මීට පෙර පැමිණි ‘එල් නිනෝ’ (El Niño) තත්ත්වයන් මෙන් නොව, මෙවර එය පැමිණෙන්නේ යුක්‍රේන සහ මැදපෙරදිග යුද ගැටුම් නිසා ලෝක ආර්ථිකය, බලශක්ති සහ ආහාර සැපයුම් ජාලයන් දැනටමත් අඩපණ වී ඇති පසුබිමකය. මෙම දේශගුණික ව්‍යසනය හුදෙක් කාලගුණික පෙරළියක් පමණක් නොව, කලාපීය ආරක්ෂාව සහ ස්ථාවරත්වය සලිත කළ හැකි ‘ක්‍රමවේද පද්ධතිමය’ (Systemic) තර්ජනයක් බව දේශපාලන විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
‘රියැක්ටිව්’ නොවී ‘ඇන්ටිසිපේටරි’ වීම: දිල්ලිය පෙරමුණ ගත යුත්තේ ඇයි?
මෙම බහුමානීය අර්බුදයට තනි තනි රටවල් ලෙස විසඳුම් සෙවීම ප්‍රායෝගික නොවන බැවින්, ඉන්දියාව වහාම මැදිහත් වී නවදිල්ලියේදී කලාපීය ‘එල් නිනෝ සූදානම් වීමේ සංවාදයක්’ (Regional El Niño Preparedness Dialogue) කැඳවිය යුතු බව ශ්‍රී ලංකාවේ හිටපු ඉහළ පෙළේ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු වන මිලින්ද මොරගොඩ යෝජනා කරයි.
කොවිඩ් වසංගතය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික බිඳවැටීම හමුවේ ඉන්දියාව කලාපයේ ‘පළමු ප්‍රතිචාරකයා’ (First Responder) ලෙස ක්‍රියා කළ ආකාරය ආදර්ශයට ගනිමින්, දැන් ‘සිදුවූ පසු ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ’ සිට ‘කල්තියා සූදානම් වීමේ’ උපායමාර්ගයකට කලාපය තල්ලු කිරීමේ වගකීම ඉන්දියාව සතුය.
‘නෙයිබර්හුඩ් ෆස්ට්’ සිට ‘මහාසාගර’ දක්වා දිවෙන දූරදර්ශී උපායමාර්ගය
ලංකාව, ඉන්දියාව ඇතුළු දකුණු ආසියාතික රටවල කෘෂිකර්මාන්තය ඍජුවම මෝසම් වැසි මත රඳා පවතී. මොරගොඩ පෙන්වා දෙන්නේ ඉන්දියාවේ ‘Neighborhood First’, ‘SAGAR’ සහ වත්මන් ‘MAHASAGAR’ දර්ශනයන් හුදෙක් දේශපාලන සටන් පාඨ නොකර, දේශගුණික ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව (Climate Resilience) සමග බද්ධ කළ යුතු බවයි.
ඒ අනුව, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ලෝක බැංකුව සහ ජපානය වැනි ද්විපාර්ශ්වික පාර්ශවකරුවන් ද සම්බන්ධ කරගනිමින්, පොදු ආහාර සහ පොහොර සංචිත කළමනාකරණය, පූර්ව අනතුරු ඇඟවීමේ පද්ධති සහ හදිසි මූල්‍යකරණ යාන්ත්‍රණයක් කඩිනමින් සකස් කරගත යුතුව ඇත. දේශගුණික අර්බුදය දැන් කලාපීය ආරක්ෂාව හා බැඳී පවතින බැවින්, දිල්ලියේ මෙහෙයවීමෙන් කෙරෙන මෙම සූදානම තවදුරටත් තේරීමක් නොව, අනිවාර්ය පැවැත්මේ කොන්දේසියකි.
මුලාශ්‍ර ලිපිය :
India should convene a regional El Niño preparedness dialogue in Delhi
