ආණ්ඩුකරණ රංගනය | රොහාන් සමරජීව

ඡායා : Shehan Gunasekara

තාක්ෂණය පිළිබඳ ප්‍රමුඛ චින්තකයෙකු වන බෲස් ෂ්නියර් (Bruce Schneier), "ආරක්ෂක රංගනය" යන යෙදුම නිර්මාණය කළේ, එය සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා සුළුවෙන් යමක් කර හෝ කිසිවක් නොකර, වැඩිදියුණු කළ ආරක්ෂාව පිළිබඳ හැඟීමක් ලබා දෙන ආරක්ෂක පියවර ක්‍රියාත්මක කිරීමේ පුරුද්ද විස්තර කිරීමට ය.

ආරක්ෂක උපාංග පවතින, මිනිසුන් නිසි ලෙස ඒ හරහා යන සහ බීප් හඬ නිතිපතා නොසලකා හරින සාප්පු සංකීර්ණයක පිවිසුමක් හරහා ගොස් ඇති ඕනෑ ම අයෙකු ආරක්ෂක රංගනයට සහභාගී වී ඇත.

"ආණ්ඩුකරණ රංගනය" යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ, සුළු බලපෑමක් ඇතිව හෝ කිසිදු බලපෑමක් නොමැතිව වැඩිදියුණු කළ ආණ්ඩුකරණයක් පිළිබඳ හැඟීමක් ලබා දෙන ව්‍යවස්ථාමය සහ ව්‍යවස්ථාදායක පියවර ක්‍රියාත්මක කිරීමේ සාමාන්‍ය ශ්‍රී ලාංකික භාවිතය යි.

නිදර්ශනය 1: තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතිය

දශක ගණනාවක උත්සාහයෙන් පසු, තොරතුරු වෙත ප්‍රවේශ වීමේ අයිතිය (RTI) 2015 දී 14 (අ) වගන්තිය ලෙස ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට එකතු කරනු ලැබී ය.

2016 අංක 12 දරන පනත මගින් තොරතුරු දැනගැනීමේ ( RTI) කොමිසම ස්ථාපිත කරන ලද්දේ කෙටුම්පත් කමිටුව එහි කාර්යය කරමින් සිටිය දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද බොහෝ ලිපි මගින් පෙන්වා දුන් එහි අඩුපාඩු නොමැතිව නොවන නමුත් එය ප්‍රගතියක් විය.

තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතිය පිළිබඳ නීති සම්පාදනය පුළුල් ලෙස අදාළ වන අතර, සියලුම රජයේ දෙපාර්තමේන්තු, ව්‍යවස්ථාපිත ආයතන සහ රජයට බහුතර අයිතිය හිමි සමාගම්වල පමණක් නොව, රජයේ සහ විදේශීය අරමුදල් ලබන පෞද්ගලික ආයතනවල ද තොරතුරු රඳවා ගැනීමේ සහ අනාවරණය කිරීමේ පිළිවෙත් එමගින් පාලනය කරයි.

ආර්ථිකය පුරා පුළුල් ලෙස අදාළ වීමත් සමඟ දක්ෂ හා හොඳින් සම්පත් සහිත තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතිය පිළිබඳ කොමිසමක අවශ්‍යතාවය මතු වේ. දත් ඇති නියාමන ආයතනයක් නොමැතිව තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතිය සහතික කළ නොහැකි ය. එවැනි නියාමකයෙකු නොමැතිව, තොරතුරු අනාවරණය වීම සහ රජය තුළ විවෘතභාවයේ සංස්කෘතිය ස්ථාපිත වීම සිදු නොවනු ඇත. එය බැහැරින් ලබා ගත නොහැකි අත්‍යවශ්‍ය රජයේ කාර්යයකි.

ඕනෑම අමාත්‍යාංශයකට තොරතුරු හෙළිදරව් කිරීමට බල කිරීමට එයට බලය ඇති අතර, තොරතුරු වෙත ප්‍රවේශ වීමේ අයිතිය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ ඇතත්, තොරතුරු දැනගැනීමේ කොමිසම, ජාතික විගණන කාර්යාලය මෙන් අධි-අමාත්‍යාංශ ආයතනයක් ලෙස ස්ථානගත කර නොමැත. ඒ වෙනුවට, එය ජනමාධ්‍ය සඳහා වගකිව යුතු අමාත්‍යාංශය යටතේ ආයතනයක් ලෙස ස්ථානගත කර ඇති අතර, ක්ෂණිකව ලැදියාවන් පිළිබඳ ගැටුමක් ඇති කරයි.

