*ජනතා පරමාධිපත්‍යය සුරැකෙන්නේ වසර ගණන මත නොව අධිකරණය සතු ස්වාධීන විශ්වාසය මත බැවින්, 22 වන සංශෝධනය දේශපාලන උවමනාවකින් ඔබ්බට ගිය ආයතනික ගිවිසුමක් බවට පත් කර ගැනීමේ අවශ්‍යතාව.
ශ්‍රී ලංකාවේ අධිකරණ විනිසුරුවන්ගේ විශ්‍රාම වයස දීර්ඝ කිරීම පිළිබඳ සාකච්ඡාව මේ වන විට සාමාන්‍ය පරිපාලන ප්‍රශ්නයක සීමාව ඉක්මවා ගොස් තිබේ. එය අධිකරණ ස්වාධීනත්වය, බලතල වෙන් කිරීම, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථානුකූලත්වය සහ අවසානයේ ජනතාවගේ පරමාධිපත්‍යය යන ප්‍රශ්න සමඟ සෘජුව සම්බන්ධවන බව පැහැදිලිය.
විසි දෙවන සංශෝධනයේ දී රජයේ යෝජනාව වන්නේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවන්ගේ විශ්‍රාම වයස අවුරුදු 65 සිට 67 දක්වාත්, අභියාචනාධිකරණ විනිසුරුවන්ගේ විශ්‍රාම වයස 63 සිට 65 දක්වාත් ඉහළ නැංවීමය. දැනට ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 107(5) වගන්තිය අනුව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවන්ගේ විශ්‍රාම වයස 65ක්ද, අභියාචනාධිකරණ විනිසුරුවන්ගේ විශ්‍රාම වයස 63ක්ද වේ.
මෙහි දී දේශපාලන විද්‍යාත්මකව සහ නීතිමය ඇසින් බලනවිට මෙම සංශෝධනය ජනතා පරමාධිපත්‍යයට බලපානවාද? යන ප්‍රශ්නය ඇසිය හැකිය. එය ද අධිකරණය හරහා අවසානයේ තීරණය විය හැක. නමුත් ආණ්ඩුවේ පැත්තෙන් සංශෝධනයක් ඉදිරිපත් කරන විට ප්‍රධාන තර්කය විය හැක්කේ, විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්‍රාම වයස වෙනස් කිරීමෙන් ජනතාවගේ පරමාධිපත්‍යය අහිමි නොවන බවයි. මෙම තර්කයට සැලකිය යුතු තාර්කික පදනමක් තිබේ.
ජනතා පරමාධිපත්‍යය යනු සෑම රාජ්‍ය නිලධාරියකුගේම සේවා කාලය ජනතාව විසින් සෘජුව තීරණය කළ යුතු බව නොවේ. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩුක්‍රමයක ජනතාව තම පරමාධිපත්‍යය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව, පාර්ලිමේන්තුව, විධායකය සහ අධිකරණය ඇතුළු ආයතන හරහා ක්‍රියාත්මක කරති.
එබැවින් විනිසුරුවරයකු අවුරුදු 65දී විශ්‍රාම යනවාද, 67දී විශ්‍රාම යනවාද යන්න තනි නීතියක් ලෙස ජනතා පරමාධිපත්‍යය උල්ලංඝනය කරන කරුණක් නොවේ.
ඇත්ත වශයෙන්ම ලෝකයේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍ය කිහිපයකම ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ හෝ ව්‍යවස්ථාමය අධිකරණ විනිසුරුවන් 65ට වඩා වැඩි වයසක් දක්වා සේවය කරති. උදාහරණයක් ලෙස ඉන්දියාවේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවන්ගේ විශ්‍රාම වයස 65කි. ජර්මනියේ සමූහාණ්ඩු ව්‍යවස්ථා අධිකරණයේ විනිසුරුවන් වසර 12ක ධුර කාලයකට පත් වන අතර, උපරිම වයස 68කි; නැවත තේරී පත්වීමද තහනම්ය. දකුණු අප්‍රිකාවේ ව්‍යවස්ථා අධිකරණ විනිසුරුවකුගේ ධුර කාලය වසර 12ක් හෝ වයස 70 දක්වා යන දෙකෙන් මුලින් එළඹෙන සීමාවට යටත්ය. කැනඩාවේ ෆෙඩරල් විනිසුරුවන්ට සාමාන්‍යයෙන් වයස 75 දක්වා සේවය කළ හැකිය. කැනේඩියානු අධිකරණ අමාත්‍යාංශයම අධිකරණ ස්වාධීනත්වයේ එක් මූලික අංගයක් ලෙස “ධුර කාලයේ ආරක්ෂාව” හෙවත් ධුර ආරක්ෂාව හඳුන්වා දෙයි.
