රාජ්‍යයට එරෙහි ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත් කෙටුම්පත (PTSB) සම්බන්ධයෙන් තීරණාත්මක කාලසීමාව ආරම්භ වී තිබේ. ඊට එරෙහිව ඉදිරිපත් වීමට නියමිත පෙත්සම් අතරින් පළමු පෙත්සම් මේ වන විට ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය හමුවේ ගොනු කර තිබේ. මානව හිමිකම් සුරැකීම කෙරෙහි මූලික අවධානය යොමු කරන බොහෝ දෙනාගේ අදහස වන්නේ මෙය ඉතා අයහපත් පනත් කෙටුම්පතක් බවයි.
තම පක්ෂයේම සහෝදරවරුන් පවා පීඩාවට පත් කළ, දැඩි පිළිකුලට ලක් වූ ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) අහෝසි කරන බවට වත්මන් රජය මැතිවරණයේදී පොරොන්දු විය. එහෙත්, අතිවිශාල බහුතර බලයක් සහිත මෙම රජය එම මැතිවරණ පොරොන්දුව කඩ කිරීමෙන් අත්වන දේශපාලනික ප්‍රතිවිපාක භාර ගැනීමට දැන් තීරණය කර ඇති බව පෙනේ. මෙවැනි පසුබිමක් තුළ, මේ මොහොතේ අප හමුවේ ඇති ප්‍රායෝගික සහ යථාර්ථවාදී විකල්ප මොනවාද?
අහෝසි කිරීම
රජයේ ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශනය මගින් ලබා දුන් පොරොන්දුව ක්‍රියාත්මක කිරීම ඉතා පහසු කාර්යයකි. කළ යුත්තේ, 2026 ජූනි මාසයේදී පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී ශානක්‍යන් රාසමාණික්කම් මහතා විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද, ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත අහෝසි කිරීමේ පෞද්ගලික මන්ත්‍රී යෝජනාව ඉදිරියට ගෙන යෑමට ඉඩ ලබා දීමයි. මෙම පනත හරහා අලුතින් කිසිදු සංවිධානයක් බිහි කර නොමැති බැවින්, පනත අහෝසි කිරීමේදී වසා දැමිය යුතු ආයතන කිසිවක් නැත. මෙහිදී මතුවන එකම ගැටලුව වන්නේ, දැනටමත් ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත යටතේ සිරගත කර සිටින පුද්ගලයන් සහ විභාග වෙමින් පවතින නඩු සම්බන්ධයෙන් කුමක් කළ යුතු ද යන්න පමණි.
රජය බලයට පත් වී මේ වන විට වසර දෙකක් ගත වී අවසන්ය. පනත අහෝසි කරන ලෙස විවිධ පාර්ශ්ව කළ ඉල්ලීම් රජය ප්‍රතික්ෂේප කර තිබේ. එපමණක් නොව, ඔවුහු නව පනත් කෙටුම්පත (PTSB) ගැසට් කර ද අවසන්ය. ඒ අනුව, මෙම 'පනත අහෝසි කිරීමේ' විකල්පය තවදුරටත් අපේක්ෂා කළ නො හැකි එකකි.
මූලික වශයෙන් සංශෝධනය කිරීම
වත්මන් පනත් කෙටුම්පත සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත දමා, එය “නැවත මුල සිටම සකස් කිරීම” සඳහා ප්‍රබල සහායක් පවතී. හිටපු අමාත්‍ය විජයදාස රාජපක්ෂ මහතා මීට පෙර ඉදිරිපත් කළ ප්‍රති-ත්‍රස්ත පනත් කෙටුම්පත සම්බන්ධයෙන් මා ලබා දුන් නිර්දේශය වූයේ ද මෙය නැවත මුල සිට සකස් කළ යුතු බවයි.
එහෙත් ඔහු එම කෙටුම්පත නැවත මුල සිට සකස් කළේ නැත (එම පැරණි කෙටුම්පතේ බොහෝ කොටස් වත්මන් පනත් කෙටුම්පතෙහි ද නැවත දක්නට ලැබේ). කෙසේ වෙතත්, එවකට සිටි රජය එම කෙටුම්පත ගැසට් කිරීමෙන් පසු එය සම්මත කිරීම දක්වා ඉදිරියට ගෙන ගියේ ද නැත. අමාත්‍ය රාජපක්ෂ මහතා එකල ප්‍රකාශ කළ පරිදිම, එහි අවසන් ප්‍රතිඵලය වූයේ ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) දිගටම ක්‍රියාත්මක වීමට ඉඩ සැලසීමයි.
වත්මන් රජය විසින් පත් කරන ලද අර්සකුලරත්න කමිටුව මේ වන විට සිය කටයුතු අවසන් කර තිබේ. එහිදී, පහත සාකච්ඡා කරන සාලිය පීරිස් මහතාගේ විරුද්ධ මත ඇතුළු, එකඟ නොවීම් කිහිපයක් ද ඉදිරිපත් වී තිබේ. දැන් නැවතත් මෙය මුල සිට ආරම්භ කරන්නේ නම්, නව කමිටුවක් පත් කර අලුත් කෙටුම්පතක් සකස් කිරීම සඳහා විශාල කාලයක් ලබා දීමට සිදුවනු ඇත. එනම්, මුළු ක්‍රියාවලියම යළිත් මුල සිට ආරම්භ වනු ඇත. මෙහි අවසන් ප්‍රතිඵලය වන්නේ ද ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) තවදුරටත් ක්‍රියාත්මක වීමට ඉඩ සැලසීමයි.
පනත සම්මත කිරීමේ ක්‍රියාවලියේ මෙතරම් දුරක් පැමිණ ඇති රජයක්, නැවතත් මුල සිට මෙය ආරම්භ කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කිරීම ප්‍රායෝගික නැත. එබැවින් මෙම විකල්පය ක්‍රියාත්මක වීමේ ඉඩකඩ ඉතා අඩුය.
ඉතිරිව ඇති විකල්ප
පනත සම්පූර්ණයෙන්ම අහෝසි කිරීම සහ නැවත මුල සිට සකස් කිරීම හැරුණු විට, රජය හමුවේ තවත් විකල්ප තුනක් විවෘතව පවතී.
1. විරෝධතා නොසලකා පනත් කෙටුම්පත සම්මත කිරීම
පළමුවැනි විකල්පය වන්නේ රජය සිවිල් සමාජයේ විරෝධතා සම්පූර්ණයෙන්ම නොසලකා හැරීමයි. ඒ අනුව පනත් කෙටුම්පත පාර්ලිමේන්තුවේ දෙවැනි වර කියවීම සඳහා යොමු කර, එය සම්මත කර ගැනීම සහතික කරගනු ඇත. වත්මන් රජයට පාර්ලිමේන්තුව තුළ අතිවිශාල බහුතර බලයක් හිමිය. ජනමත විචාරණයක් අවශ්‍ය වන තත්ත්වයක් හැර, ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් පෙන්වා දෙන ඕනෑම වෙනස්කමක් සිය අතිවිශාල බහුතර බලය භාවිත කරමින් පහසුවෙන්ම අභිබවා යා හැකිය.
එසේත් නැතිනම්, පනත් කෙටුම්පත සාමාන්‍ය ක්‍රියාපටිපාටිය යටතේ සම්මත කර ගැනීමට හැකි වන පරිදි, රජය ඊට සුළු වෙනස්කම් කිහිපයක් පමණක් සිදු කිරීමට ද ඉඩ ඇත.
අධිකරණයට අයත් බලතල විධායකය වෙත පවරන ප්‍රතිපාදන කිහිපයක් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ අවධානයට ලක් විය හැකිය. උදාහරණයක් ලෙස පනතේ VII වැනි කොටස දැක්විය හැකිය. රටේ හදිසි තත්ත්වයක් ප්‍රකාශයට පත් කළ විට, එයට සෑම මසකදීම පාර්ලිමේන්තුවේ අනුමැතිය ලබා ගත යුතු බවට ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ සඳහන් වේ. එය ජනතාවගේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් පවතින ව්‍යවස්ථානුකූල යාන්ත්‍රණයකි. නමුත් පනතේ VII වැනි කොටස මගින් එවැනි යාන්ත්‍රණ අහෝසි කර දමයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම නව නීතිය බලාත්මක වන දිනයේ සිට ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) අහෝසි වනු ඇත.
