නිල වශයෙන් මෙය සාමාන්‍ය ජාත්‍යන්තර ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලියකි. එහෙත් විශ්ලේෂකයින් ප්‍රශ්න කරන්නේ මෙම තේරීම පිටුපස ගැඹුරු භූ-දේශපාලනික ගණනය කිරීම් තිබේද යන්නයි. විශේෂයෙන්ම 2025 ඇමරිකානු තීරුබදු ප්‍රතිසංස්කරණය යටතේ සහන ලබා ගැනීමට ලංකාවේ රජය දැරූ උත්සාහය මෙහිදී කැපී පෙනේ. මුලදී ශ්‍රී ලංකා අපනයන සඳහා 44% ක බද්දක් පැනවීමට ඉඩ තිබූ අතර සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් එය 20% දක්වා අඩු කර ගැනීමට හැකි විය.
කැබිනට් මණ්ඩලය විසින් අනුමත කරන ලද මෙම කොන්ත්‍රාත්තුව මගින් 2026 වසර සඳහා ගෑස් මෙට්‍රික් ටොන් 380,000ක් (±20%) සැපයීම තහවුරු කෙරේ.
මෙහි ඇති විශේෂත්වය වන්නේ "ජියෝ ගෑස්" සමාගම සිය ගෑස් සැපයුමෙන් සැලකිය යුතු කොටසක් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයෙන් ලබා ගැනීමයි. එසේම මෙම සමාගම ශ්‍රී ලංකාවේ බලශක්ති වෙළෙඳ ක්ෂේත්‍රයට සාපේක්ෂව නවකයෙකි.
ලිට්රෝ සමාගමේ සභාපති චන්න ගුණවර්ධන තහවුරු කළේ රජය සතු ලිට්රෝ සමාගම "ජියෝ ගෑස්" සමග ගනුදෙනු කරන පළමු අවස්ථාව මෙය බවයි. මෙම තීරණය වහාම විමර්ශනයට ලක්ව තිබේ.
ටෙන්ඩරයක්ද? වෙළෙඳ සංඥාවක්ද?
මෙම ගනුදෙනුවේ කාල වකවානුව කාගේත් අවධානයට ලක්ව ඇත. වොෂින්ටනය සමග තීරුබදු සාකච්ඡා පැවැත්වූයේ මෙම ටෙන්ඩරය අවසන් වීමට මාස කිහිපයකට පෙරය.
ගෑස් ප්‍රසම්පාදනය සහ ද්විපාර්ශ්වික වෙළෙඳ සාකච්ඡා අතර නිල සම්බන්ධයක් ඇති බව ශ්‍රී ලංකා රජය පිළිගෙන නැතත්, ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රවීණයන් තර්ක කරන්නේ ස්විට්සර්ලන්ත අතරමැදියෙකු හරහා වුවද ඇමරිකානු මූලාශ්‍ර සහිත සැපයුම්කරුවෙකු තෝරා ගැනීම, එක්සත් ජනපද පරිපාලනය වෙත දැක්වූ සුහදත්වයේ සලකුණක් ලෙස අර්ථ දැක්විය හැකි බවයි.
වෙළෙඳ විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ තීරුබදු සහන අපේක්ෂා කරන සංවර්ධනය වෙමින් පවතින ආර්ථිකයන්ගෙන් "අන්‍යෝන්‍ය ආර්ථික සම්බන්ධතා" (reciprocal economic engagement) පවත්වා ගැනීමට වොෂින්ටනය වැඩි බලපෑමක් සිදු කරන බවයි. තීරුබදු සහන ප්‍රමුඛතාවයක්ව පැවති මොහොතක, ඇමරිකානු බලශක්ති මාර්ග සමඟ පෙළගැසීමට කොළඹට මෙය අවස්ථාවක් වූ බව ඔවුහු පවසති.
ලංසුකරුවන් පස්දෙනෙක්, ජයග්‍රාහකයින් දෙදෙනෙක් සහ ප්‍රශ්න රැසක්
මෙම ටෙන්ඩරය සඳහා ජාත්‍යන්තර ලංසු 5ක් ඉදිරිපත් වූ නමුත් තාක්ෂණික ඇගයීම් අදියර සමත් වූයේ සමාගම් දෙකක් පමණි. අවසානයේ ජියෝ ගෑස් ජයග්‍රහණය කළේය.
ප්‍රසම්පාදන ලේඛනවලට අනුව, නිෂ්පාදනයේ ගුණාත්මකභාවය, යාවත්කාලීන පිරිවිතරයන්ට අනුකූල වීම, නැව්ගත කිරීමේ වාර ගණන, මූල්‍ය ස්ථාවරත්වය සහ 2026 ජනවාරි මාසයේ සිට ආරම්භ වන සැපයුම් කාලසටහන සපුරාලීමේ හැකියාව මෙම ඇගයීමට ලක් විය.
කෙසේ වෙතත්, විචාරකයින් තර්ක කරන්නේ ජියෝ ගෑස් ට්‍රේඩින් එස්.ඒ. හි දෘශ්‍යමාන වාර්තා (track record) පිළිබඳව සාධාරණ ප්‍රශ්න මතු වන බවයි. ආසියානු වෙළෙඳපොළට විශාල පරිමාණයේ ගෑස් කොන්ත්‍රාත්තු සැපයීම සම්බන්ධයෙන් මෙම සමාගම එතරම් ප්‍රසිද්ධ නැත.
පසුගිය ප්‍රසම්පාදන මතභේදවල සෙවණැලි
ලිට්රෝ ටෙන්ඩර් තීරණ මීට පෙරද මතභේදයට තුඩු දී ඇත. 2023 දී ජාතික විගණන කාර්යාලය විසින් ගෑස් ප්‍රසම්පාදනයේ අක්‍රමිකතා පෙන්වා දෙන ලදී.
ලංසුකරුවන් තිදෙනෙකු තාක්ෂණික අදියරේදී විස්තරාත්මක පැහැදිලි කිරීමකින් තොරව ඉවත් කිරීමත් සමඟ, මෙම නවතම තීරණය වඩාත් විනිවිදභාවයකින් යුතුව සිදු විය යුතු බව නිරීක්ෂකයින් විශ්වාස කරයි.
උපායමාර්ගික වෙනසක්ද? එක්වරක් ගත් තීරණයක්ද?
2026 වසරේ ගෘහස්ථ ගෑස් සැපයුම ජියෝ ගෑස් වෙත පැවරෙන විට, සැබෑ පරීක්ෂණය වනුයේ අඛණ්ඩ සැපයුම, මිල ස්ථාවරත්වය සහ ආරක්ෂක ප්‍රමිතීන් පවත්වා ගැනීමයි.
කෙසේ වෙතත්, මෙම ටෙන්ඩරය ශ්‍රී ලංකාවේ වෙළෙඳ හා භූ-දේශපාලනික දිශානතියේ පුළුල් වෙනසක් පෙන්නුම් කරන්නක් විය හැකිය. මෙය ඇමරිකානු අවශ්‍යතා සඳහා දැක්වූ උපායශීලී ප්‍රතිචාරයක්ද, නැතහොත් හුදෙක් තරඟකාරී මිල ගණන් මත ගත් තීරණයක්ද යන්න කාලය විසින් විසඳනු ඇත.