එංගලන්තයේද විනිසුරුවන්ගේ අනිවාර්ය විශ්‍රාම වයස 70 සිට 75 දක්වා ඉහළ නැංවීම 2022 නීති මගින් සිදු කරන ලදී. එම වෙනසට පෙර රජය පුළුල් මහජන හා වෘත්තීය උපදේශන ක්‍රියාවලියක් පවත්වා ඇති අතර, ප්‍රධාන හේතුවක් ලෙස පළපුරුදු විනිසුරුවන්ගේ විශේෂඥතාව තවදුරටත් භාවිතා කිරීම දැක්වීය.
ඒ නිසා විනිසුරුවන්ගේ විශ්‍රාම වයස 65 සිට 67 දක්වා වෙනස් කිරීම යනු ජනතා පරමාධිපත්‍යය උල්ලංඝනය කිරීමක් යන සරල සමානකරණය නීතිමය වශයෙන් සාධාරණ නොවේ. එහෙත් සාකච්ඡාව එසේ අවසන් කළ නොහැක.
පරමාධිපත්‍යය යනු ඡන්දය පමණක් නොවේ
මෙහි ඇති ගැඹුරුම ව්‍යවස්ථාමය කරුණ වන්නේ ජනතා පරමාධිපත්‍යය යනු බහුතරයේ ඡන්දය පමණක් නොවන බවයි. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ ජනතා පරමාධිපත්‍යය ආරක්ෂා වන්නේ, ජනතාවගේ ඡන්ද අයිතිය, නීතියේ ආධිපත්‍යය, මූලික අයිතිවාසිකම්, බලතල වෙන් කිරීම, ස්වාධීන අධිකරණය, සහ ආණ්ඩුවේ බලය සීමා කිරීම යන ආයතනික ආරක්ෂක පද්ධතියක් මඟිනි.
ඒ නිසා විනිසුරුවන්ගේ විශ්‍රාම වයස පිළිබඳ ප්‍රශ්නයේ සැබෑ ප්‍රශ්නය '67 කියන්නේ 65ට වඩා හොඳද?' යන්න නොවේ. සැබෑ ප්‍රශ්නය වන්නේ:
මෙම වෙනස සිදු කරන්නේ කුමන ආයතනික අවශ්‍යතාවක් සඳහාද, කුමන ක්‍රමවේදයකින්ද, කුමන විනිසුරුවන්ට බලපාන ලෙසද, සහ එම ක්‍රියාවලිය අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ ජනතා විශ්වාසය ආරක්ෂා කරන්නේද? යන්නයි.
ආණ්ඩුවේ තර්කය සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතික්ෂේප කළ නොහැක
රජයටද සාධාරණ තර්කයක් තිබේද? කාරණා කිහිපයක්ම සලකා බැලිය හැක. සමස්ත ආයු අපේක්ෂාව ඉහළ ගොස් තිබේ. නීති ක්ෂේත්‍රයේ විශාල පළපුරුද්දක් ඇති විනිසුරුවන්ගෙන් වයස 65දී අනිවාර්යයෙන්ම සේවයෙන් ඉවත් වීම නිසා ආයතනයට අත්දැකීම් අහිමි විය හැකිය. තවද අධිකරණ පද්ධතිය පුළුල් කිරීමටත්, නඩු ගොඩගැසීම අඩු කිරීමටත් පළපුරුදු විනිසුරුවන් රඳවා ගැනීම ප්‍රයෝජනවත් විය හැකිය. නමුත් පෙරටුගාමී සමාජවාදී පක්ෂය සහ විපක්ෂය එම කරුණ පිළිනොගන්නා බව පෙනෙයි.
ඇත්ත වශයෙන්ම රජය ඉදිරිපත් කර ඇති පැහැදිලි කිරීම වන්නේ අධිකරණ පද්ධතිය පුළුල් කිරීම හා නව ව්‍යුහයන් හඳුන්වාදීමත් සමඟ පළපුරුදු විනිසුරුවන් රඳවා ගැනීමේ අවශ්‍යතාවක් ඇති බවයි. එය ප්‍රතික්ෂේප කළ යුතු තර්කයක් නොවේ. එහෙත් එය ප්‍රමාණවත් තර්කයක්ද? අප මීට පෙරද මතුකර ඇති පරිදි, එය තීරණය කළ හැක්කේ සංඛ්‍යා, අධිකරණ කාර්යභාරය, පුරප්පාඩු, නඩු ගොඩගැසීම් සහ විනිසුරු අවශ්‍යතාව පිළිබඳ විශ්වාසනීය දත්ත ඉදිරිපත් කිරීමෙන් පමණි.
අධිකරණ ස්වාධීනත්වය පිලිබද සැබෑ ගැටලුව ඇත්තේ කොහේද? මෙහිදී BASL සහ අනෙකුත් නීතිඥ සංවිධාන ඉදිරිපත් කරන විවේචනය ද නොසලකා හැරිය නොහැක. ශ්‍රී ලංකා නීතිඥ සංගමය පෙන්වා දෙන්නේ, විශ්‍රාම වයස වෙනස් කිරීම සම්බන්ධයෙන් ප්‍රමාණවත් ආයතනික අවශ්‍යතාවක් හෝ සාධකයක් මහජනයා ඉදිරියේ තවමත් තහවුරු කර නොමැති බවත්, අධිකරණය, නීති වෘත්තිය, විද්වතුන් සහ සිවිල් සමාජය සමඟ පුළුල් උපදේශනයක් සිදු නොවී ඇති බවත්ය.
මෙය වැදගත් විවේචනයකි. මන්ද අධිකරණ ස්වාධීනත්වය යනු විනිසුරුවරයකුට බලපෑම් නොකිරීම පමණක් නොවේ. එය ඔහුගේ හෝ ඇයගේ ධුර කාලය පිළිබඳ ආරක්ෂාව ද වේ.
විනිසුරුවරයකු දැනගත යුතු වන්නේ තම ධුරය කිසිදු දේශපාලන ආණ්ඩුවක කැමැත්ත මත දීර්ඝ හෝ කෙටි නොවන බවයි.
ඒ නිසා සාධාරණ නීතිමය වෙනසක් වුවද, එය සිදු කරන කාලය, ක්‍රියාවලිය සහ බලපාන පුද්ගලයන් නිසා ව්‍යවස්ථාමය සැකයක් ඇතිවිය හැකිය.
විදේශ උදාහරණ අපට කියන්නේ කුමක්ද?
විදේශ අත්දැකීම් දෙකක් මෙහිදී වෙන්කර බැලිය යුතුය. පළමුව, විශ්‍රාම වයස වැඩි කිරීම ම අධිකරණ විරෝධී ක්‍රියාවක් නොවේ. එංගලන්තය 70 සිට 75 දක්වා වයස වැඩි කළේ පුළුල් උපදේශන ක්‍රියාවලියකින් පසුවය. එහි නිල පැහැදිලි කිරීම වූයේ ආයු අපේක්ෂාව, සමාජ වෙනස්කම් සහ පළපුරුදු විනිසුරුවන්ගේ විශේෂඥතාව රඳවා ගැනීමයි.
ජර්මනියේ 68 වයස් සීමාව සමඟ වසර 12ක නැවත අලුත් කල නොහැකි ධූර කාල එකක් පවතින අතර, නැවත තේරී පත්වීමේ අවස්ථාවක් නොමැති වීම විනිසුරුවන්ගේ ස්වාධීනත්වය ශක්තිමත් කරයි. දකුණු අප්‍රිකාවේද 70 වයස් සීමාවක් සමඟ වසර 12ක ධුර කාලයක් පවතී.
එබැවින් ජාත්‍යන්තර අත්දැකීමෙන් පැහැදිලි වන්නේ විනිසුරුවන් වයස 65දී විශ්‍රාම ගත යුතුය යන්න ලෝක ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ පොදු මූලධර්මයක් නොවන බවයි.
දෙවනුව, වයස් සීමාවක් තිබීමේ ම අරමුණක්ද තිබේ. එය නව පරම්පරාවේ විනිසුරුවන්ට අවස්ථා ලබාදීම, ආයතනික ප්‍රතිසංවිධානය, අධිකරණයේ පරම්පරාමය වෙනස සහ ධුර ආරක්ෂාව අතර සමබරතාවක් ඇති කිරීම සඳහාය. ඒ නිසා, සමහර රටවල 70 හෝ 75 නිසා අපටත් 67 කළ හැකිය, යන තර්කයද සම්පූර්ණ නොවේ. අපට විදේශීය විනිසුරුවන්ගේ වයස් සීමාව නොව, එය පිටුපස ඇති ආයතනික ආරක්ෂණ ක්‍රමය අධ්‍යයනය කිරීමට සිදුවන බව පෙනේ.
22 වන සංශෝධනය ජනතාවට වැදගත් වන්නේ කෙසේද?
විපක්ෂ නායක සජිත් ප්‍රේමදාසට අනුව මෙම සංශෝධනය හරහා ජනතාවගේ ආර්ථික ප්‍රශ්න වලට විසදීමට කිසිසේත්ම ඉඩක් නැත. එම තර්කයට එහා ගොස් අපට එය විමසිය හැකිය.
දේශපාලනඥයකුට විරුද්ධ නඩුවක් ඇතිවිය හැකිය. මාධ්‍යවේදියකුට නඩුවක් ඇතිවිය හැකිය.
වෘත්තීය සමිති සාමාජිකයකුට නඩුවක් ඇතිවිය හැකිය. සාමාන්‍ය පුරවැසියකුගේ ඉඩම, රැකියාව හෝ මූලික අයිතිය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් ඇතිවිය හැකිය. එවැනි අවස්ථාවක ඔහුට හෝ ඇයට අවශ්‍ය වන්නේ ආණ්ඩුවට හිතවත් විනිසුරුවරයකු නොව, ආණ්ඩුවට පවා “නැත” යැයි පැවසිය හැකි විනිසුරුවරයෙකි. නෙවිල් සමරකෝන්ලා එවැනි උදාහරණ බව පෙනෙයි.
එබැවින් අධිකරණ ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කිරීම යනු විනිසුරුවන්ට විශේෂ වරප්‍රසාදයක් ලබාදීමක් නොවේ. එය ජනතාවගේ අයිතිවාසිකම් සඳහා අවසාන ආරක්ෂක පවුර ආරක්ෂා කිරීමකි.
අනෙක් අතට, වයස දීර්ඝ කළහොත් ඒකාධිපතිත්වයට ගමන් කලහැකිය යන්න නම් සාධාරණ තර්කයක් නොවේ. මෙහිදී විවේචකයන් ද පරෙස්සම් විය යුතුය. විනිසුරුවන්ගේ විශ්‍රාම වයස 65 සිට 67 දක්වා වැඩි කළ පමණින් රටේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය අවසන් වන්නේ නැත.
එවැනි තර්කයක් ජාත්‍යන්තර අත්දැකීම්වලටද නොගැළපේ. කැනඩාව, ජර්මනිය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ එක්සත් රාජධානිය වැනි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යවල 65 ඉක්මවන විශ්‍රාම වයස් තිබේ.
එබැවින් විවාදය “විශ්‍රාම වයස වැඩි කිරීම හොඳද නරකද?” යන ද්විමය ප්‍රශ්නයකට සීමා කිරීම වැරදිය. සැබෑ ප්‍රශ්නය වන්නේ, වයස වැඩි කිරීමේදී අධිකරණ ස්වාධීනත්වය සඳහා අවශ්‍ය ආයතනික ආරක්ෂාවන් ප්‍රමාණවත්ව ලැබෙන බවට සහතිකයක් තිබේද? යන්නයි.
විපක්ෂයට වඩා හොඳ විසඳුමක් යෝජනා කල හැකිද?
ශ්‍රී ලංකාවට විදේශ අත්දැකීම්වලින් ගත හැකි වඩාත් වැදගත් පාඩම වන්නේ විශ්‍රාම වයස පමණක් වෙනස් නොකර, අධිකරණ ධුර කාලය පිළිබඳ සම්පූර්ණ ආයතනික රාමුවක් සකස් කිරීමයි. උදාහරණයක් ලෙස, විශ්‍රාම වයස වෙනස් කිරීමට පෙර ස්වාධීන අධ්‍යයනයක් කළ යුතුය.
පවතින විනිසුරු පුරප්පාඩු හා නඩු ගොඩගැසීම පිළිබඳ දත්ත ඉදිරිපත් කළ යුතුය. BASL, අධිකරණය, නීති විද්වතුන් සහ සිවිල් සමාජය සමඟ විවෘත උපදේශනයක් පැවැත්විය යුතුය.
විනිසුරුවන්ගේ ධුර ආරක්ෂාව සහ දේශපාලන බලපෑම්වලින් නිදහස තවදුරටත් ශක්තිමත් කළ යුතුය. අවසාන වශයෙන් කිව යුත්තේ මෙය වයස පිළිබඳ විවාදයක් නොවේ
ශ්‍රී ලංකාවේ 22 වන සංශෝධනය පිළිබඳ වඩාත් සාධාරණ ස්ථාවරය වන්නේ එය 'ජනතා පරමාධිපත්‍යයට විරුද්ධය' යන සරල තර්කයෙන් ප්‍රතික්ෂේප කිරීමද, 'විදේශ රටවල වයස වැඩි නිසා අපටත් එය කළ හැකිය' යන සරල තර්කයෙන් පිළිගැනීමද නොවේ.
විනිසුරුවන්ගේ විශ්‍රාම වයස 65 සිට 67 දක්වා ඉහළ නැංවීම ස්වභාවයෙන්ම ජනතා පරමාධිපත්‍යය උල්ලංඝනය කිරීමක් නොවේ. ජාත්‍යන්තර වශයෙන් එවැනි වයස් සීමා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටවල් ගණනාවක පවතී.
නමුත් ව්‍යවස්ථාමය බලය භාවිතා කරන ආකාරය ජනතා පරමාධිපත්‍යයට අදාළ වේ. ඒ නිසා රජය ජනතාවට පැහැදිලිව කල යූත්තේ විනිසුරුවන් තවත් අවුරුදු දෙකක් අවශ්‍ය වන්නේ ඇයි? ද යන්න පමණක් නොව, මෙම අවුරුදු දෙක අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය, බලතල වෙන් කිරීම සහ ජනතාවගේ අධිකරණ ආරක්ෂාව තවදුරටත් ශක්තිමත් කරන්නේ කෙසේද? යන්නයි.
ඒ ප්‍රශ්නයට දත්ත, සාධක සහ විවෘත උපදේශනය මත පිළිතුරක් ලබාදිය හැකි නම්, විශ්‍රාම වයස දීර්ඝ කිරීම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට විරුද්ධ දෙයක් ලෙස හඳුන්වන්නට හේතුවක් නැත. එහෙත් පවතින විනිසුරුවන්ගේ ධුර කාලය දීර්ඝ කිරීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස එය දේශපාලන බලයට අධිකරණය සමීප කිරීමක් ලෙස පෙනී යන්නේ නම්, එම සංජානනය පවා ජනතා පරමාධිපත්‍යයට හානි කළ හැකිය. මන්ද අධිකරණ ස්වාධීනත්වය යනු සැබෑ ස්වාධීනත්වය පමණක් නොව, ජනතාවට එය ස්වාධීන බව විශ්වාස කළ හැකි වීමද වන බැවිනි.
22 සැබෑ අභිමතාර්ථය සදහා පෙළගැසෙමු!
අප සිතන ආකාරයට 22 වන සංශෝධනය පිළිබඳ සැබෑ විවාදය සහ එහි අපේක්ෂාව විය යුත්තේද එයයි. ඒ සදහා පෙළගැසිය යුතුය. විපක්ෂය එයට බයද?
(සටහන | ආචාර්ය අතුලසිරි සමරකෝන්)
Digital creator
Lecturer at Open University of Sri Lanka
Former Teaching assistant at University of Colombo
smasa@ou.ac.lk
(උපුටා ගැනීම - Athulasiri Samarakoon ගේ ෆේස්බුක් පිටුවෙන්..)
විනිසුරුවරයකු දැනගත යුතු වන්නේ තම ධුරය කිසිදු දේශපාලන ආණ්ඩුවක කැමැත්ත මත දීර්ඝ හෝ කෙටි නොවන බවයි.
ඒ නිසා සාධාරණ නීතිමය වෙනසක් වුවද, එය සිදු කරන කාලය, ක්‍රියාවලිය සහ බලපාන පුද්ගලයන් නිසා ව්‍යවස්ථාමය සැකයක් ඇතිවිය හැකිය.
විදේශ උදාහරණ අපට කියන්නේ කුමක්ද?
විදේශ අත්දැකීම් දෙකක් මෙහිදී වෙන්කර බැලිය යුතුය. පළමුව, විශ්‍රාම වයස වැඩි කිරීම ම අධිකරණ විරෝධී ක්‍රියාවක් නොවේ. එංගලන්තය 70 සිට 75 දක්වා වයස වැඩි කළේ පුළුල් උපදේශන ක්‍රියාවලියකින් පසුවය. එහි නිල පැහැදිලි කිරීම වූයේ ආයු අපේක්ෂාව, සමාජ වෙනස්කම් සහ පළපුරුදු විනිසුරුවන්ගේ විශේෂඥතාව රඳවා ගැනීමයි.
ජර්මනියේ 68 වයස් සීමාව සමඟ වසර 12ක නැවත අලුත් කල නොහැකි ධූර කාල එකක් පවතින අතර, නැවත තේරී පත්වීමේ අවස්ථාවක් නොමැති වීම විනිසුරුවන්ගේ ස්වාධීනත්වය ශක්තිමත් කරයි. දකුණු අප්‍රිකාවේද 70 වයස් සීමාවක් සමඟ වසර 12ක ධුර කාලයක් පවතී.
එබැවින් ජාත්‍යන්තර අත්දැකීමෙන් පැහැදිලි වන්නේ විනිසුරුවන් වයස 65දී විශ්‍රාම ගත යුතුය යන්න ලෝක ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ පොදු මූලධර්මයක් නොවන බවයි.
දෙවනුව, වයස් සීමාවක් තිබීමේ ම අරමුණක්ද තිබේ. එය නව පරම්පරාවේ විනිසුරුවන්ට අවස්ථා ලබාදීම, ආයතනික ප්‍රතිසංවිධානය, අධිකරණයේ පරම්පරාමය වෙනස සහ ධුර ආරක්ෂාව අතර සමබරතාවක් ඇති කිරීම සඳහාය. ඒ නිසා, සමහර රටවල 70 හෝ 75 නිසා අපටත් 67 කළ හැකිය, යන තර්කයද සම්පූර්ණ නොවේ. අපට විදේශීය විනිසුරුවන්ගේ වයස් සීමාව නොව, එය පිටුපස ඇති ආයතනික ආරක්ෂණ ක්‍රමය අධ්‍යයනය කිරීමට සිදුවන බව පෙනේ.
22 වන සංශෝධනය ජනතාවට වැදගත් වන්නේ කෙසේද?
විපක්ෂ නායක සජිත් ප්‍රේමදාසට අනුව මෙම සංශෝධනය හරහා ජනතාවගේ ආර්ථික ප්‍රශ්න වලට විසදීමට කිසිසේත්ම ඉඩක් නැත. එම තර්කයට එහා ගොස් අපට එය විමසිය හැකිය.
එසේම එය ජනතාවට වැදගත් වන්නේ විනිසුරුවරුන්ගේ පෞද්ගලික වෘත්තීය ජීවිතය නිසා ද නොවේ. එය ජනතාවට වැදගත් වන්නේ හෙට දිනයේ තමන්ට එරෙහිව රාජ්‍ය බලය භාවිතා වූ විට තමන්ට ස්වාධීන විනිසුරුවරයකු ඉදිරියේ යුක්තිය ඉල්ලා සිටිය හැකිද යන්න නිසාය.
දේශපාලනඥයකුට විරුද්ධ නඩුවක් ඇතිවිය හැකිය. මාධ්‍යවේදියකුට නඩුවක් ඇතිවිය හැකිය.
