ඇමෙරිකා-ඉරාන ගැටුම සහ නූතන යුද සංග්‍රාමයේ වෙනස්වන ස්වරූපය! | මිලින්ද මොරගොඩ

 

දෙවන ලෝක යුද සමයෙන් පසු බිහිවූ ගෝලීය බලතුලනය සහ ආසියානු කලාපයේ උපායමාර්ගික අභියෝග


නූතන යුද ස්වරූපයේ වෙනස්වීම සහ ඉරාන අර්බුදය

 

ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර පවතින වත්මන් ගැටුම්කාරී තත්ත්වය හුදෙක් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික හා හමුදාමය මෙහෙයුම්වලින් ඔබ්බට ගොස්, 21 වන සියවසේ නූතන යුද සංග්‍රාමයන්හි ස්වරූපය කෙබඳුද යන්න පැහැදිලි කෙරෙන ප්‍රධාන සංධිස්ථානයක් බවට පත්ව ඇත. ප්‍රබල ඔත්තු සේවා, අධි-තාක්ෂණික ප්‍රහාරක බලය, ගුවන් නියමු බලය සහ දැඩි ආර්ථික සම්බාධක යොදාගනු ලැබුවද, මෙම ගැටුම මගින් තවමත් තීරණාත්මක දේශපාලනික විසඳුමක් ලබා ගැනීමට පාර්ශ්වයන් අසමත් වී තිබේ.

හිටපු අමාත්‍යවරයකු මෙන්ම පාත්ෆයින්ඩර් පදනමේ (Pathfinder Foundation) නිර්මාතෘ මිලින්ද මොරගොඩ NDTV පුවත් සේවය වෙත ලිපියක් යොමු කරමින් පෙන්වා දෙන්නේ, අධික හමුදාමය බලය හිමිවීම පමණක් වර්තමානයේ තීරණාත්මක දේශපාලන ජයග්‍රහණයක් තහවුරු නොකරන බවට මෙම සිදුවීම හොඳම උදාහරණයක් බවයි. 21 වන සියවසේ යුද ගැටුම් මේ වන විට රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික බලපෑම්, සයිබර් ප්‍රහාර, ආර්ථික සම්බාධක සහ තොරතුරු තාක්ෂණික මෙහෙයුම්වලින් සමන්විත සංකීර්ණ ස්වරූපයක් ගෙන ඇත.

දෙවන ලෝක යුද සමය සහ වත්මන් පශ්චාත් යුද ව්‍යුහයේ වෙනස

දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී වින්ස්ටන් චර්චිල් සහ ෆ්‍රැන්ක්ලින් ඩී. රූස්වෙල්ට් වැනි නායකයන් හමුදාමය හා කාර්මික බලය උපරිමයෙන් යොදවමින් රටවල් පූර්ණ ලෙස පරාජය කිරීමේ උපායමාර්ග අනුගමනය කළහ. එහිදී මිලියන 70-85ත් අතර ජීවිත සංඛ්‍යාවක් අහිමි වූ අතර, පසුව මැක්ආතර් ජෙනරාල්වරයා යටතේ ජපානයේ සිදුවූ ව්‍යවස්ථාපිත වෙනස්කම් සහ යුරෝපයේ මාර්ෂල් සැලැස්ම (Marshall Plan) හරහා බ්‍රෙටන් වුඩ්ස් (Bretton Woods) පද්ධතිය සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය බිහිවිය.

කෙසේ වෙතත්, වර්තමානයේ පවතින න්‍යෂ්ටික අවි බාධකය, ජාත්‍යන්තර මානුෂවාදී නීති, තාක්ෂණික දියුණුව සහ ක්ෂණික තොරතුරු හුවමාරුව හේතුවෙන් පැරණි ක්‍රමවේදයන් ඔස්සේ පූර්ණ යුද ජයග්‍රහණ අත්පත් කරගැනීම අපහසු වී ඇත. ඉරාකය සහ ඇෆ්ගනිස්ථානය යන රටවල අත්දැකීම්වලින් ද සනාථ වූයේ හමුදාමය ජයග්‍රහණ මගින් පමණක් ස්ථාවර දේශපාලන පද්ධතියක් ගොඩනැගිය නොහැකි බවයි.

කලාපීය ආර්ථිකයට සහ ඉන්දියාව ඇතුළු රටවලට එල්ල වන බලපෑම

 

ගෝලීය ආර්ථිකයේ පවතින පරස්පර පරායත්තතාව හේතුවෙන් මැදපෙරදිග කලාපයේ හටගන්නා මෙවැනි අර්බුදයක් මගින් සමස්ත ලෝකයේම බලශක්ති වෙළෙඳපොළ, සැපයුම් ජාල සහ මූල්‍ය පද්ධතීන් ක්ෂණිකව අර්බුදයට ලක්වේ.

මෙම තත්ත්වය හමුවේ ඉන්දියාව වැනි ප්‍රාදේශීය බලවතුන් සිය උපායමාර්ගික ස්වාධීනත්වය (Strategic Autonomy) රැකගනිමින්, සමුද්‍රීය ආරක්ෂාව, තාක්ෂණික ස්වයංපෝෂිතභාවය සහ ආර්ථික නම්‍යශීලීභාවය වැඩිදියුණු කරගැනීමට අවධානය යොමුකළ යුතු බව පෙන්වා දෙනු ලැබ ඇත. ඒ අනුව, වර්තමාන ලෝක දේශපාලනය තනි බලවතෙකුගේ මෙහෙයවීමෙන් ඔබ්බට ගොස් බහු-ධ්‍රැවීය තරගකාරීත්වයක් සහ නිරන්තර සංවාදයන් මත පදනම් වූ අලුත් ව්‍යුහයකට ගමන් කරමින් පවතින බව මෙමගින් සනාථ වේ.

මුලාශ්‍රය :

Opinion | What The US-Iran Conflict Reveals About the Future of Warfare