දකුණු ආසියානු විදුලි ජාලයට එක්වීමෙන් ලැබෙන වාසි මෙන්ම, ඒ පිටුපස ඇති විශාල වියදම සහ ආරක්ෂක අවදානම් පිළිබඳ විමසුමක්.
දකුණු සහ අග්නිදිග ආසියානු රටවල් එකිනෙක යා කරමින් ක්රියාත්මක කිරීමට යෝජිත කලාපීය විදුලිබල ජාලය (Pan-Asia Power Grid) ශ්රී ලංකාවේ බලශක්ති ක්ෂේත්රයේ නව පරිච්ඡේදයක් සනිටුහන් කළ හැකි ව්යාපෘතියකි.
ආසියානු සංවර්ධන බැංකුවේ (ADB) මූලිකත්වයෙන් සැලසුම් කෙරෙන මෙම වැඩසටහන හරහා ඉල්ලුම, සැපයුම සහ නිෂ්පාදන ධාරිතාව මත පදනම්ව රටවල් අතර විදුලිය වෙළඳාම් කිරීමට අවස්ථාව සැලසේ.
කෙසේ වෙතත්, මෙවන් දැවැන්ත කලාපීය පද්ධතියකට සම්බන්ධ වීමේදී ශ්රී ලංකාව හමුවේ ඇති තාක්ෂණික, මූල්යමය සහ උපායමාර්ගික ප්රශ්න රැසක් දේශපාලන එකඟතාවලින් ඔබ්බට ගොස් සාකච්ඡාවට බඳුන් විය යුතු බව බලශක්ති ක්ෂේත්රයේ විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
මුහුදු යටින් දිවෙන අධිබල කේබලයේ මූල්ය බර
ශ්රී ලංකාව සහ ඉන්දියාව අතර විදුලි පද්ධති සම්බන්ධ කිරීම පිළිබඳ මුල්ම අවබෝධතා ගිවිසුම 2010 වසරේදී අත්සන් කෙරුණි. එහි මූලික සැලසුම වූයේ මෙගාවොට් 1,000 ක ධාරිතාවකින් යුත් අධි-වෝල්ටීයතා සෘජු ධාරා (HVDC) පද්ධතියක් ස්ථාපිත කිරීමයි.
මෙම ව්යාපෘතියේ ප්රධානතම තාක්ෂණික මෙන්ම මූල්යමය බාධාව වන්නේ මුහුදු පතුල හරහා එළනු ලබන අධිබල කේබල් පද්ධතියයි. මෙවැනි මුහුදු යට කේබල් පද්ධති සඳහා ඩොලර් බිලියන ගණනක දැවැන්ත ප්රාග්ධනයක් වැය වන අතර, පද්ධතියේ ප්රමාණයෙන් කුඩා පාර්ශ්වයට එහි ආර්ථික බර දැරීම අතිශය සංකීර්ණ කටයුත්තකි.
අපේක්ෂිත පරිදි දෙරට අතර විදුලි වෙළඳාම හෝ හුවමාරුව සිදු නොවුවහොත්, එම දැවැන්ත ආයෝජනයේ පිරිවැය අවසානයේ දරන්නේ කවුරුන්ද යන්න මෙහිදී මතු වන ප්රධාන ආර්ථික ගැටලුවයි.
ආයතනික සූදානම සහ නීතිමය රාමුව
කලාපීය විදුලි වෙළඳපොළක් සාර්ථක වීමට නම් භෞතික රැහැන් මාර්ගවලට අමතරව තවත් ප්රධාන අංශ කිහිපයක් සම්පූර්ණ විය යුතු බව ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව පෙන්වා දෙයි:
* මිල නියම කිරීම සහ ගාස්තු ක්රම (Tariff Harmonisation):
දේශසීමා හරහා විදුලිය හුවමාරු කිරීමේදී අය කෙරෙන සම්ප්රේෂණ ගාස්තු සහ මිල සූත්ර සාධාරණ හා විනිවිදභාවයෙන් යුක්ත වීම.
* හදිසි අවස්ථා කළමනාකරණය:
ජාත්යන්තර වෙළඳපොළේ විදුලි මිල ඉහළ යන අවස්ථාවලදී දේශීය පාරිභෝගිකයා ආරක්ෂා කිරීමේ යාන්ත්රණයක් පැවතීම.