වෘත්තීය සමිති සාමාජිකයකුට නඩුවක් ඇතිවිය හැකිය. සාමාන්‍ය පුරවැසියකුගේ ඉඩම, රැකියාව හෝ මූලික අයිතිය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් ඇතිවිය හැකිය. එවැනි අවස්ථාවක ඔහුට හෝ ඇයට අවශ්‍ය වන්නේ ආණ්ඩුවට හිතවත් විනිසුරුවරයකු නොව, ආණ්ඩුවට පවා “නැත” යැයි පැවසිය හැකි විනිසුරුවරයෙකි. නෙවිල් සමරකෝන්ලා එවැනි උදාහරණ බව පෙනෙයි.
එබැවින් අධිකරණ ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කිරීම යනු විනිසුරුවන්ට විශේෂ වරප්‍රසාදයක් ලබාදීමක් නොවේ. එය ජනතාවගේ අයිතිවාසිකම් සඳහා අවසාන ආරක්ෂක පවුර ආරක්ෂා කිරීමකි.
අනෙක් අතට, වයස දීර්ඝ කළහොත් ඒකාධිපතිත්වයට ගමන් කලහැකිය යන්න නම් සාධාරණ තර්කයක් නොවේ. මෙහිදී විවේචකයන් ද පරෙස්සම් විය යුතුය. විනිසුරුවන්ගේ විශ්‍රාම වයස 65 සිට 67 දක්වා වැඩි කළ පමණින් රටේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය අවසන් වන්නේ නැත.
එවැනි තර්කයක් ජාත්‍යන්තර අත්දැකීම්වලටද නොගැළපේ. කැනඩාව, ජර්මනිය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ එක්සත් රාජධානිය වැනි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යවල 65 ඉක්මවන විශ්‍රාම වයස් තිබේ.
එබැවින් විවාදය “විශ්‍රාම වයස වැඩි කිරීම හොඳද නරකද?” යන ද්විමය ප්‍රශ්නයකට සීමා කිරීම වැරදිය. සැබෑ ප්‍රශ්නය වන්නේ, වයස වැඩි කිරීමේදී අධිකරණ ස්වාධීනත්වය සඳහා අවශ්‍ය ආයතනික ආරක්ෂාවන් ප්‍රමාණවත්ව ලැබෙන බවට සහතිකයක් තිබේද? යන්නයි.
විපක්ෂයට වඩා හොඳ විසඳුමක් යෝජනා කල හැකිද?
ශ්‍රී ලංකාවට විදේශ අත්දැකීම්වලින් ගත හැකි වඩාත් වැදගත් පාඩම වන්නේ විශ්‍රාම වයස පමණක් වෙනස් නොකර, අධිකරණ ධුර කාලය පිළිබඳ සම්පූර්ණ ආයතනික රාමුවක් සකස් කිරීමයි. උදාහරණයක් ලෙස, විශ්‍රාම වයස වෙනස් කිරීමට පෙර ස්වාධීන අධ්‍යයනයක් කළ යුතුය.
පවතින විනිසුරු පුරප්පාඩු හා නඩු ගොඩගැසීම පිළිබඳ දත්ත ඉදිරිපත් කළ යුතුය. BASL, අධිකරණය, නීති විද්වතුන් සහ සිවිල් සමාජය සමඟ විවෘත උපදේශනයක් පැවැත්විය යුතුය.
සංශෝධනයෙන් දැනට සේවයේ සිටින විනිසුරුවන්ට පමණක් විශේෂ වාසියක් ඇති නොවන බවට පැහැදිලි සංක්‍රාන්තික ප්‍රතිපාදන තිබිය යුතුය. විශ්‍රාම වයස දීර්ඝ කළහොත්, ඒ සමඟ නව විනිසුරුවන් පත් කිරීමේ ක්‍රමය හා පරම්පරාමය නියෝජනයද සලකා බැලිය යුතුය.
විනිසුරුවන්ගේ ධුර ආරක්ෂාව සහ දේශපාලන බලපෑම්වලින් නිදහස තවදුරටත් ශක්තිමත් කළ යුතුය. අවසාන වශයෙන් කිව යුත්තේ මෙය වයස පිළිබඳ විවාදයක් නොවේ
ශ්‍රී ලංකාවේ 22 වන සංශෝධනය පිළිබඳ වඩාත් සාධාරණ ස්ථාවරය වන්නේ එය 'ජනතා පරමාධිපත්‍යයට විරුද්ධය' යන සරල තර්කයෙන් ප්‍රතික්ෂේප කිරීමද, 'විදේශ රටවල වයස වැඩි නිසා අපටත් එය කළ හැකිය' යන සරල තර්කයෙන් පිළිගැනීමද නොවේ.