2. පනත් කෙටුම්පත ඉල්ලා අස්කර ගැනීම හෝ අත්හිටුවීම
දෙවැනි විකල්පය වන්නේ මතුව ඇති දැඩි මහජන විරෝධයට ප්‍රතිචාර දක්වමින් රජය මෙම පනත් කෙටුම්පත ඉල්ලා අස් කර ගැනීම හෝ එය තාවකාලිකව අත්හිටුවා තැබීමයි. වත්මන් රජය ගෙන ආ ශාරීරික දඬුවම් පිළිබඳ දණ්ඩ නීති සංග්‍රහයේ සංශෝධනවලදී මෙන්ම, පෙර රජයේ ප්‍රති-ත්‍රස්ත පනත් කෙටුම්පතේදී ද මෙලෙස පනත් අත්හිටුවා තැබීමේ පූර්වාදර්ශ අපට දැකගත හැකි විය. එසේ වුවහොත්, ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) තවදුරටත් නොවෙනස්ව ක්‍රියාත්මක වනු ඇත. දැනට පෙනෙන ආකාරයට සැකකරුවන් රඳවා ගැනීමේ නියෝගවලට අත්සන් තැබීම සම්බන්ධයෙන් වත්මන් ජනාධිපතිවරයාට කිසිදු ගැටලුවක් නොමැති බව පෙනී යයි.
3. වත්මන් පනත් කෙටුම්පතට සීමිත සංශෝධන සිදු කිරීම
තුන්වැනි විකල්පය වන්නේ වත්මන් පනත් කෙටුම්පතට සීමිත සංශෝධන සිදු කිරීමයි. මෙහිදී මගේ මූලික ඉලක්කය වන්නේ, මා දිගින් දිගටම පෙන්වා දෙන මෙන්ම කමිටු සාමාජික සාලිය පීරිස් මහතාගේ විරුද්ධ මත සමඟ ද සමපාත වන කරුණු සම්බන්ධයෙන් වෙනස්කම් සිදු කිරීමයි:
“දේශපාලනිකව පත් කරනු ලබන අමාත්‍යාංශ ලේකම්වරයකු නිකුත් කරන රැඳවුම් නියෝගයක් අනුමත කිරීමට හෝ ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට අවම වශයෙන් එක් විනිසුරුවරයකුට — වඩාත් සුදුසු වන්නේ මහාධිකරණ විනිසුරුවරයකුට — බලය පැවරෙන පරිදි පනතේ 26(3) වගන්තිය සංශෝධනය කළ යුතුය. එසේම, ස්වාධීන සමාලෝචන කමිටුව විසින් ගනු ලබන තීරණ අනිවාර්යයෙන් ක්‍රියාත්මක කළ යුතු වන අතර, අමාත්‍යවරයාගේ අභිමතය පරිදි ඒවා වෙනස් කළ නොහැකි වන පරිදි පනතේ 30(8) වගන්තිය සංශෝධනය කළ යුතුය.”
ශ්‍රී ලංකාවට හිමි යුරෝපා සංගමයේ GSP+ වෙළෙඳ සහනය අඛණ්ඩව පවත්වා ගැනීම සඳහා අවශ්‍ය ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන්ට අනුකූල වීමේ පරීක්ෂණයෙන් සමත් වීමට මෙම වෙනස්කම් උපකාරී වනු ඇත.
