හුදකලා තාප තරංග වෙනුවට ලෝක ජනගහනයෙන් 85%ක් එකවර දවාලන දැවැන්ත 'තාප කුණාටු' (Heat Storms) පෘථිවිය වෙළාගෙන ඇති බව ගෝලීය දත්ත පදනම් කරගත් නවතම රොයිටර්ස් ගවේෂණයකින් හෙළිවේ.
පෘථිවිය දවාලන දැවැන්ත 'තාප කුණාටු' යුගය
දශක හයකට පෙර සාගර කලාපවලට පමණක් සීමා වූ කෙටි කාලීන උණුසුම් කාලගුණික තත්ත්වයන් අද වන විට මුළුමහත් ලෝක ශිෂ්ටාචාරයම අඩපණ කළ හැකි මහා කාලගුණික ව්‍යසනයක් බවට පත්ව තිබේ.
1960 සිට මේ දක්වා ලොව පුරා විසිරුණු ස්ථාන ලක්ෂ දහයකට අධික සංඛ්‍යාවක පැයකින් පැයට උෂ්ණත්ව දත්ත විමර්ශනය කළ රොයිටර්ස් පුවත් සේවය පෙන්වා දෙන්නේ, සාමාන්‍ය 'තාප තරංග' (Heat Waves) ඉක්මවා ගිය දැවැන්ත 'තාප කුණාටු' (Heat Storms) පෘථිවිය ආක්‍රමණය කර ඇති බවයි.
සාමාන්‍ය තාප තරංගයක් දින කිහිපයකින් පහව ගියද, පෘථිවි මතුපිටින් අවම වශයෙන් සියයට එකක භූමි ප්‍රමාණයක් එකවර දින පහකට වඩා අසාමාන්‍ය ලෙස රත් වන්නේ නම් එය හැඳින්වෙන්නේ 'තාප කුණාටුවක්' ලෙසිනි. 1960 දශකයේදී වසරකට 5ක් පමණක් වූ මෙවැනි කුණාටු, අද වන විට වසරකට 102ක් දක්වා විසි ගුණයකින් ඉහළ ගොස් ඇත.
'වේරා' නම් මහා විනාශය සහ මිනිස් කඳුළ
ඉතිහාසයේ වාර්තා වූ දීර්ඝතම තාප කුණාටුව වන 'වේරා' (Heat Storm Vera), 2023 ජූලි සිට 2024 ජූලි දක්වා දින 367ක් මුළුල්ලේ ලෝකයෙන් 85%ක් එකම ගිනි ගොඩක් බවට පත් කළේය. ඉරානයේ ලූට් කාන්තාරයේ උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 53.3ක් ලෙස සටහන් විය.
මෙම අදෘශ්‍යමාන මහා උවදුරේ සැබෑ බර දැරුවේ සාමාන්‍ය මිනිසුන්ය:
පිලිපීනයේ පන්ති කාමර:
දැඩි රස්නය නිසා නාසයෙන් ලේ ගලමින්, මුහුණ පුරා ලේ පෙරාගෙන හඬා වැටුණු පාසල් සිසුන් තම මව්වරුන් ඉල්ලා කෑගැසූ අයුරු ගුරුවරුන් සිහිපත් කරන්නේ කම්පනයෙනි.
ලිබියාවේ සහ සෞදියේ මරණ:
මක්කම වන්දනාවේ ගිය බැතිමතුන් 1,300කට අධික පිරිසක් මහා මග ඇදවැටී මියගිය අතර, මධ්‍යධරණී සුළි කුණාටුවකට තල්ලුව දෙමින් ලිබියාවේ ඩර්නා වේල්ල පුපුරා යාමෙන් මුළු නගර පිටින් සේදී ගියේය.
ග්‍රීසියේ ලැව්ගිනි:
යුරෝපයේ විශාලතම ලැව්ගින්නෙන් දැවී ගිය ඩාඩියා වනාන්තරයේ මියගිය සංක්‍රමණිකයන්ගේ සිරුරු සොයාගන්නා තෙක් දින ගණනාවක් වනයේ ඉතිරිව තිබුණි.
වසර 18ක් අඛණ්ඩව ඇදෙන නොනවතින දාමයක්
පරිසර විද්‍යාඥයින් පෙන්වා දෙන්නේ 2008 ජූලි 6 වැනිදා සිට මේ දක්වා වසර 18ක් පුරා පෘථිවියේ කොතැනක හෝ අවම වශයෙන් එක් තාප කුණාටුවක්වත් අඛණ්ඩව ක්‍රියාත්මක වන බවයි. එක් කුණාටුවක් අවසන් වීමට පෙර තවත් කුණාටුවක් උපදින නොනවතින දාමයක් (Cascade) නිර්මාණය වී හමාරය.
වායුගෝලයට එක්වන කාබන්ඩයොක්සයිඩ් ප්‍රමාණය 30%කින් වැඩිවීම සහ එල් නිනෝ සාධකය මීට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත. ශීත කුණාටු (Cold snaps) 80%කින් පමණ අඩුවෙද්දී, ලෝකයේ අසාමාන්‍ය උණුසුම් දිනවලින් 43%කටම වගකියන්නේ මෙම තාප කුණාටුය.
ආහාර අර්බුදය සහ නිහඬ සෞඛ්‍ය අනතුර
මෙම තාප විපර්යාසය හේතුවෙන් සයිබීරියාව වැනි ශීතල ප්‍රදේශ තිරිඟු වගාවට විවෘත වෙද්දී, සාම්ප්‍රදායික කෘෂිකාර්මික බිම් සහ ජලාශ දැඩි නියඟයෙන් සිඳී යමින් පවතී.
වෛද්‍ය පර්යේෂණ අනාවරණය කරන්නේ මෙවැනි අධික තාප තත්ත්වයන් හමුවේ ගර්භණී මව්වරුන්ට බලපාන සංකූලතා, නොමේරූ දරු උපත් සහ මළදරු උපත් ඉහළ යන බවයි. සුළි කුණාටු මෙන් මිනිස් ජීවිත දහස් ගණනින් බිලිගන්නා මෙම මහා උවදුර නිල වශයෙන් නම් කර ලෝකය දැනුවත් කිරීමේ හදිසි අවශ්‍යතාව දැන් මතු වී තිබේ.
වැඩිදුර තොරතුරු සහ මූලාශ්‍ර සබැඳි
Reuters Special Report: Giant ‘heat storms’ are scorching the Earth - Data Investigation
World Meteorological Organization (WMO): Global Climate State & Extreme Temperature Monitoring