1956 නොවැම්බර් 3 වැනි දින කොළඹ ලයනල් වෙන්ට්ඩ් රඟහලේදී ප්‍රථම වරට වේදිකාගත වූ මහාචාර්ය එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍ර ගේ ‘මනමේ’ නාට්‍යයට 2026 නොවැම්බර් 3 වැනි දිනට හැත්තෑ වසරක් සපිරේ. සිංහල නාට්‍ය කලාවේ හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් ලෙස සැලකෙන මෙම නිර්මාණය, දේශීය නාට්‍ය සම්ප්‍රදායේ කලාත්මක පුනරුදයක් පමණක් නොව, මිනිස් සිතේ සංකීර්ණත්වය, සමාජයේ බල සම්බන්ධතා සහ පුරුෂාධිපත්‍යය තුළ ස්ත්‍රිය මුහුණ දෙන අසාධාරණත්වය පිළිබඳ ගැඹුරු විමර්ශනයක් ද වේ. හැත්තෑ වසරක් ගතවීත් ‘මනමේ’ අපගේ අවධානයට ලක්වන්නේ එහි කලාත්මක විශිෂ්ටත්වය නිසා පමණක් නොවේ. එහි චරිත තුළින් නිරූපණය වන සමාජ යථාර්ථ අද දවසේ ද අපට හමුවන බැවිනි. විශේෂයෙන් ම මනමේ කුමරු, වැදි රජු සහ මනමේ කුමරිය අතර ගොඩනැගෙන ගැටුම, පුරුෂාධිපත්‍යය සහිත සමාජයක බලය, අයිතිය, ආදරය සහ ස්ත්‍රිය ගේ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ ප්‍රබල විවරණයක් බවට පත්වේ.
දේශීය නාට්‍ය කලාවේ හැරවුම් ලක්ෂ්‍යය
‘මනමේ’ නාට්‍යයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම වන්නේ බටහිර නාට්‍ය ආකෘති අනුකරණය කිරීමෙන් ඔබ්බට ගොස් දේශීය නාට්‍ය සම්ප්‍රදායන්හි අන්තර්ගත කලාත්මක ශක්තිය නූතන වේදිකාවට හඳුන්වා දීමයි. නාඩගම් සම්ප්‍රදායේ ගීතමය ස්වභාවය, කාව්‍යමය භාෂාව, රංග රිද්මය සහ ශෛලීගත රංගනය සරච්චන්ද්‍ර නව නිර්මාණාත්මක අර්ථයකින් ප්‍රතිනිර්මාණය කළේ ය. එය අතීතය අනුකරණය කිරීමක් නොව, දේශීය කලා උරුමය නූතන සමාජයට ගැළපෙන ලෙස පරිවර්තනය කිරීමකි.
එබැවින් ‘මනමේ’ සිංහල නාට්‍ය කලාවේ පුනරුදයක් ඇති කළ නිර්මාණයක් ලෙස පමණක් නොව, ලාංකීය සංස්කෘතික අනන්‍යතාව පිළිබඳ නව සංවාදයක් ආරම්භ කළ කලා කෘතියක් ලෙස ද සැලකිය හැකි ය.එහෙත් මෙම නාට්‍යයේ අගය එහි දේශීයත්වයෙන් පමණක් අවසන් නොවේ; එය දේශීය කතා පුවතක් තුළින් විශ්වීය මානුෂීය ගැටලු විමසයි.
මනමේ කුමරු සහ වැදි රජු; පුරුෂාධිපත්‍යයේ සිරකරුවන් දෙදෙනෙක්
‘මනමේ’ නාට්‍යය විමසීමේ දී මනමේ කුමරු සහ වැදි රජු යන දෙදෙනා ම පුරුෂාධිපත්‍යය සහිත සාම්ප්‍රදායික සමාජයක සිතුම් පැතුම්වල සිරවී සිටින චරිත බව අමතක කළ නොහැකි ය.