කොමිසමේ අයවැය ඉල්ලීම් සකස් කිරීම සිදුවන මව් අමාත්‍යාංශයට, පූර්ණ සම්පත් සහිත සහ බලගැන්වූ තොරතුරු දැනගැනීමේ කොමිසමක් කෙරෙහි කිසිදු උනන්දුවක් නැත. එහි අයවැය ඉල්ලීම් අනුමත කරන මුදල් අමාත්‍යාංශයට ද එය එසේ ම ය.

එබැවින්, තොරතුරු දැනගැනීමේ කොමිසම අරමුදල් හිඟයකින් පෙළීම, හොඳ වෘත්තිකයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීමට හෝ රඳවා ගැනීමට නොහැකි වීම සහ එහි ක්‍රියාකාරිත්වය ගැන බොහෝ දෙනෙක් කලකිරීමට පත්වීම පුදුමයක් නොවේ. එම අමාත්‍යාංශය යටතේ ම පවතින ප්‍රයෝජනවත් නොවන ශ්‍රී ලංකා පුවත්පත් මණ්ඩලයට වැටුප් සඳහා දෙන මුදලට  සමාන මුදලක් එයට වැටුප් සඳහා ලබා දෙන අතර, මුළු මුදලින් රුපියල් මිලියන 11 ක් පමණක් වැඩි වේ. ස්වයං මූල්‍යකරණය කළ යුතු සංස්ථාවක් වන ජාතික චිත්‍රපට සංස්ථාවට, තොරතුරු දැනගැනීමේ කොමිසමට දෙන අරමුදල් මෙන් තුන් ගුණයක් ලබා දෙයි.

වගුව 1: තොරතුරු දැනගැනීමේ ( RTI) කොමිසම සහ සංසන්දක, 2025 අනුමත අයවැය ඇස්තමේන්තු

විශේෂයෙන් 2015-19 දී නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව විසින් දිනාගත් වැටුප් වැඩිවීම් වලින් පසුව, අඩු වැටුපට නොපැමිණෙන නීතිඥයින් ඇතුළු දක්ෂ කාර්ය මණ්ඩලයක් තොරතුරු දැනගැනීමේ  කොමිසමට අවශ්‍ය වේ.

තොරතුරු දැනගැනීමේ කොමිසමේ කාර්ය මණ්ඩලයේ ගෙවීම් සඳහා වන ඉතා සුළු ප්‍රතිපාදන හේතුවෙන් සේවක සංඛ්‍යාව පිරවීමට සහ දක්ෂ වෘත්තිකයන් බඳවා ගැනීමට සහ රඳවා ගැනීමට එයට නොහැකි වී තිබේ.

සංසන්දක ආයතන සඳහා තොරතුරු දැනගැනීමේ  කොමිසමට අවශ්‍ය මට්ටමේ වෘත්තීය කාර්ය මණ්ඩලයක් අවශ්‍ය නොවන නමුත් ඔවුන්ට සමාන හෝ ඊට වැඩි මුදලක් සපයනු ලැබ ඇත.

පුදුමයට කරුණක් නම්, ශ්‍රී ලංකා පුවත්පත් මණ්ඩලයේ සේවක සංඛ්‍යාව 10 ක් වන අතර තොරතුරු දැනගැනීමේ  කොමිසමේ සේවක සංඛ්‍යාව 19 කි. එම සේවක සංඛ්‍යාව පුරවා ඇත්නම්, තොරතුරු දැනගැනීමේ කොමිසමේ එක් සේවකයෙකුට ගෙවන සාමාන්‍යය පුවත්පත් මණ්ඩලයට වඩා අඩු වනු ඇත.

