මධ්‍යගත සලාක ක්‍රම වෙනුවට පුද්ගල තේරීම්වලට ඉඩ දෙන විමධ්‍යගත ආර්ථිකයක වැදගත්කම සහ ජීවන ගුණාත්මයේ සැබෑ සීමාව.
ජාතික ජන බලවේගයේ මැතිවරණ ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශයේ මාතෘකාව වන “පොහොසත් රටක්, ලස්සන ජීවිතයක්” යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, පුරවැසියන්ගේ ජීවන ගුණාත්මය ඉහළ නැංවීමේ වගකීම රජය සතු බව වත්මන් ආණ්ඩුව මෙහෙයවන්නන් විශ්වාස කරන බවයි. මා පෙනී සිටින්නේ බදු අඩු කිරීම සහ අපනයන දිරිගැන්වීම වෙනුවෙනි. මේවායින් ජීවන ගුණාතමයක් හෝ පොහොසත් ජීවිතයක් සාක්ෂාත් වන්නේ නැත. මෑතකදී පැවති මහජන සාකච්ඡා මණ්ඩපයකදී, ජනතාවට "පොහොසත් ජීවිතයක්" (rich life) සහතික කිරීමට රජය ගන්නා ක්‍රියාමාර්ග වෙනුවෙන් මා දක්වන මෙම අදහස වක්‍රව විවේචනයට ලක් කරමින් ඉහත දක්වන ලද ප්‍රශ්නය මතු කෙරිණි.
පුරවැසියන්ගේ සතුට පිළිබඳ වගකීම භාර ගැනීමට රජයකට නො හැකි ය. රජයේ වගකීම විය යුත්තේ පුරවැසියන්ට තමතමන්ගේ සතුට ළඟා කර ගැනීමට අවශ්‍ය මූලික පසුබිම සකසා දීම පමණයි. එනම්, සතුට කරා යන ගමනට ඇති බාධා අවම කිරීම මිස, අවසන් ප්‍රතිඵලය රජය විසින්ම ලබා දීමට උත්සාහ කිරීම නොවේ.
2021-2022 ආර්ථික අර්බුදයට තුඩු දුන් සිදුවීම් මීට කදිම නිදසුනකි. ආහාර පිසීමට අවශ්‍ය ගෑස්, විදුලිය, වාහන සඳහා ඉන්ධන සහ ගොවීන්ට අවශ්‍ය පොහොර ඇතුළු අත්‍යවශ්‍ය දේවල් සැපයීමට ගෝඨාභය රාජපක්ෂ ජනාධිපතිවරයාගේ රජය අපොහොසත් වීමට එරෙහිව දහස් ගණන් ජනතාව වීදි බැස විරෝධය පළ කළහ. ඔවුන් සටන් කළේ සතුට ලබා ගැනීමට නොවේ (සුළු පිරිසක් එවැනි සටන් පාඨ කියුව ද). ඔවුන් විරෝධය පෑවේ, තමන්ට අවශ්‍ය ආකාරයේ සතුටක් ළඟා කර ගැනීමට හෝ අවම වශයෙන් තම දුක සහ පීඩාව අඩු කර ගැනීමට හෝ අවශ්‍ය වන මූලික දේවල් අඛණ්ඩව ලබා දීමට රජයට නො හැකි වීම සම්බන්ධයෙනි.
ඉහළ ජීවන ගුණාත්මයක් යනු කුමක් ද?
එක් පුද්ගලයකු ලබන සතුට තවත් අයෙකුගේ සතුටට සමාන වේ ද? පවුලේ චාරිකාවක් සංවිධානය කර ඇති ඕනෑම අයෙක් මීට පිළිතුර දනී. එවැනි කුඩා කණ්ඩායමක් තුළ වුව ද සෑම දෙනාම උපරිම සතුටක් ලබන බව සහතික කිරීම එතරම් අපහසු නම්, දේශපාලනඥයන් සහ නිලධාරීන්ගෙන් සමන්විත 'රජය' නම් වූ යන්ත්‍රය මුළු රටකම විශාල ජනගහනයක් වෙනුවෙන් එය කරන්නේ කෙසේ ද?
සතුට කෙරෙහි බලපාන සාධකවලට ඇත්තේ එක් දිශාවකට පමණක් කැරකෙන දැති රෝදයක් (ratchet) වැනි ස්වභාවයකි. එනම්, යම් සේවාවක් මුලින්ම ලැබෙන විට ඇති වන සතුටට වඩා, එම සේවාව අහිමි වූ විට ඇති වන දුක සහ පීඩාව බෙහෙවින් විශාලය. 2024 ජන සංගණනයට අනුව, ලංකාවේ නිවාසවලින් 98%ක්ම ආලෝකය ලබා ගන්නේ ප්‍රධාන විදුලිබල පද්ධතියෙනි. මෙය 2012 වසරේ වාර්තා වූ 87%ක ප්‍රතිශතයට වඩා 13%ක වැඩිවීමකි. 2012න් පසු විදුලිය ලැබුණු අයට එම අවස්ථාවේදී යම් සතුටක් දැනෙන්නට ඇත. නමුත්, 2022 වසරේ දිනකට පැය 13ක් පමණ විදුලිය කැපූ විට ඔවුන්ට දැනුණු අසතුට සහ පීඩාව ඊට වඩා සිය ගුණයකින් විශාල වන්නට ඇත.
සතුට යනු එක් එක් පුද්ගලයාගේ මනසට අනුව වෙනස් වන, එක් එක්කෙනාට ආවේණික වූ දෙයකි. මේ නිසා, විවිධ පුද්ගලයන්ගේ ආශාවන් එක්රැස් කර එයට සාමාන්‍ය අගයක් දීමට උත්සාහ කිරීම මෝඩකමකි. "De gustibus non disputandum est" යනු පැරණි ලතින් කියමනකි. එහි තේරුම "රුචිකත්වයන් හෝ කැමැත්ත සම්බන්ධයෙන් තර්ක කිරීමෙන් පලක් නැත" යන්නයි. පෞද්ගලික කැමැත්ත සහ තේරීම් සෑම පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට වෙනස් වේ. යමෙකුගේ පෞද්ගලික කැමැත්තක් හරි හෝ වැරදි යැයි ඔබට ඔප්පු කළ නො හැකි ය. එබැවින්, ඒ ගැන තර්ක කිරීම ද නිෂ්ඵල ක්‍රියාවකි.
එබැවින්, ජීවිතයේ අප ළඟා විය යුතු ඉහළම සීමාව සතුට ලෙස ගත හැකිය. නමුත්, එම සතුට යනු කුමක් දැයි තීරණය කිරීමත්, (මිතුරන්ගේ සුළු උපකාරයක් ද සහිතව) ඒ වෙත ළඟා වීමත් හුදෙක්ම පුද්ගලයකුගේ වගකීමකි. අප තරු වෙත (හෝ ඉහළම සීමාවට) ළඟා වීමට උත්සාහ කරන විට, අපට පය ගසා සිටීමට හැකි ශක්තිමත් පදනමක් සකසා දීමට පමණක් රජයට හැකිය. විදුලිය නොමැති විට, කරාමයේ ජලය නොමැති විට, ප්‍රවාහනය අඩාල වී මාර්ග අවහිර වූ විට, සහ ආහාර පිසීමට ඉන්ධන නොමැති විට, කිසිවකුට ඉහළම සීමාව වෙත ළඟා වීමට නො හැකි ය. එවැනි අවස්ථාවකදී පුද්ගලයකුට සිදු වන්නේ තමා ඉන්නා තැනින් බිමටම ඇද වැටීම වළක්වා ගැනීම සඳහා තම මුළු ශක්තියම වැය කිරීමටයි.
අපට තනිවම සපයා ගත නො හැකි දේවල්
2021-2022 කාලයේදී බිඳ වැටුණේ ඉහත සඳහන් කළ මූලික අවශ්‍යතා නම් වූ පදනමයි. අරගලයට වැඩි දායකත්වයක් සැපයූ නාගරික වැසියන්ට මෙය විශේෂයෙන් තදින් දැනුණි. 2024 ජන සංගණනයට අනුව නාගරික වැසියන්ගෙන් 82.1%ක්ම ආහාර පිසීම සඳහා භාවිත කරන්නේ ද්‍රව පෙට්‍රෝලියම් (LPG) ගෑස් ය (මෙය 2012 වසරට වඩා 53%ක වර්ධනයකි). ග්‍රාමීය සහ වතු ප්‍රදේශවල දර භාවිතය තවමත් සුලබ වුව ද, 2012-2024 කාලය තුළ එම ප්‍රදේශවල ද ගෑස් භාවිතය ඉතා වේගයෙන් වර්ධනය වී තිබේ. එහිදී, ග්‍රාමීය නිවාසවල ගෑස් භාවිතය 35.1% දක්වා (එනම් 202%ක වර්ධනයක්) සහ වතු නිවාසවල ගෑස් භාවිතය 15.3% දක්වා (එනම් 313%ක වර්ධනයක්) වැඩි වී ඇත. මෙම පසුබිම තුළ ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂගේ දුර්වල ආර්ථික කළමනාකරණයට එරෙහිව නාගරික ප්‍රදේශවලින් එලෙස දැවැන්ත විරෝධයක් පුපුරා යෑම කිසිසේත්ම පුදුමයට කරුණක් නොවේ.