* ආයතනික නියාමනය:
රටවල් අතර ඇතිවන වාණිජ හෝ තාක්ෂණික ගැටලු නිරාකරණය කිරීම සඳහා ස්වාධීන බේරුම්කරණ පද්ධතියක් ස්ථාපිත කිරීම.
ශ්රී ලංකාව සතුව දැනට පවතින නියාමන ව්යුහය මෙම ජාත්යන්තර තත්ත්වයන්ට අනුකූල වන සේ කඩිනමින් යාවත්කාලීන කිරීම අත්යවශ්ය කාරණයක් ලෙස සැලකේ.
සයිබර් ආරක්ෂාව සහ පද්ධති පරතරය
නවීන ඩිජිටල් තාක්ෂණයෙන් පාලනය වන විදුලි පද්ධති අන්තර්ජාතිකව සම්බන්ධ වීමේදී සයිබර් ආරක්ෂාව (Cybersecurity) ප්රමුඛ අවදානමක් ලෙස මතුවෙයි.
එක් රටක පද්ධතියක සිදුවන තාක්ෂණික බිඳවැටීමක් හෝ සයිබර් ප්රහාරයක් තවත් රටක ජාතික පද්ධතියට ක්ෂණිකව පැතිර යාමේ අවදානම පවතී. මේ හේතුවෙන්, හදිසි අවස්ථාවකදී ශ්රී ලංකාවේ ජාතික පද්ධතිය වෙන්කර ආරක්ෂා කර ගැනීමේ ස්වයංක්රීය පද්ධති (Isolation Mechanisms) පැවතීම අනිවාර්ය වේ.
අනෙක් ප්රධාන සාධකය වන්නේ ශ්රී ලංකාවේ සහ ඉන්දියාවේ විදුලි පද්ධති අතර පවතින දැවැන්ත පරිමාණ පරතරයයි (Size Imbalance). ඉන්දීය විදුලි පද්ධතියට සාපේක්ෂව ශ්රී ලංකාවේ පද්ධතිය ඉතා කුඩා බැවින්, දිගුකාලීනව ආනයන මත පමණක් යැපීම සිදුවුවහොත් එය මෙරට දේශීය විදුලි උත්පාදන සැලසුම් අඩපණ කිරීමට හේතු විය හැකි බවට ජාතික පද්ධති මෙහෙයුම් ඉංජිනේරුවරු අනතුරු අඟවති.
ඉදිරි දැක්ම සහ පසුබිම
ශ්රී ලංකාව කලාපීය සාකච්ඡාවලට සහභාගී වීම යනු එකවරම මෙම පද්ධතියට එක්වීමට පූර්ණ සූදානමකින් පසුවන බවක් නොවේ. කේබල් එළීමට පෙර ශ්රී ලංකාව පැහැදිලි ආර්ථික ශක්යතා අධ්යයන, ශක්තිමත් නියාමන නීති සහ තම කේවල් කිරීමේ ශක්තිය තහවුරු කරගත යුතුය.
පසුබිම් සටහන: ශ්රී ලංකාවේ දෛනික විදුලි ඉල්ලුම සාමාන්යයෙන් මෙගාවොට් 2,500 – 3,000 අතර පරාසයක පවතින අතර, යෝජිත ඉන්දියා-ලංකා සම්ප්රේෂණ මාර්ගය මෙගාවොට් 500 සිට 1,000 දක්වා ධාරිතාවකින් යුක්ත වනු ඇතැයි ගණන් බලා ඇත. දකුණු ආසියානු කලාපීය බලශක්ති සහයෝගීතාව ශක්තිමත් කිරීම තුළින් දිගුකාලීන බලශක්ති සුරක්ෂිතතාව තහවුරු කරගැනීමට අවස්ථාව පවතින නමුත්, ඊට පෙර රටේ ජාතික අවශ්යතා සුරක්ෂිත වන නීතිමය හා ආර්ථික පදනම සකස් කරගැනීම අත්යවශ්ය වේ.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා:
මුල් වාර්තාව - Lanka News
Asian Development Bank – Cross-Border Power Trade in South Asia
Ceylon Electricity Board – Long Term Generation & Transmission Plans