නිදර්ශනය 2: දත්ත ආරක්ෂණය

පුද්ගලික දත්ත ආරක්ෂණ පනත (PDPA) සාමාන්‍යය අදාළත්වය සඳහා වූවකි. ඩිජිටල්කරණ උත්සාහයන්හි සාර්ථකත්වය මත පදනම් ව, රටේ සෑම සංවිධානයක් ම පාහේ දත්ත ආරක්ෂණ නියාමනයේ විෂය පථයට ඉක්මනින්ම වැටෙනු ඇත. දත්ත ආරක්ෂණ අධිකාරිය නිර්මාණය කිරීමට ඉඩ සලසන පරිච්ඡේද වසරකට වැඩි කාලයක් ක්‍රියාත්මක වුව ද,  2022 අංක 9 දරන පනතේ මුලික විධිවිධාන තවමත් බලාත්මක කර නොමැත.

දත්ත ආරක්ෂණය යනු නියාමනය යි. ඒ සඳහා රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික සංවිධානවලට තමන්ට ම පිරිවැයක් පවරා ගන්නා ආකාරයෙන් ක්‍රියා කිරීමට බල කිරීම අවශ්‍ය වෙයි. එය රජයේ මූලික කාර්යයක් වන අතර එය බැහැරින්  ලබා ගත නොහැකි ය.

දත්ත ආරක්ෂාව ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා මුදල් වැය කළ යුතු වෙයි. ශ්‍රී ලංකාවේ නීති සම්පාදනය සඳහා ආදර්ශය ලෙස යොදාගන්නා ලද යුරෝපයේ ක්‍රියාත්මක සාමාන්‍ය දත්ත ආරක්ෂණ නියාමනය (GDPR) ක්‍රියාවලියේ දී පවා, දත්ත ආරක්ෂණ බලධාරීන්ට ප්‍රමාණවත් සම්පත් නොමැත. අවශ්‍ය තාක්ෂණික කුසලතා ඇති ප්‍රමාණවත් කාර්ය මණ්ඩලයක් නැති අතර පැමිණිලිවලට ප්‍රතිචාර දැක්වීමට අධික කාලයක් ගතවෙයි.

2020 දී නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් වාර්තා කළේ රටවල් තුනක් හැර (ජර්මනිය, ඉතාලිය සහ එක්සත් රාජධානිය) අනෙක් සියල්ලෙහි වාර්ෂික අයවැය යුරෝ මිලියන 25 ට අඩු බව යි. ඉහත මිණුම් ලකුණ අර්ථකථනය කළ හැක්කේ මෙවැනි සංකීර්ණ නීතියක් ක්‍රියාත්මක කිරීමට හැකියාව ඇති ඵලදායී දත්ත ආරක්ෂණ අධිකාරියක් පවත්වාගෙන යාම සඳහා වසරකට අවම වශයෙන් යුරෝ මිලියන 25 ක් (හෝ රුපියල් බිලියන 8.6 ක්) අවශ්‍ය වන ලෙස බව යි.

මූලාශ්‍රය: අනුමත අයවැය ඇස්තමේන්තු, 2025 (සියලුම මුදල් ශ්‍රී ලංකා රුපියල් මිලියන වලින්)
පළමු පේළි තුන මගින් ඩිජිටල් ආර්ථික අමාත්‍යාංශය යටතේ ඇති ආයතන තුනට වෙන් කර ඇති මුදල් ප්‍රමාණ  පෙන්වයි. ඩිජිටල්කරණයේ සාර්ථකත්වය සඳහා අත්‍යවශ්‍ය ආයතන හා සසඳන විට, එක් පරිගණක පාසලක් සඳහා රජය කොපමණ මුදලක් වැය කරනවාද යන්න පෙන්වීමට සිව්වන පේළිය ඇතුළත් කර ඇත. දත්ත ආරක්ෂණ අධිකාරිය (DPA) ඇත්තට ම කුණු ගොඩට දැමූ සතෙකි.  

දත්ත ආරක්ෂණ අධිකාරිය සඳහා වෙන්කර ඇත්තේ යුරෝපීය මිණුම් ලකුණෙන් සියයට දෙකකටත් වඩා අඩු ප්‍රමාණයකි. එය විදුලි සංදේශ නියාමන කොමිෂන් සභාව විසින් 2023 සඳහා වාර්තා කරන ලද පරිපාලන සහ ආයතන වියදම් වන රුපියල් බිලියන 2.2 න් ඉතා සුළු කොටසකි. ස්ථාපිත කර වසරකට වැඩි කාලයක් ගතවී ඇතත්, එයට ස්ථිර අධ්‍යක්ෂ ජෙනරාල්වරයෙකු පත් වී නොමැති  (වැඩබලන අධ්‍යක්ෂ ජෙනරාල්වරුන් දෙදෙනෙකු සිට ඇත) අතර අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයේ ද සැලකිය යුතු වෙනස්කම් සිදුව ඇති බව පෙනෙන්නට තිබේ. මෙය ඉතා නරක අරමුදල් හිඟයක් නිසා ඇති වූවක්ද? නැතහොත් බලපෑමක්ද?