මනමේ කුමරු රාජකීය බලය, පුරුෂ අභිමානය සහ තම බිරිඳ කෙරෙහි පවතින අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ සාම්ප්‍රදායික විශ්වාස තුළ ජීවත් වෙයි. ඔහුගේ ලෝකය තුළ බිරිඳ යනු තමන්ට අයත් පුද්ගලයකු ලෙස සැලකෙන අතර, ඇය ගේ සිතුම් පැතුම් සහ ස්වාධීන තීරණ පිළිබඳව ඔහුට අවබෝධයක් නොමැත. වැදි රජු ද ඊට වෙනස් වූ චරිතයක් නොවේ. ඔහුගේ බලය සහ අභිමානය ගොඩනැගී ඇත්තේ යුද්ධය, ජයග්‍රහණය සහ අන්‍යයන් යටත් කර ගැනීම මත ය. තමන් කැමති කාන්තාවක් අත්පත් කර ගැනීම සඳහා සටන් කරන ඔහු ද ස්ත්‍රියක ගේ කැමැත්ත සහ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ සංකල්පයෙන් දුරස්ව සිටියි.
එබැවින් මනමේ කුමරු සහ වැදි රජු අතර ඇති ගැටුම හුදෙක් රජකු සහ වැදි නායකයකු අතර ඇතිවන සටනක් නොවේ; එය පුරුෂාධිපත්‍යය විසින් පෝෂණය කරන ලද පුරුෂ අභිමාන දෙකක් අතර ගැටුමකි. මෙම ගැටුමෙන් ජයග්‍රහණය හෝ පරාජය අත් විඳින්නේ පිරිමින් දෙදෙනා වුව ද, එහි වඩාත් ම අසාධාරණ ප්‍රතිවිපාක විඳීමට සිදුවන්නේ මනමේ කුමරියට ය.
යටත් වූ සතුරාට මානුෂීයව සැලකීම සහ මනමේ කුමරු ගේ වික්ෂිප්තභාවය නාට්‍යයේ තීරණාත්මක අවස්ථාවක් වන්නේ මනමේ කුමරු සහ වැදි රජු අතර ඇතිවන සටනින් වැදි රජු පරාජයට පත්වීමෙන් අනතුරුව සිදුවන සිදුවීම් ය. මනමේ කුමරු වැදි රජු මරා දැමීම සඳහා කඩුව ඉල්ලා සිටින විට, මනමේ කුමරිය ඔහු එසේ නොකරන ලෙස ඉල්ලා සිටියි. යටත් වූ පුද්ගලයකු මරා දැමීමෙන් වළකින ලෙස ඇය කරන ඉල්ලීම තුළ මානුෂීය ගුණයක් පවතී. මෙම සිදුවීමේ දී කුමරිය ගේ ඉල්ලීම වඩාත් වැදගත් වන්නේ, එය පුරුෂ අභිමානය සහ පළිගැනීම මත පදනම් වූ තීරණයකට එරෙහිව ඉදිරිපත් වන මානුෂීය ප්‍රතිචාරයක් වන බැවිනි.
එහෙත් මනමේ කුමරුට ඇය ගේ ඉල්ලීම තේරුම් ගැනීමට නොහැකිය. ඔහුට අනුව සතුරා යනු පරාජය කළ යුතු පුද්ගලයෙකි; තමන් ජයග්‍රහණය කළ පසු සතුරාට ජීවිතය ලබා දීම යනු තම පුරුෂ අභිමානයට නොගැළපෙන දෙයක් ලෙස ඔහු දකියි. තමන් ගේ බිරිඳ වැදි රජු වෙනුවෙන් මානුෂීය ඉල්ලීමක් කිරීම ඔහුගේ සිත තුළ සැකයක් සහ වික්ෂිප්තභාවයක් ඇති කරයි. එම ඉල්ලීම ඔහුට පෙනෙන්නේ කුමරිය ගේ චපලකමක් ලෙස ය.
මනමේ කුමරු ගේ සිතුවිලි තුළ සතුරා යනු සතුරෙකි; ජයග්‍රහණය යනු ජයග්‍රහණය යි; පරාජය යනු පරාජය යි. ඔහුගේ ලෝකය කළු සහ සුදු වර්ණ දෙකකට බෙදී ඇත. මෙහි දී සරච්චන්ද්‍ර අපට පෙන්වා දෙන්නේ පුරුෂාධිපත්‍යය තුළ සිරවූ පුරුෂයාට තමන් ගේ පරාජය පමණක් නොව, තම බිරිඳ ගේ මානුෂීය අවබෝධය ද පිළිගැනීමට නොහැකි විය හැකි බවයි. කඩුව වැදි රජුට දීමට කුමරිය කැමැත්තෙන් සිටි බව වැදි රජුට තේරුම් ගත නොහැකි වීම ඊට ප්‍රධාන හේතුව යි. මෙම සිදුවීමේ තවත් ගැඹුරු මානුෂීය පැතිකඩක් වන්නේ වැදි රජුට කඩුව ලබාදීමට මනමේ කුමරිය කැමැත්තෙන් සිටි බව ඇය පැවසීමයි.
මනමේ කුමරියගේ ලෝකය එතරම් සරල නොවේ. ඇය ගේ ජීවිතය තීරණය වන මොහොතේ ඇය ගේ තීරණය පිටුපස පවතින මානසික පීඩනය, බිය සහ ජීවිතය පිළිබඳ ආශාව තේරුම් ගැනීමට මනමේ කුමරුට මෙන් ම වැදි රජුට තේරුම්ගත ද නොහැකි ය.වැදි රජුට කඩුව ලබාදීමට ඇය කැමැත්තෙන් සිටි බව ඇය පැවසීම වැදි පුරුෂ අභිමානයට එල්ල වූ පහරක් බවට පත්වේ.
තම ජයග්‍රහණය වෙනත් අයෙකු ගේ ආධාරයෙන් සිදු වූවක් බව පිළිගැනීමට ඔහුට නොහැකි ය. කුමරිය ගේ සහාය නොමැතිව තමන් ජයග්‍රහණය කළ බව ඔහු සිතීමට කැමැත්තක් දක්වයි. එහෙත් ඇය ගේ තීරණය පිටුපස පැවති ජීවිතය පිළිබඳ බිය සහ මානසික පීඩනය තේරුම් ගැනීමට ඔහු උත්සාහ නොකරයි; අවසානයේ ඔහු, ඇයව අතහැර යයි
මෙය හුදෙක් සැමියා සහ බිරිඳ අතර ඇතිවන පෞද්ගලික ගැටුමක් නොවේ. එය ස්ත්‍රියක ගේ සිතුවිලි, තීරණ සහ මානුෂීය ප්‍රතිචාර පුරුෂයකු ගේ අයිතිවාසිකම් සහ අභිමානය යටතේ විනිශ්චය කරනු ලබන සමාජ ක්‍රමයක විනාශකාරී ප්‍රතිඵලයකි.
ස්ත්‍රිය පිරිමියා ගේ දේපළක් ලෙස සැලකීමේ සමාජ මතය
‘මනමේ’ නාට්‍යය විමසීමේ දී මතු වන ප්‍රධාන සමාජ විවේචනයක් වන්නේ කාන්තාව පිරිමියාට අයත් දේපළක් ලෙස සැලකීමේ සාම්ප්‍රදායික අදහස යි. පැරණි සමාජවල බොහෝ විට ස්ත්‍රිය ගේ ජීවිතය පියා ගේ, සැමියා ගේ හෝ පුතා ගේ බලය යටතේ පවතින දෙයක් ලෙස සැලකුණි. විවාහය තුළ ස්ත්‍රිය ගේ ස්වාධීනත්වය සීමා කරමින්, ඇයගේ ජීවිතය පිළිබඳ තීරණ ගැනීමේ අයිතිය පුරුෂයාට පැවරීම එම සමාජ මතයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණයකි. මනමේ කුමරු ගේ සිතුවිලි තුළ ද මෙම අදහස පැහැදිලිව දැකගත හැකි ය. ඔහුට තම බිරිඳ ගේ කැමැත්ත, ඇය ගේ මානුෂීය අවබෝධය හෝ ඇයගේ ජීවිතය පිළිබඳ තීරණය පිළිගැනීමට නොහැකි වන්නේ ඇය තමන්ට අයත් දේපොළක් ( පුද්ගලයකු?) ලෙස සලකන බැවිනි. එබැවින් මනමේ කුමරිය ගේ තීරණය ඇය ගේ ස්වාධීනත්වයේ ප්‍රකාශනයක් ලෙස නොව, සමාජයේ සම්මතවලට එරෙහි වරදක් ලෙස අර්ථකථනය වේ.