මේ අවස්ථාවේදී ප්‍රායෝගිකව සිදු කළ හැක්කේ නීතිපතිවරයා විසින් අධිකරණයට ලබා දෙන ප්‍රතිඥා මත සිදුකරන වෙනස්කම් හෝ පාර්ලිමේන්තු කාරක සභා අවස්ථාවේදී ඉදිරිපත් කරන සංශෝධන පමණි. මෙවැනි ප්‍රායෝගික සීමාවන් පවතින අවස්ථාවක, පනතේ වෙනස්කම් විශාල ප්‍රමාණයක් එකවර ඉල්ලා සිටීම නුවණට හුරු නොවේ. ඒ අනුව, මා ඉල්ලා සිටින සංශෝධන තුනකට පමණක් සීමා කළෙමි: ඉහත සඳහන් සංශෝධන දෙක සහ හදිසි නීති බලතල අනිසි ලෙස භාවිත කිරීමට එරෙහි ව්‍යවස්ථානුකූල ආරක්ෂණ යාන්ත්‍රණය යටපත් කරන VII වැනි කොටස සම්බන්ධ සංශෝධනය. කෙසේ වෙතත්, වෙනත් ඕනෑම අයකුට තමන්ගේම වෙනම නිර්දේශ ඉදිරිපත් කිරීමේ නිදහස පවතී.
කමිටුවේ අනුදැනුමකින් තොරව, කමිටුව විසින් අනුමත කරන ලද පෙළ වෙනස් කර ඇති බව පෙනෙන්නට තිබේ. මෙම වෙනස්කම් ආපසු හැරවීම, මේ වන විට සිදු කෙරෙන සංශෝධන අතරට ඇතුළත් විය හැකිය.
මීට අමතරව පනතේ 9, 10 සහ 11 යන වගන්ති සම්බන්ධයෙන් මතු වී ඇති ගැටලු කෙරෙහි ද ප්‍රමුඛතාව ලබා දීම වටී. 9 සහ 10 වගන්ති මගින් සන්නිවේදනයට බලපෑම් කිරීම සහ භාෂණයේ නිදහස සීමා කිරීමේ ඇති දැඩි බලපෑම, 11 වැනි වගන්තියේ ආරක්ෂණ විධිවිධාන හරහා අඩු කිරීමට කෙටුම්පත්කරුවන් උත්සාහ කර තිබේ. නමුත් මෙහි ඇති ප්‍රධානම ගැටලුව වන්නේ, 11 වැනි වගන්තියේ ආරක්ෂණ ක්‍රියාත්මක වන්නේ නඩුව අධිකරණය හමුවට ගෙන ආ පසුව පමණක් බවයි.
උදාහරණයක් ලෙස, සිවිල් හා දේශපාලන අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර සම්මුති (ICCPR) පනත යටතේ රජයේ විමර්ශකයන් සහ නීතිඥවරුන් අතීතයේ කටයුතු කළ ආකාරය දෙස බලන විට, ඔවුන් 11 වැනි වගන්තිය ද නිසි ලෙස ක්‍රියාත්මක කරනු ඇතැයි විශ්වාස කිරීමට අතීත අත්දැකීම් කිසිදු පදනමක් ලබා නොදේ. 9 හෝ 10 වගන්ති යටතේ වරදක් කළ බවට චෝදනා ලබන පුද්ගලයකුට 11 වැනි වගන්තියේ ආරක්ෂණය ඉල්ලා සිටීමට අවස්ථාව ලැබෙන විට, ඔහුට හෝ ඇයට මාස ගණනාවක් හෝ සමහරවිට වසර ගණනාවක් පුරා රඳවා තබාගෙන සිටීමට සිදුවී, තම නිදහස අහිමි වී තිබිය හැකිය.
මෙම ගැටලුව සම්බන්ධයෙන් උනන්දුවක් දක්වන පුද්ගලයන් සහ සංවිධාන මෙන්ම රජය ද තුන්වැනි විකල්පය තෝරා ගත්ත ද, එම සීමිත සංශෝධන ප්‍රමාණවත් වේ ද යන්න පිළිබඳ කිසිදු සහතිකයක් නැත. අතිවිශාල බහුතර බලයක් සහිත රජයක් සහ සිවිල් සමාජය අතර පවතින බලයේ පරතරය අතිශයින් විශාල බැවින් මෙවැනි අවදානමක් මඟ හැරිය නොහැකිය. එසේ වුව ද, සිවිල් සමාජය සහ රජය යන දෙපාර්ශ්වයම තුන්වැනි විකල්පය තෝරා ගන්නේ නම්, එයින් යම් යහපත් ප්‍රතිඵලයක් අත්කර ගත හැකිය. මෙම තත්ත්වය තුළ ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) අවසානයේ අහෝසි වනු ඇත.
