පාර්ලිමේන්තුවේදී අයවැය කතාව දිගහැරෙද්දී ඇසෙන රුපියල් බිලියන ගණනක පොරොන්දු ඇත්තටම පොළොවේ පැළවෙනවාද? නැතිනම් ඒවා හැන්සාඩ් වාර්තාවල පිටු අතරම දියවී යනවාද?
මෙරට රාජ්‍ය මූල්‍ය කටයුතු නිරීක්ෂණය කරන ප්‍රමුඛතම ස්වාධීන ආයතනයක් වන 'වෙරිටේ රිසර්ච්' (Verité Research) හි "අයවැය පොරොන්දු: මැති සබයෙන් ඔබ්බට" නවතම ඇගයීමෙන් ඒ පිළිබඳ අපූරු තතු කිහිපයක් අනාවරණය වේ.
රුපියල් බිලියන 212ක පොරොන්දු 36ක්
2025 අයවැය යටතේ රුපියල් මිලියන 500 ඉක්මවූ දැවැන්ත ව්‍යාපෘති සහ ප්‍රතිපත්තිමය යෝජනා 36ක් මෙම විශේෂ නිරීක්ෂණයට ලක්ව තිබේ. ඒ සඳහා වෙන් කළ මුළු මුදල රුපියල් බිලියන 212කට ආසන්නය.
එම ප්‍රධාන පොරොන්දු 36 අතරින් තුනෙන් එකක්ම, එනම් සියයට 33ක් සම්පූර්ණයෙන්ම බිම් මට්ටමේදී යථාර්ථයක් බවට පත් කර අවසන්ය.
2017 වසරේ සිට මේ දක්වා වාර්ෂිකව සිදු කළ ඇගයීම් ඉතිහාසය දෙස බලන විට, වසරක් තුළ වාර්තා වූ ඉහළම සාර්ථකත්වය මෙයයි. 2024 වසරේ සම්පූර්ණ කිරීමට හැකිව තිබුණේ යෝජනාවලින් සියයට 17ක් පමණි.
කෙටි කාලයකින් කළ සැලකිය යුතු පෙරළියක්
සාමාන්‍යයෙන් වාර්ෂික අයවැයක් ක්‍රියාත්මක කිරීමට රාජ්‍ය යාන්ත්‍රණයට වසරක සම්පූර්ණ කාලයක් හිමි වේ. 2025 අයවැය ඉදිරිපත් වූයේ එම වසරේ පෙබරවාරි මාසයේදී බැවින් වැඩකටයුතු සඳහා ලැබුණේ සීමිත කාලයකි.
එවැනි පසුබිමක පවා, සමස්ත යෝජනාවලින් සියයට 41ක් (යෝජනා 15ක්) සම්පූර්ණයෙන්ම හෝ ඉතා සතුටුදායක මට්ටමකින් ඉදිරියට ගෙන යාමට හැකිවීම සාධනීය පෙරනිමිත්තකි.
අයවැය පොරොන්දුවලින් 40%ක් බිමට බැහැලා නෑ
ප්‍රගතියක් පැවතියද, කාර්යක්ෂමතාව සම්බන්ධයෙන් තවමත් බරපතළ ප්‍රශ්නාර්ථ ඉතිරිව තිබේ.
විශාල මුදලක් වෙන් කළ ප්‍රධාන යෝජනාවලින් 40%කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් (යෝජනා 14ක්) තවමත් සැලකිය යුතු මට්ටමකින් ක්‍රියාත්මක කර නොමැති බව වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.
තවත් යෝජනා 7ක් (සියයට 19ක්) පිළිබඳව ප්‍රගතිය මැන බැලීමට තරම් ප්‍රමාණවත් රාජ්‍ය තොරතුරු ලැබී නොමැති බැවින් ඒවා වර්ගීකරණය කර ඇත්තේ "හෙළි කර නැත" යනුවෙනි.
විනිවිදභාවයේ නව පිම්මක්
රාජ්‍ය මුදල් වියදම් කිරීම සම්බන්ධ තොරතුරු ජනතාවට හෙළිදරව් කිරීමේදී මෙවර කැපී පෙනෙන විප්ලවීය වෙනසක් සිදුව තිබේ.
යෝජනාවලින් තුනෙන් දෙකකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් (සියයට 64ක්) "සම්පූර්ණයෙන්ම විවෘත" තත්ත්වයේ පවතී.
විශේෂයෙන්ම, 2017 වසරෙන් පසු පළමු වතාවට කිසිදු අයවැය යෝජනාවක් "තොරතුරු වසන් කළ" (Closed) ගණයට ඇතුළත් නොවීම කැපී පෙනෙන ලක්ෂණයකි.
රාජ්‍ය නිලධාරීන් තොරතුරු ලබාදීමට දක්වන මෙම විවෘතභාවය, ආර්ථික පාලනය පිළිබඳ මහජන විශ්වාසය තහවුරු කිරීමට මනා පිටුවහලකි.
වැඩිදුර තොරතුරු ඇතුළත් විශ්වාසනීය මූලාශ්‍ර සබැඳිය
PublicFinance.lk - අයවැය පොරොන්දු: මැති සබයෙන් ඔබ්බට නිල නිරීක්ෂණ පුවරුව: