පසුගිය ඔක්තෝබර් 17 වැනිදා දිවයින පුරා සිදුවූ හදිසි විදුලි ඇනහිටීමෙන් රටේ ආර්ථිකයට රුපියල් බිලියන 19ක අතිවිශාල පාඩුවක් සිදුව ඇති බවත්, ජාතික විදුලිබල පද්ධතියේ දුර්වලතා හමුවේ ආර්ථික ප්‍රකෘතිමත්භාවය බරපතළ අවදානමකට ලක්ව ඇති බවත් නවතම මූල්‍ය වාර්තාවක් පෙන්වා දෙයි.
පැය හයක ඇනහිටීම සහ රටට එල්ල වූ මූල්‍ය කම්පනය
පෙරවරු 11.43ට ආරම්භ වී සවස 6.30 දක්වා පැය හයකට වැඩි කාලයක් පැවති මෙම හදිසි විදුලි විසන්ධිය හුදු තාක්ෂණික දෝෂයකින් ඔබ්බට ගොස් සමස්ත ජාතික ආර්ථිකයේම ගාමක බලය අඩාල කළ බව 'සෙන්ෆින් සෙකියුරිටීස්' (SenFin Securities) නිකුත් කළ අධ්‍යයන වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.
කර්මාන්තශාලා නිෂ්පාදන කටයුතු එකවර ඇණහිටීම, ව්‍යාපාරික ස්ථාන වැසී යාම, විදුලි සංදේශ ජාල විසන්ධි වීම සහ පානීය ජල පොම්පාගාර අක්‍රිය වීම මෙරට සේවා ජාලය කෙතරම් අනාරක්ෂිත තත්ත්වයක පවතින්නේ දැයි තහවුරු කළේය.
වාර්තාව අනාවරණය කළ ප්‍රධාන දත්ත
- අහිමි වූ සමස්ත ආර්ථික වටිනාකම: රුපියල් බිලියන 19ක් පමණ වේ.
- විදුලි ඒකකයක ආර්ථික පාඩුව: විදුලිය අහිමි වූ සෑම කිලෝවොට් පැයකටම (kWh) රුපියල් 212ක ආර්ථික පිරිවැයක් දැරීමට සිදුව ඇත.
- උත්පාදන අලාභය: ජාතික පද්ධතියට ගිගාවොට් පැය 8 ත් 15 ත් අතර විදුලි ප්‍රමාණයක් අහිමි විය.
- විදුලිබල ක්ෂේත්‍රයේ සෘජු ආදායම් පාඩුව: රුපියල් බිලියන 1.7 සිට 3.7 දක්වා අගයක් ගනී.
- තාප විදුලි පිරිවැය: පද්ධතිය යළි ගොඩනැගීමට අධික පිරිවැයක් සහිත තාප බලාගාර හදිසියේ පණගැන්වීම හේතුවෙන් සමස්ත විදුලිබල ක්ෂේත්‍රයට සිදු වූ පාඩුව රුපියල් බිලියන 5.8 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ.
ඉහළ කොත්මලේ ගැටලුව සහ පද්ධති ක්‍රියාකරුගේ වගකීම
විදුලිබිඳවැටීම හුදෙක් එක් බලාගාරයක අහඹු අක්‍රිය වීමක් ලෙස පමණක් සැළකිය නොහැකි බව ස්වාධීන ඉංජිනේරු නිරීක්ෂකයෝ පෙන්වා දෙති. ඔක්තෝබර් 16 වැනිදා ඉහළ කොත්මලේ ජල විදුලි බලාගාරයේ හටගත් තාක්ෂණික දෝෂය පද්ධතිය අස්ථාවර කිරීමට මුල් වූ අතර, පසුදින දිවා කාලයේ ඇති වූ ජාල අසමතුලිතතාව පාලනය කරගැනීමට පද්ධතිය අසමත් විය.