සෑම නිවසකටම පාහේ ආලෝකය සපයන විදුලිය, පිරිසිදු පානීය ජල සැපයුම, ප්‍රවාහනය සහ විදුලි සංදේශ සේවා යන යටිතල පහසුකම්, ජන ජීවිතය පවත්වාගෙන යෑම රඳා පවතින එම මූලික පදනමට අයත් වේ. මෙම සේවාවන් බිඳ වැටීම සහ ඒවායේ මිල ගණන් ඉහළ යෑම ජනතාවට මෙතරම් තදින් දැනෙන්නේ ඒ නිසාවෙනි.
අපට තනිවම සපයා ගත නො හැකි තවත් දේවල් ඇත. අපට යම්කිසි හැකියාවක් සහ නිපුණතාවක් ඇති බව සමාජයට පෙන්වන සහතික පත්‍ර ඊට එක් උදාහරණයකි. කෙනකුට මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ මහතා මෙන් තම උත්සාහයෙන්ම ස්වයං අධ්‍යාපනයක් ලබා ගෙන බුද්ධිමතකු විය හැකිය. එහෙත්, හුදෙක් දැනුම තිබීම පමණක් අද බොහෝ දෙනකුට ප්‍රමාණවත් නොවේ. තමන්ට අදාළ දැනුම හෝ කුසලතාව ඇති බව සහතික කර දෙන පිළිගත් ආයතනයක් තිබිය යුතුය. එලෙසම, නූතන සමාජය තුළ අප පවසන පුද්ගලයා අපම බව ඔප්පු කිරීමට සහ අපගේ අනන්‍යතාව තහවුරු කිරීමට අවශ්‍ය ක්‍රමවේද ද රජය විසින් අපට සලසා දිය යුතුව ඇත. මෙවැනි භෞතික හෝ අභෞතික යටිතල පහසුකම් අපට අහිමි වුවහොත්, අපගේ ජීවිත තවත් දුෂ්කර වනු ඇත. එමෙන්ම, සතුට කරා ළඟා වීමට අප දරන උත්සාහය ද තවත් අමාරු වනු ඇත.
අප විසින්ම ලබා ගත යුතු දේවල්
එක් පුද්ගලයකු සංචාරය කිරීමෙන් සතුටක් ලබන අතර, තවත් අයකු නිස්කලංක ජීවිතයක් ගත කිරීමෙන් සතුටක් ලබන්නේ යැයි සිතන්න. මූලික අවශ්‍යතා ටික සපුරා දී ඇත්නම්, සංචාරය කිරීමට ප්‍රිය කරන පුද්ගලයාට ඒ සඳහා අවශ්‍ය මුදල් උපයා ගැනීමෙන් තම සතුට ළඟා කර ගත හැකිය. නිස්කලංක ජීවිතයක් අපේක්ෂා කරන පුද්ගලයාට ඇති මුදල් අවශ්‍යතාව අඩුය. එබැවින්, වැඩිපුර මුදල් උපයනවා වෙනුවට නිදහසේ සිටීමට වැඩි කාලයක් වෙන් කර ගැනීමට ඔහුට හැකියාව ඇත. තවත් අයකු චිත්‍රපට නැරඹීමට දැඩි ලෙස ප්‍රිය කරන අයකු විය හැකිය. ඔහුට චිත්‍රපට රස විඳීම සඳහා ප්‍රමාණවත් කාලයක් සහ මුදල් තිබීම අවශ්‍ය වේ. වෙනත් අයකු තම කාලය සහ මුදල් සම්බන්ධයෙන් මීටත් වඩා වෙනස් තේරීම් කරනු ඇත.
විවිධ පුද්ගලයන් සතුටු කරන විවිධ දේ සැපයීම පසෙක තබා, අඩුම තරමේ ඒ ගැන නිවැරදිව දැන ගැනීම පවා විශාල, මන්දගාමී රාජ්‍ය යාන්ත්‍රණයකට කිසිසේත්ම ප්‍රායෝගිකව කළ හැකි ක්‍රියාවක් නොවේ. වෙළඳපොළ වැනි විමධ්‍යගත ආර්ථික ක්‍රම වඩාත් සාර්ථක වන්නේ මෙන්න මේ නිසාය. මධ්‍යගත ආර්ථික සැලසුම් හරහා සිදු කළාක් මෙන්, පුද්ගලයන්ට ගැළපෙන (හෝ සමස්ත සමාජයට අවශ්‍ය යැයි රජය සිතන) රැකියා සඳහා ඔවුන් බලහත්කාරයෙන් අනුයුක්ත කිරීමට උත්සාහ කළහොත්, එහි අවසන් ප්‍රතිඵලය වනු ඇත්තේ සමස්ත සමාජයම අසතුටට පත්වීමයි. 1978 ට පෙර පැවති යුගයේදී මෙන්, සමූපකාර වෙළඳසැල් හරහා සලාකපත් ක්‍රමයට රජය විසින් තීරණය කරන ලද ආහාර ද්‍රව්‍ය පමණක් ජනතාවට නිකුත් කිරීමේ ක්‍රමයක් අද වන විට කිසිසේත්ම පිළිගත නො හැකි වනු ඇත.