රංගනයෙන් පරිස්සම් වන්න

ශ්‍රී ලංකාව ජීවත් වීමට හොඳ ස්ථානයක් වීමට නම් වඩා හොඳ ආණ්ඩුකරණයක් අවශ්‍යතාවය පිළිබඳව විවාදයක් නැත. 2022 ආර්ථික අර්බුදය සහ එහි අඛණ්ඩ බලපෑම් ආණ්ඩුකරණයේ අර්බුදයක් ලෙස දැකිය හැකිය. නමුත් ආණ්ඩුකරණයේ සැබෑ දියුණුව රඟහලෙන් රංගනයෙන් වෙන්කර හඳුනාගත යුතුව ඇත. එසේ නොවුවහොත්, අපි අර්බුදයේ මූල හේතු ඉවත් නොකර අර්බුදය තවත් උග්‍ර කරන්නෙමු.

බොහෝ විට, සිවිල් සමාජ ක්‍රියාකාරීහු  නීති සම්පාදනය කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන අතර, බලාත්මක කිරීමෙන් පසු සිදුවන දේ කෙරෙහි එතරම් අවධානයක් යොමු නොකරති. යුරෝපයේ ක්‍රියාත්මක සාමාන්‍ය දත්ත ආරක්ෂණ නියාමනය (GDPR) මෙහි පිටපත් කිරීම සඳහා බලපෑම් කළ පෞද්ගලික අංශයේ උද්දේශකයින් ද යුරෝපයේ ව්‍යාපාරික අවස්ථා ඔවුන්ට ලැබෙනු ඇතැයි ඔවුන් සිතු නීතිය කෙරෙහි අවධානය යොමු කළහ. දැන් ඔවුන්ට ඉතිරිව ඇත්තේ ක්‍රියාත්මක කළ නොහැකි නීතියක් සහ යුරෝපීය ප්‍රමාණවත්තා සහතිකය ලබා ගැනීමේ ශුන්‍ය අවස්ථාවක් පමණි.

මේ මායාවේ ඔවුන් තනි වී නැත.තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතියේ දී ශ්‍රී ලංකාව ඉහළම ශ්‍රේණිගත කිරීම්වල ස්ථානගත කළ, නීතිය සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා වූ මධ්‍යස්ථානය වැනි සංවිධාන ද නාට්‍යමය මායාවට හසු වී ඇති අතර, කළු අකුරින් ලියන ලද නීතිය කෙරෙහි ඔවුන්ගේ අවිවේචනාත්මක අවධානය සහ භූමියේ ඇත්ත වශයෙන් ම සිදුවන දේ නොසලකා හැරීම තුළින් මායාව ශක්තිමත් කරයි. නමුත් එසේ නම්, ඇෆ්ගනිස්ථානය ලෝකයේ අංක එකේ ස්ථානය ලෙස තබන ශ්‍රේණිගත කිරීමක් කිසිවෙකු බැරෑරුම් ලෙස සලකන්නේ මන්ද යන්න අභිරහසකි.

හොඳම නීතිය වන්නේ තාක්ෂණික අර්ථයෙන් ප්‍රශස්ත එකක් නොව, දේශීය තත්වයන්ට වඩාත් සුදුසු එකකි. එසේ නොමැති නම් එය ආණ්ඩුකරණ රංගනයකි. මායාව උණුසුම් හැඟීම් ඇති කළ හැකි නමුත් ලෝකය වෙනස් නොකරයි.

(සටහන | මහාචාර්ය රොහාන් සමරජීව)
දේශපාලන හා සමාජ ක්‍රියාකාරික  
This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
 
Chair, LIRNEasia (www.lirneasia.net)
Twitter: @samarajiva

https://www.linkedin.com/in/rohan-samarajiva-39199918/
Most recent publication: https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/14614448221143428
Most recent book: https://www.idrc.ca/en/book/infocus-information-lives-poor-fighting-poverty-technology