විදුලි සැපයුම මුළුමනින්ම බිඳවැටීමත්, එය යථා තත්ත්වයට පත්කිරීමට දිගු වේලාවක් ගතවීමත් හේතුවෙන් ජාතික පද්ධති ක්‍රියාකරුගේ (National System Operator) හදිසි ආපදා කළමනාකරණ සැලසුම් සහ බලාගාර අතර සම්බන්ධීකරණ හැකියාව පිළිබඳව විගණන විමර්ශනයක් සිදුවිය යුතු බවට ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රවීණයෝ මත පළ කරති.
සූර්ය බලශක්තියේ වර්ධනය සහ සම්ප්‍රේෂණ ජාලයේ නොහැකියාව
දිවා කාලයේ සූර්ය බලශක්ති උත්පාදනය උපරිම මට්ටමක පවතින අවස්ථාවල සාම්ප්‍රදායික උත්පාදන යන්ත්‍ර නිසි ලෙස ක්‍රියාත්මක නොවීම සංඛ්‍යාත පාලනය (Frequency Control) අතිශය දුෂ්කර කරවයි. වහල මත සවිකරන සූර්ය පැනල පද්ධති මෙවැනි උච්චාවචනයකදී ස්වයංක්‍රීයව විසන්ධි වීම සමස්ත විදුලි ජාලයම තවදුරටත් කඩාවැටීමට මගපාදයි.
මේ හේතුවෙන් පුනර්ජනනීය බලශක්තියට මාරුවීමේදී ජාලයේ ආරක්ෂාව සහතික කිරීම සඳහා නවීන තාක්ෂණය මුසුකිරීම අත්‍යවශ්‍ය සාධකයක් බවට පත්ව ඇත:
- බැටරි බලශක්ති ගබඩා පද්ධති (Battery Storage): අතිරික්ත සූර්ය බලය ක්ෂණිකව රඳවාගෙන ජාලයට ලබාදීම.
- පොම්පිත ජල විදුලි ව්‍යාපෘති (Pumped Hydro): සංඛ්‍යාත වෙනස්වීම් පාලනය කිරීම සඳහා දිගුකාලීන විසඳුමක් ලෙස භාවිත කිරීම.
- ස්මාර්ට් ඉන්වර්ටර් (Smart Inverters): ක්ෂණික විදුලි විසන්ධි වීම් වළකා ජාලයේ ස්ථායිතාව ආරක්ෂා කිරීම.
- ඉන්දු - ශ්‍රී ලංකා විදුලි ජාල සම්බන්ධතාවය (Grid Interconnection): මෙරට බලශක්ති අසමතුලිතතා මඟහරවා ගැනීමට කලාපීය ජාලයක් හා සම්බන්ධ වීමේ හැකියාව.
නඩත්තු ප්‍රමිතිය සහ මහජන වගවීම
මෙම බිඳවැටීම හුදු ඉංජිනේරු දෝෂයක් පමණක් නොව, විදුලිබල ක්ෂේත්‍රයේ නඩත්තු කාලසටහන්, පූර්ව සැලසුම් සහ හදිසි ආපදා පියවරයන්හි පවතින විශ්වසනීයත්වය පිළිබඳ මහජන වගවීමේ ප්‍රශ්නයකි.
ආර්ථිකය යන්තම් යථා තත්ත්වයට පත්වෙමින් පවතින මෙවන් අවධියක, ජාතික සම්ප්‍රේෂණ පද්ධතියේ ස්ථායිතාව ශක්තිමත් නොකළහොත් ව්‍යාපාර, පාරිභෝගිකයින් සහ බදු ගෙවන පොදු ජනතාවට මෙවැනි අනවශ්‍ය පාඩු යළි යළිත් විඳදරාගැනීමට සිදුවනු ඇත.
විශ්වාසනීය මූලාශ්‍ර සබැඳි:
Sunday Times – Total blackout: The fifth in six years as Upper Kotmale plant failure suspected
EconomyNext – Sri Lanka probes nationwide blackout as coal plant trip destabilizes solar-heavy grid