මෙය පුරුෂාධිපත්‍යය තුළ පවතින අතිශය විනාශකාරී සිතුවිල්ලකි. සති පූජාව; ස්ත්‍රියගේ ජීවිතය සැමියාගේ මරණයට බැඳ තැබූ සම්ප්‍රදාය
ස්ත්‍රිය පිරිමියා ගේ දේපළක් ලෙස සැලකීමේ අදහස ඉතිහාසයේ විවිධ සමාජවල විවිධ ආකාරයෙන් ප්‍රකාශයට පත්ව තිබේ. ඉන්දියාවේ ඇතැම් ප්‍රදේශවල පැවති සති පූජාව (Sati) එහි අතිශය දරුණු නිදසුනකි. එම සම්ප්‍රදාය තුළ වැන්දඹු කාන්තාවක් තම මියගිය සැමියා ගේ සෑය මත දැවී මිය යෑමට බලපෑම් කිරීම හෝ එය සමාජීය හා ආගමික ගෞරවයක් ලෙස සැලකීම සිදුවිය. එහි දී ස්ත්‍රිය ගේ ජීවිතය සහ ඇය ගේ අනාගතය සැමියා ගේ ජීවිතයට සම්පූර්ණයෙන් ම බැඳ තැබුණි. සැමියා ගේ මරණයෙන් පසු ඇයගේ ජීවිතයට ස්වාධීන වටිනාකමක් නොමැති බවට පවතින සමාජ මතය මෙම සම්ප්‍රදාය තුළින් ප්‍රකාශ විය. සති පූජාව සියලු ඉන්දියානු සමාජවල පැවති සම්ප්‍රදායක් නොවන අතර, එය ඉතිහාසයේ විවිධ කාලවල දී විවිධ ප්‍රදේශවල පැවති සීමිත, නමුත් බරපතළ සමාජ භාවිතයකි. එය ඉන්දියාවේ නීතියෙන් තහනම් කර ඇත.
මෙම ඉතිහාසය ‘මනමේ’ නාට්‍යය සමග සංසන්දනය කිරීමේදී පෙනී යන්නේ ස්ත්‍රියගේ ජීවිතය පුරුෂයා ගේ අයිතියක් ලෙස සැලකීමේ සමාජ මතය කෙතරම් විනාශකාරී ප්‍රතිවිපාක ඇති කර තිබේ ද යන්න ය. මනමේ කුමරියට තම ජීවිතය පිළිබඳ තීරණයක් ගැනීමට නොහැකි වීම සහ සැමියා ගේ පුරුෂ අභිමානයට අනුව ඇයගේ තීරණ විනිශ්චය කිරීම, එවැනි සමාජ මතවල ම තවත් මානුෂීය ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කියවිය හැකි ය.
පුරුෂාධිපත්‍යය පීඩාවට පත් කරන්නේ ස්ත්‍රිය පමණක්ද?
‘මනමේ’ නාට්‍යයේ විශේෂත්වය වන්නේ පුරුෂාධිපත්‍යය විසින් ස්ත්‍රියට පමණක් නොව, පුරුෂයාට ද මානුෂීය අවබෝධය අහිමි කරන ආකාරය පෙන්වා දීමයි. මනමේ කුමරුට තම බිරිඳ ගේ මානුෂීය ඉල්ලීම තේරුම් ගැනීමට නොහැකි වේ. වැදි රජුට ද කුමරිය ගේ කැමැත්ත සහ ඇය ගේ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳව සිතීමට නොහැකි ය; ඔවුන් දෙදෙනා ම තමන් ජීවත් වූ සමාජයේ සිතුම් පැතුම්වල සිරකරුවන් ය. එහෙත් එම සමාජයේ පීඩනය වඩාත් දැඩි ලෙස විඳීමට සිදුවන්නේ මනමේ කුමරියට ය. ඇයගේ මානුෂීය ප්‍රතිචාරය පවා වැරදි ලෙස අර්ථකථනය කරන අතර, ඇය ගේ ජීවිතය පිළිබඳ තීරණය පුරුෂයින් දෙදෙනකුගේ අභිමානය සහ බලය මත විනිශ්චය කරයි. එබැවින් ‘මනමේ’ නාට්‍යය පුරුෂාධිපත්‍යය තුළ පවතින විනාශකාරී සිතුවිලි පිළිබඳව ගැඹුරු විවේචනයක් ලෙස කියවිය හැකි ය.
හැත්තෑ වසරකට පසුවත් ‘මනමේ’ අපට කියා දෙන්නේ කුමක්ද?
අද දවසේ ද කාන්තාවක ගේ කැමැත්ත, ඇය ගේ ස්වාධීනත්වය සහ ඇය ගේ ජීවිතය පිළිබඳ තීරණ ගැනීමේ අයිතිය සමාජයේ විවිධ ආකාරයේ පීඩනවලට ලක් වේ. කාන්තාවක ගේ තීරණ ඇය ගේ ම මානුෂීය අවශ්‍යතා සහ ජීවිතය පිළිබඳ අවබෝධය මත නොව, පුරුෂයකු ගේ අයිතිවාසිකම් සහ සමාජයේ සාම්ප්‍රදායික විශ්වාස මත විනිශ්චය කිරීම අදත් පවතින ගැටලුවකි.‘මනමේ’ නාට්‍යය අපට ආරාධනා කරන්නේ මෙම ගැටලු පිළිබඳව නැවත සිතා බැලීමට ය.මනමේ කුමරිය ගේ තීරණය පිළිබඳව අප විමසිය යුත්තේ ඇය චපල ද, පතිවත රැකගත්තේ ද යන සාම්ප්‍රදායික ප්‍රශ්නවලට පමණක් සීමා වී නොවේ.
