දිනකට රුපියල් ලක්ෂ 70ක පාඩුවක් ලබන මත්තල සහ එයාර්බස් ගනුදෙනුවේ නීතිමය විමර්ශන කරළියට
ණය ප්රතිව්යුහගතකරණය සහ නව රාජ්ය-පෞද්ගලික ආයෝජන හරහා විසඳුම් සෙවීමේ සූදානමක්
ශ්රී ලංකාවේ රාජ්ය මූල්ය කළමනාකරණය, මහා පරිමාණ සංවර්ධන ව්යාපෘතිවල ඵලදායිතාව සහ ගුවන් සේවා ක්ෂේත්රයේ විනිවිදභාවය පිළිබඳව යළිත් දැඩි කතාබහක් නිර්මාණය වී තිබේ. ඒ, මත්තල රාජපක්ෂ ජාත්යන්තර ගුවන්තොටුපොළ මගින් වාර්ෂිකව සිදුවන මූල්ය පාඩුව සහ 2013 වසරේදී ශ්රී ලංකන් ගුවන් සේවය වෙනුවෙන් සිදුකළ එයාර්බස් ගුවන් යානා මිලදී ගැනීමේ ක්රියාවලිය සම්බන්ධ නීතිමය විමර්ශන හේතුවෙනි.
මත්තල ආයෝජනයේ සැබෑ මූල්ය චිත්රය
2013 වසරේදී දකුණු පළාතේ ප්රවාහන හා ආර්ථික මධ්යස්ථානයක් ලෙස විවෘත කෙරුණු මත්තල රාජපක්ෂ ජාත්යන්තර ගුවන්තොටුපොළ ඉදිකිරීම සඳහා මූලිකව ඇස්තමේන්තු කර තිබූ මුදල ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 209කි. කෙසේ වෙතත්, චීන එක්සිම් බැංකු ණය පහසුකම් යටතේ ඉදිකිරීම් අවසන් වන විට ඒ සඳහා වැයවූ සම්පූර්ණ මුදල ඩොලර් මිලියන 243.7ක් දක්වා ඉහළ ගියේය.
ව්යාපෘති සැලැස්ම අනුව වසරකට ගුවන් මගීන් මිලියනයක් සහ භාණ්ඩ මෙට්රික් ටොන් 45,000ක් හැසිරවීමට අපේක්ෂා කළ ද, ගෙවී ගිය වසර හයක කාලය තුළම පැමිණ ඇත්තේ මගීන් 321,577ක් වැනි සීමිත සංඛ්යාවකි. 2024 වර්ෂයේදී මත්තල මෙහෙයුම් පිරිවැය රුපියල් බිලියන 3.6ක් වූ අතර, උපයාගත් ආදායම සටහන් වූයේ රුපියල් මිලියන 242ක් වශයෙනි.
ඒ අනුව, ගුවන්තොටුපොළ නඩත්තු කිරීම වෙනුවෙන් දිනකට රුපියල් ලක්ෂ 60ත් 70ත් අතර මුදලක් වැය වන අතර, එහි ඉදිකිරීම් ණය වෙනුවෙන් රජයේ මහා භාණ්ඩාගාරය වසරකට රුපියල් බිලියන 2.05ක පොලී වාරිකයක් තවමත් ගෙවමින් සිටියි. ඊට අමතරව, සාම්ප්රදායික අලි සංක්රමණික කලාපයක් ආශ්රිතව වනාන්තර එළිපෙහෙළි කරමින් මෙම ව්යාපෘතිය සිදුකිරීම හේතුවෙන් දිගුකාලීන පාරිසරික අර්බුද ද උද්ගත විය.
ශ්රී ලංකන් ගුවන් සේවයට එල්ල වූ පීඩනය
මත්තල ගුවන්තොටුපොළ වෙත ජාත්යන්තර වාණිජ ගුවන් සමාගම් ආකර්ෂණය කරගැනීමේ දුෂ්කරතා මධ්යයේ, ජාතික ගුවන් සේවය වන ශ්රී ලංකන් ගුවන් යානා මත්තල හරහා ධාවනය කරවීමට ගත් ක්රියාමාර්ගය හේතුවෙන් 2013-2015 කාලසීමාව තුළ පමණක් ශ්රී ලංකන් සමාගමට අමතර රුපියල් මිලියන 740ක පාඩුවක් දැරීමට සිදුවිය.
ව්යාපාරික නොවන තීරණ හා කළමනාකරණ ගැටලු හේතුවෙන් වසර ගණනාවක් පුරා සමුච්චිත පාඩු ලැබූ ජාතික ගුවන් සේවයේ වාර්ෂික අලාභය ඩොලර් මිලියන 500 සීමාවද ඉක්මවා ගිය අතර, එය රටේ සමස්ත ආර්ථිකයට දැඩි බරක් විය.
එයාර්බස් ගනුදෙනුව සහ අධිකරණ ක්රියාමාර්ග
ශ්රී ලංකන් ගුවන් සේවය ආශ්රිත අර්බුදයේ තවත් ප්රධාන පැතිකඩක් වන්නේ 2013 වසරේදී එයාර්බස් (Airbus) සමාගම සමඟ ඇතිකරගත් ඩොලර් බිලියන 2.5ක ගුවන් යානා මිලදී ගැනීමේ ගිවිසුමයි.
බ්රිතාන්යයේ බරපතළ වංචා විමර්ශන කාර්යාලය (SFO) සහ ජාත්යන්තර විමර්ශන ආයතන අනාවරණය කළ තොරතුරුවලට අනුව, මෙම ගනුදෙනුව සුරක්ෂිත කරගැනීම සඳහා අතරමැදි පාර්ශ්ව වෙත ඩොලර් මිලියන 16.84ක අල්ලස් මුදලක් පොරොන්දු වී තිබූ අතර, ඉන් කොටසක් බෲනායි සහ සිංගප්පූරු බැංකු ගිණුම් හරහා මුදල් විශුද්ධිකරණය කර ඇති බවට චෝදනා එල්ල විය. 2015 වසරේදී අදාළ A350 ගුවන් යානා ඇණවුම අවලංගු කිරීමට රජයට සිදුවූ අතර, ඒ වෙනුවෙන් ගෙවීමට සිදුවූ වන්දි මුදල රුපියල් බිලියන 18.8කි.
මෙම ගනුදෙනුව ආශ්රිත මුදල් විශුද්ධිකරණය සහ අල්ලස් ලබාගැනීමේ චෝදනා සම්බන්ධයෙන් අල්ලස් හෝ දූෂණ විමර්ශන කොමිසම සහ නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව විසින් පුළුල් නීතිමය පරීක්ෂණ ආරම්භ කර තිබේ. පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රී නාමල් රාජපක්ෂ වෙත රුපියල් මිලියන 100ක මුදලක් ලැබුණු බවට ඉදිරිපත් වූ සාක්ෂි පදනම් කරගනිමින් ඔහු අධිකරණයට ඉදිරිපත් කෙරුණු අතර, කොළඹ ප්රධාන මහේස්ත්රාත් අධිකරණය මගින් ඔහු සැප්තැම්බර් 29 වනදා දක්වා තවදුරටත් රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කර ඇත.
විත්තිය වෙනුවෙන් පෙනී සිටි නීතිඥවරුන් අධිකරණය හමුවේ තර්ක කළේ මෙම චෝදනා පදනම් විරහිත බවත්, අදාළ සාක්ෂිකරුවන්ගේ ප්රකාශවල විශ්වසනීයත්වය ගැටලු සහගත බවත්ය. ඔහුගේ ඇප ඉල්ලීම පිළිබඳ නියෝගය සැප්තැම්බර් 29 වනදා ප්රකාශයට පත් කිරීමට නියමිතය. මෙම ගනුදෙනුව සම්බන්ධයෙන් හිටපු ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ ගෙන්ද ප්රකාශ සටහන් කරගෙන ඇති අතර, සිද්ධියට අදාළ ප්රධාන සැකකරුවකු වූ හිටපු ප්රධාන විධායක නිලධාරී කපිල චන්ද්රසේන ගේ මරණය සම්බන්ධයෙන්ද නීතිමය විමර්ශන ක්රියාත්මක වේ.
අනාගත විසඳුම්: ආයෝජන සහ ණය ප්රතිව්යුහගතකරණය
මත්තල ගුවන්තොටුපොළ රජයට තවදුරටත් බරක් නොවන පරිදි පවත්වාගෙන යාම සඳහා ඉන්දියාවේ 'ශෞර්ය ඇරෝනොටික්ස්' සමාගම ඇතුළු ඒකාබද්ධ ව්යාපාරයකට පැවරීමට මීට පෙර උත්සාහ කළද, අදාළ සමාගමට එරෙහිව පැනවුණු ජාත්යන්තර සම්බාධක හේතුවෙන් එම ක්රියාවලිය ඉදිරියට ගෙන යාමට නොහැකි විය.
මේ වන විට රජය විසින් ගුවන් ගමන් පාලනය (Air Traffic Control) සහ ජාතික ආරක්ෂක අංශ රජය සතුව තබාගනිමින්, ගුවන්තොටුපොළ බිම් මෙහෙයුම් සහ වාණිජ කටයුතු පෞද්ගලික අංශය සමඟ එක්ව ක්රියාත්මක කිරීම සඳහා වන නව රාජ්ය-පෞද්ගලික හවුල්කාරීත්ව (Public-Private Partnership - PPP) යෝජනා රැසක් අධ්යයනය කරමින් පවතී.
එසේම, ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ (IMF) සහාය ලබන වැඩසටහන යටතේ ශ්රී ලංකාවේ විදේශ ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ ක්රියාවලිය සාර්ථකව ඉදිරියට යමින් පවතින අතර, ජාතික ගුවන් සේවය ලබාගෙන තිබූ ණය පහසුකම් ද ප්රතිව්යුහගතකරණයට ලක්වෙමින් ආර්ථික ස්ථාවරත්වයක් කරා ගමන් කරමින් තිබේ. මෙම ප්රතිසංස්කරණ මගින් කටුනායක ජාත්යන්තර ගුවන්තොටුපොළේ දෙවන අදියර සංවර්ධනය ඇතුළු මූලික යටිතල පහසුකම් සඳහා ජාත්යන්තර ආධාර නැවත සක්රීය වීමට ද මග පෑදී ඇත.
මෙම මංකොල්ලය සම්බන්ධයෙන් සවිස්තරාත්මක කරුණු ඇතුලත් ''රෙඩ් ඇලර්ට්'' වීඩියෝවක් මතු පළවේ.