විනිසුරුවන්ගේ විශ්‍රාම වයස 65 සිට 67 දක්වා ඉහළ නැංවීම ස්වභාවයෙන්ම ජනතා පරමාධිපත්‍යය උල්ලංඝනය කිරීමක් නොවේ. ජාත්‍යන්තර වශයෙන් එවැනි වයස් සීමා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටවල් ගණනාවක පවතී.
නමුත් ව්‍යවස්ථාමය බලය භාවිතා කරන ආකාරය ජනතා පරමාධිපත්‍යයට අදාළ වේ. ඒ නිසා රජය ජනතාවට පැහැදිලිව කල යූත්තේ විනිසුරුවන් තවත් අවුරුදු දෙකක් අවශ්‍ය වන්නේ ඇයි? ද යන්න පමණක් නොව, මෙම අවුරුදු දෙක අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය, බලතල වෙන් කිරීම සහ ජනතාවගේ අධිකරණ ආරක්ෂාව තවදුරටත් ශක්තිමත් කරන්නේ කෙසේද? යන්නයි.
ඒ ප්‍රශ්නයට දත්ත, සාධක සහ විවෘත උපදේශනය මත පිළිතුරක් ලබාදිය හැකි නම්, විශ්‍රාම වයස දීර්ඝ කිරීම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට විරුද්ධ දෙයක් ලෙස හඳුන්වන්නට හේතුවක් නැත. එහෙත් පවතින විනිසුරුවන්ගේ ධුර කාලය දීර්ඝ කිරීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස එය දේශපාලන බලයට අධිකරණය සමීප කිරීමක් ලෙස පෙනී යන්නේ නම්, එම සංජානනය පවා ජනතා පරමාධිපත්‍යයට හානි කළ හැකිය. මන්ද අධිකරණ ස්වාධීනත්වය යනු සැබෑ ස්වාධීනත්වය පමණක් නොව, ජනතාවට එය ස්වාධීන බව විශ්වාස කළ හැකි වීමද වන බැවිනි.
22 සැබෑ අභිමතාර්ථය සදහා පෙළගැසෙමු!
එබැවින් ශ්‍රී ලංකාවට අවශ්‍ය වන්නේ විනිසුරුවන්ගේ වයස ගැන පමණක් තීරණයක් නොව, ස්වාධීන අධිකරණයක් පිළිබඳ නව සමාජ ගිවිසුමකි. 22 වන සංශෝධනය එම පුළුල් ප්‍රතිසංස්කරණයේ කොටසක් වන්නේ නම් එය සාකච්ඡා කළ හැකි ප්‍රතිසංස්කරණයකි. එය හුදෙක් දැනට සිටින කිසියම් විනිසුරුවන්ගේ සේවා කාලය දිගු කිරීමේ උපක්‍රමයක් නම්, එය සාධාරණ ලෙසම දැඩි ව්‍යවස්ථාමය විමර්ශනයකට ලක් විය යුතුය. අවසාන වශයෙන්, ජනතාවගේ පරමාධිපත්‍යය ආරක්ෂා වන්නේ විනිසුරුවන් 65දී විශ්‍රාම ගැන්වීමෙන් හෝ 67දී විශ්‍රාම ගැන්වීමෙන් නොවේ. එය ආරක්ෂා වන්නේ ආණ්ඩුවට එරෙහිව වුවද නීතිය ක්‍රියාත්මක කළ හැකි ස්වාධීන අධිකරණයක් පවතින විටය.
අප සිතන ආකාරයට 22 වන සංශෝධනය පිළිබඳ සැබෑ විවාදය සහ එහි අපේක්ෂාව විය යුත්තේද එයයි. ඒ සදහා පෙළගැසිය යුතුය. විපක්ෂය එයට බයද?
(සටහන | ආචාර්ය අතුලසිරි සමරකෝන්)
Digital creator
Lecturer at Open University of Sri Lanka
Former Teaching assistant at University of Colombo
smasa@ou.ac.lk
(උපුටා ගැනීම - Athulasiri Samarakoon ගේ ෆේස්බුක් පිටුවෙන්..)
