දේශපාලන විරෝධතා සහ නොකෙරෙන ගිවිසුම් මායාව
ලංකාවේ දේශපාලන කරළිය තුළ "වෙළඳ ගිවිසුමක්" යනු බොහෝ විට රට දෙකඩ කරවන, පාර්ලිමේන්තුවෙන් පාරට බැස ගුටි කෙළගන්නා මාතෘකාවකි. සැබෑ ආර්ථික ප්‍රතිලාභය වෙනුවට පක්ෂ දේශපාලනික බිය ඉස්මතු වීම මෙරට ශාපයක් බවට පත්ව තිබේ.
TV සුප්‍රීම් නාලිකාවේ 'ටිකක් රිදෙයි' වැඩසටහන මෙහෙයවමින් මහාචාර්ය රොහාන් සමරජීව පෙන්වා දෙන්නේ, 1977 දී දකුණු ආසියාවේ ප්‍රථම වරට විවෘත ආර්ථිකයට දොරගුළු විවර කළ රට අද කලාපයේ අනෙක් රටවල් හමුවේ අතිශය පසුපසින් සිටින බවයි.
සංවාදයට එක්වූ Center for Smart Futures ආයතනයේ ප්‍රධානී, ආර්ථික විශේෂඥ අනුෂ්ක විජේසිංහ සඳහන් කරන්නේ කිසිදු රජයක් ගිවිසුම් එපා යැයි කෙළින්ම නොකියා, සාකච්ඡා වටයකට දෙකකට ගොස් "බෝලය පාස් කරමින්" කාලය කා දමන බවයි.
පසුගිය රජයේ 'උරුමය' සින්නක්කර ඉඩම් ඔප්පු වැඩපිළිවෙළ වත්මන් පාලනය යටතේ 'හිමිකම' ලෙස නම මාරු කර හෝ ක්‍රියාත්මක වන්නා සේ, වෙළඳ ගිවිසුම්වලටද අවශ්‍ය වන්නේ නම් වෙනස් කරමින් හෝ රටේ ව්‍යවසායකයාට විදෙස් වෙළඳපොළ විවර කර දීම පමණි.
මිලියන 22ක පටු කොටුවෙන් මිදෙන අභියෝගය
මෙරට සමස්ත දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට (GDP) සාපේක්ෂව අපනයන ආදායම පවතින්නේ 19%ක් තරම් පහළ අගයකය. වියට්නාමය, තායිලන්තය හෝ මැලේසියාව වැනි රටවල වෙළඳ ආර්ථිකය රටේ නිෂ්පාදනය මෙන් 100% සිට 150% දක්වා ඉහළ අගයක පවතී.
මිලියන 22ක සීමිත ජනගහනයක් වෙසෙන කුඩා දේශීය වෙළඳපොළකට පමණක් කොටුවී රටකට තිරසර ආර්ථික සමෘද්ධියක් ළඟා කරගත නොහැක. අපනයන ශක්තිමත් නොකර ජනතාවට ඉහළ ජීවන මට්ටමක් හෝ තරුණ පරපුරට ගැලපෙන නවීන රැකියා බිහිකිරීම අසීරු බව මෙම විශේෂඥයින්ගේ තක්සේරුවයි.
ඇමෙරිකාව සහ යුරෝපය මෙතෙක් ලබාදුන් GSP වැනි ඒකපාර්ශ්වික තීරුබදු සහන ක්‍රමයෙන් අහෝසි වෙමින් පවතී. ගෝලීය වෙළඳ නීති ආරක්ෂණවාදය දෙසට හැරෙද්දී, ආසන්නයේම පිහිටි ආසියානු වෙළඳපොළ වෙත කඩිනමින් පිවිසීම මෙරට පැවැත්ම තීරණය කරන සාධකයකි.
නිලධාරී කමිටු වෙනුවට ස්ථිර ආයතනයක්
2020 කොවිඩ් වසංගත සමයේ ආර්ථිකය ගොඩනැගීමට වෙළඳ ගිවිසුම්වලට යෝජනා කළ අවස්ථාවේදී, "සාකච්ඡා කිරීමට තරම් ප්‍රමාණවත් නිලධාරීන් මෙරට නැතැයි" එවකට ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂ පැවසූ අතීතය මහාචාර්ය සමරජීව සිහිපත් කළේය.
එහෙත් මෙරට නිලධාරීන් සතු තාක්ෂණික දක්ෂතාව ප්‍රමාණවත් වුවද, ගැටලුව පවතින්නේ ස්ථිර ආයතනික පද්ධතියක් නොමැතිකම තුළ බව අනුෂ්ක විජේසිංහ පෙන්වා දෙයි. සාකච්ඡා වටයකට පමණක් රේගුවෙන් හෝ අමාත්‍යාංශවලින් නිලධාරීන් කැඳවා, අවසන් වූ පසු ඔවුන් සාමාන්‍ය ලිපිකරු රාජකාරිවලට යැවීමෙන් ජාත්‍යන්තර ගිවිසුම් දිනිය නොහැක.
තායිලන්තයේ මෙන් වෙළඳ සාකච්ඡා සඳහාම කැපවූ ස්ථිර දෙපාර්තමේන්තුවක් මෙරටටද අවශ්‍ය වේ. මීට පෙර යෝජනා වූ ජාත්‍යන්තර වෙළඳ කාර්යාල (ITO) කෙටුම්පතේ නම් හෝ අනුපාත වෙනස් වුවද, එහි අඩංගු වූ ආයතනික හරය ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය.
බස්නාහිර පළාතේ පවතින ආයෝජන කලාප 95%-98%ක් පමණ දැනටමත් සම්පූර්ණයෙන් පිරී පවතින පසුබිමක, නව ආයෝජකයින්ට ඉඩ සැලසෙන කාර්මික කලාප පිහිටුවීම වෙළඳ ගිවිසුම් සාකච්ඡා සමඟම සමගාමීව සිදුවිය යුතු බව අවධාරණය කෙරේ.
දැවැන්ත ඉන්දියාව සහ ක්ෂණික ඩිජිටල් ගිවිසුම
ඇමෙරිකානු හා යුරෝපා වෙළඳපොළ කෙටි කාලීනව රැකගන්නා අතරම, ලංකාවේ මුළු ජනගහනය මෙන් දස ගුණයකට ආසන්න, එනම් මිලියන 200ක දැවැන්ත මධ්‍යම පාන්තික පාරිභෝගික පදනමක් සහිත දකුණු ඉන්දියානු කලාපය මෙරට ප්‍රමුඛතම අපනයන ඉලක්කය විය යුතුය.
සම්පූර්ණ භාණ්ඩ හා සේවා වෙළඳ ගිවිසුමකට එකවර එළඹීම දේශපාලනිකව ප්‍රමාද වන්නේ නම්, විකල්ප පියවරක් ලෙස ඩිජිටල් ආර්ථික රාමු ගිවිසුමකට (Digital Economy Framework Agreement) මුලපිරීම වඩාත් ප්‍රායෝගික විසඳුමයි.
දැනටමත් දෙරට අතර ක්‍රියාත්මක වන UPI සහ LankaPay ඩිජිටල් ගෙවීම්, විද්‍යුත් අත්සන් (Digital Signatures) අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් පිළිගැනීම සහ ඩිජිටල් රේගු නිෂ්කාශන සරල කිරීම හරහා දෙරට අතර ගනුදෙනු පහසු කළ හැක. අනවශ්‍ය දේශපාලන කෝලාහල මගහැර, නව පරපුරේ තාක්ෂණික ව්‍යවසායකයින්ට ක්ෂණික ප්‍රතිලාභ ගෙනෙන කෙටි මාවත එයයි.
විශ්වාසනීය මූලාශ්‍ර සබැඳි: