලික සූර්ය බලශක්ති නිෂ්පාදකයන් මුහුණ දෙන තාක්ෂණික බාධක ඉවත් කිරීමට සැලසුම් කර ඇතත්, එහි පවතින විනිවිදභාවය සහ මූල්‍ය වගකීම් පිළිබඳව මේ වන විට බරපතළ ප්‍රශ්න මතු වෙමින් පවතී.
විදේශීය ණය සහ ආධාර බෙදී යන ආකාරය
2025 නොවැම්බර් මාසයේදී මූලික සාකච්ඡා ආරම්භ වූ මෙම ජාත්‍යන්තර බලශක්ති අරමුදල සමන්විත වන්නේ ප්‍රධාන කොටස් තුනකිනි.
ADB සහනදායී ණය:
ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව (ADB) මඟින් ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 35ක සහනදායී ණයක් ලබා දීමට නියමිතය.
යුරෝපා සංගමයේ ප්‍රදානය:
යුරෝපා සංගමය (EU) විසින් යුරෝ මිලියන 15.4ක නොමිලේ කෙරෙන මූල්‍ය ප්‍රදානයක් ලබා දෙයි.
ජපන් ඒකාබද්ධ අරමුදල:
ජපාන ඒකාබද්ධ ණය යාන්ත්‍රණ අරමුදල (Japan Fund for the Joint Credit Mechanism) මඟින් ඩොලර් මිලියන 5.5ක තවත් ප්‍රදානයක් ව්‍යාපෘතියට ඇතුළත් කර ඇත.
පද්ධතියේ Bottlenecks සහ වසන් කර ඇති රහස්
පැරණි පද්ධතියේ බිඳවැටීම:
ලංකාවේ පුද්ගලික සූර්ය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ පවතින ප්‍රධානතම ගැටලුව වන්නේ කුඩා නිෂ්පාදකයන් නිපදවන විදුලිය ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට (National Grid) කාර්යක්ෂමව අවශෝෂණය කර ගැනීමට නොහැකි වීමයි. සම්ප්‍රේෂණ සීමාවන් සහ යල් පැන ගිය බලශක්ති කළමනාකරණ පද්ධති නිසා ආයෝජකයන් අධෛර්යමත් වී තිබූ අතර, නව "True Net Metering" ක්‍රමවේදය හරහා එම ගිණුම්කරණය සරල කිරීමට යෝජනා වී තිබේ.
සැඟවුණු මූල්‍ය කොන්දේසි:
කැබිනට් මණ්ඩලය මෙම ණය අනුමත කළද, ADB ආයතනයෙන් ලබාගන්නා ඩොලර් මිලියන 35ක ණය මුදල සඳහා ගෙවිය යුතු පොලී අනුපාත, ආපසු ගෙවීමේ කාලසටහන් හෝ ශ්‍රී ලංකාව බැඳී සිටින මූල්‍ය වගකීම් කිසිවක් රජය විසින් මෙතෙක් රටට හෙළි කර නොමැත.
ක්‍රියාත්මක කිරීමේ අවිනිශ්චිතතාව:
ව්‍යාපෘතිය ක්‍රියාත්මක වන නිශ්චිත කාල රාමුව, ප්‍රසම්පාදන (Procurement) සහ ටෙන්ඩර් පටිපාටිය මෙන්ම ඩිජිටල් පද්ධති සඳහා වැය වන ප්‍රතිපාදන බෙදී යන ආකාරය පිළිබඳව රජයේ නිල ලේඛනවල කිසිදු විස්තරයක් ඇතුළත් කර නොමැති වීම විශ්ලේෂකයන්ගේ දැඩි විවේචනයට ලක්ව ඇත.
පසුගිය කාලය පුරාම පුනර්ජනනීය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයට අනුමැතිය දීමේ ප්‍රමාදයන්, නිරන්තරයෙන් වෙනස් වන ප්‍රතිපත්ති සහ විදුලි ගාස්තු ව්‍යුහයන් (Tariff structures) නිසා සූර්ය බලශක්ති ව්‍යාපෘති රැසක් අඩාල විය. එබැවින් මෙම ඩොලර් මිලියන 56ක විදේශ අරමුදල සාර්ථක වන්නේද නැතහොත් එයද අතරමඟ නතර වූ තවත් ව්‍යාපෘතියක් බවට පත්වන්නේද යන්න තීරණය වන්නේ රජය ඉදිරියේදී පවත්වා ගන්නා නියාමන ස්ථාවරභාවය මත පමණක් බව බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රවීණයෝ පෙන්වා දෙති.
(සටහන | සම්පත් ධීරසේකර )
මුලාශ්‍රය :
US $56 Million Solar Deal Sparks Questions over Energy Reform