"The time tax" නමැති නව පොත පිළිබඳව පැවති සම්මුඛ සාකච්ඡාවක් ආරම්භ වූයේ මෙලෙසිනි: "ඇමෙරිකානු දේශපාලනය තුළ ඇති විශාලතම ගැටලුවක් වන්නේ මෙයයි. එනම්, ජනතාවට උපකාර කිරීම සඳහා රජය විසින් ගෙන එන දැවැන්ත වැඩසටහන්වලට වඩාත්ම සහාය දෙනු ඇතැයි ඩිමොක්‍රටික් පාක්ෂිකයන්, ලිබරල්වාදීන් සහ සමාජවාදීන් විශ්වාස කරන සාමාන්‍ය ජනතාවම, බොහෝ විට ඒ පිළිබඳව දක්වන්නේ ඉතා අඩු උනන්දුවකි. ඔවුන් බොහෝ විට ඡන්දය ලබා දෙන්නේ ද රජයේ මැදිහත්වීම කප්පාදු කිරීමට යෝජනා කරන පක්ෂවලටයි."
2022 වසරේදී ඉදිරියට පැමිණෙන ආර්ථික අර්බුදයට මුහුණ දෙන්නේ කෙසේ ද යන්න පිළිබඳව මා ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂගේ උපදේශකවරුන් සමඟ අවිධිමත් ලෙස සාකච්ඡා කළෙමි. එහිදී, මෙම අර්බුදයේ දරුණුම බලපෑම එල්ල වන්නේ දුප්පත්ම ජනතාවට බවත්, ඒ නිසා රජය විසින් ඔවුන්ට සමාජ ආරක්ෂණ දැලක් සැපයිය යුතු බවටත් අපි එකඟ වීමු. නමුත් එහිදී විවාදයට තුඩු දුන්නේ එම වැඩසටහන ක්‍රියාත්මක කරන ආකාරයයි. ජනතාවට ලබා දෙන්නේ කුමන ආහාර ද්‍රව්‍ය ද යන්න බලධාරීන් විසින් තීරණය කරන 1978ට පෙර පැවති සලාක ක්‍රමය ආදර්ශයට ගත යුතු ද, නැතිනම් ප්‍රතිලාභීන්ගේ බැංකු ගිණුම් වෙත සෘජුවම මුදල් ලබා දීමේ ක්‍රමයක් භාවිත කළ යුතු ද යන්න එහිදී සාකච්ඡා විය.
එයින්, දැනට ක්‍රියාත්මක වන 'අස්වැසුම' වැඩසටහන නියෝජනය කරන දෙවැනි විකල්පය තෝරා ගැනීම පිළිබඳව මම ඉතාමත් සතුටු වෙමි. තමන් විසින් ඇති නො කළ අර්බුදයක් හේතුවෙන් ජනතාව පීඩාවට පත්ව සිටින බව 'අස්වැසුම' වැඩසටහන හරහා රජය පිළිගන්නා අතර, ඒ වෙනුවෙන් ජනතාවට සහන සපයයි. එහෙත්, එම මුදල් වියදම් කරන්නේ කෙසේ දැයි තීරණය කිරීමේ නිදහස ප්‍රතිලාභීන්ටම භාර දී ඇත. ජීවත් වීම සඳහා අවශ්‍ය මූලික පදනම රජය විසින් සපයා දී ඇත. එහෙත්, සතුට නමැති ඉහළම සීමාවට ළඟා වීම පුද්ගලයන්ට සහ ඔවුන්ගේ පවුල්වලටම භාර දී තිබේ.
(සටහන | මහාචාර්ය රොහාන් සමරජීව)
දේශපාලන හා සමාජ ක්‍රියාකාරික
rohan@lirneasia.net
Chair, LIRNEasia (www.lirneasia.net)
Twitter: @samarajiva
https://www.linkedin.com/in/rohan-samarajiva-39199918/
Most recent publication: https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/14614448221143428
Most recent book: https://www.idrc.ca/en/book/infocus-information-lives-poor-fighting-poverty-technology