ඇය පත්වූ තත්ත්වය කුමක් ද? ඇයගේ ජීවිතය පිළිබඳ තීරණ ගැනීමට ඇයට කොතරම් නිදහසක් තිබුණේ ද? ඇයගේ සිතුම් පැතුම්වලට සමාජය තුළ කොතරම් ඉඩක් තිබුණේ ද? ඇයගේ තීරණය තේරුම් ගැනීමට පුරුෂයින් දෙදෙනාට ම නොහැකි වූයේ ඇයි? මෙවැනි ප්‍රශ්න මතු කිරීම තුළින් ‘මනමේ’ නාට්‍යය අපට සදාචාරාත්මක විනිශ්චයවලින් ඔබ්බට ගොස් මානුෂීය අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට ආරාධනා කරයි.
හැත්තෑ වසරක අමරණීය උරුමය
මහාචාර්ය එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍ර ගේ ‘මනමේ’ නාට්‍යය හැත්තෑ වසරක් පුරා සිංහල නාට්‍ය කලාවේ අභිමානය ලෙස පවතින්නේ එහි ඇති කලාත්මක විශිෂ්ටත්වය නිසා පමණක් නොවේ. එය දේශීය නාට්‍ය සම්ප්‍රදා නවීන වේදිකාවට ගෙන ආ නිර්මාණයකි; කාව්‍යය, සංගීතය සහ රංගනය එකට බැඳුණු අසමසම කලා කෘතියකි. එසේම පුරුෂාධිපත්‍යය, පන්තිමය බලය සහ ස්ත්‍රිය ගේ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ ගැඹුරු විමර්ශනයකි. මනමේ කුමරු සහ වැදි රජු තමන් ජීවත් වූ සමාජයේ සිතුම් පැතුම්වල සිරකරුවන් බව නාට්‍යය අපට පෙන්වා දෙයි. ඔවුන් ගේ බලය, අභිමානය සහ පුරුෂාධිපත්‍යය පිළිබඳ අදහස් අවසානයේ ඔවුන්ටම සත්‍යය තේරුම් ගැනීමට බාධාවක් බවට පත්වේ. එහෙත් එම ගැටුමේ වඩාත්ම අසාධාරණ ප්‍රතිවිපාක විඳීමට සිදුවන්නේ මනමේ කුමරියට ය.
එබැවින් ‘මනමේ’ නාට්‍යයේ හැත්තෑ වසරක සංවත්සරය සැමරීම යනු අතීතයේ ශ්‍රේෂ්ඨ කලා නිර්මාණයක් සිහිපත් කිරීම පමණක් නොවේ. එය අද දවසේ ද අප ගේ සමාජය තුළ පවතින අසාධාරණතා පිළිබඳව නැවත සිතා බැලීමකි.
හැත්තෑ වසරක් ගතවීත් ‘මනමේ’ අපට කියා දෙන්නේ, මිනිසකුගේ සැබෑ උතුම්කම බලය තුළ නොව මානුෂීයත්වය තුළ පවතින බවත්, ස්ත්‍රියක ගේ ජීවිතය ඇය ගේ ම කැමැත්ත සහ නිදහස තුළින් තේරුම් ගත යුතු බවත් ය.
‘මනමේ’ සිංහල නාට්‍ය කලාවට අමරණීය උරුමයකි; අපගේ සමාජයට තවමත් සිතා බැලීමට බොහෝ දේ ඉතිරි කරන කලා නිර්මාණයකි. මනමේ යනු හැත්තෑ වසරක් පැරණි නාට්‍යයක් පමණක් නොවේ; හැත්තෑ වසරක් පුරා අපගේ සිත් තුළ ජීවමානව පවතින මානුෂීය ප්‍රශ්නවල අමරණීය වේදිකාවකි.
සටහන - නිමල් චන්ද්‍රසිරි
උපුටා ගැනීම - marxistuni.org වෙබ් අඩවියෙන්