අධිකරණ නියෝග සහ වන්දි යාන්ත්‍රණයන් නිසි පරිදි ක්‍රියාත්මක නොවීම හේතුවෙන් පීඩාවට පත් දහස් සංඛ්‍යාත ධීවර, සංචාරක සහ වෙරළබඩ ව්‍යාපාරික ප්‍රජාව තවමත් දැඩි අසීරුතාවයට පත්ව සිටිති.
සිංගප්පූරු ධජය යටතේ ධාවනය වූ X-Press Pearl භාණ්ඩ ප්‍රවාහන නෞකාව ශ්‍රී ලංකා මුහුදු සීමාවේදී ගිනිබත් වී ගිලී යාමත් සමඟ මෙරට ඉතිහාසයේ දරුණුතම සාගර පරිසර දූෂණය සිදු විය. මේ සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ලබා දුන් ඓතිහාසික තීන්දුව මඟින් වින්දිතයන්ට වන්දි ගෙවන ලෙස නියෝග කළ ද, එම මුදල් නිසි පරිදි ලැබී තිබේද යන්න සහ වන්දි බෙදාහැරීමේ නීතිමය රාමුව පිළිබඳව මේ වන විට දැඩි ව්‍යාකූලත්වයක් හටගෙන ඇත.
වන්දි මුදල්වලට සිදු වූයේ කුමක්ද?
පරිසර නීති පිළිබඳ ප්‍රවීණයෙකු වන ආචාර්ය රවීන්ද්‍රනාත් දාබරේ පෙන්වා දෙන්නේ අධිකරණය මඟින් නියෝග කළ ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියනයක (USD 1 Billion) වන්දි පැකේජය සම්පූර්ණයෙන්ම ලැබී තිබේද නැතහොත් ඉන් කොටසක් පමණක් ලැබී තිබේද යන්න පිළිබඳව නඩුවේ පෙත්සම්කරුවන් පවා නිශ්චිතව නොදන්නා බවයි.
දැනට නිල වශයෙන් තහවුරු වී ඇති තොරතුරු අනුව ශ්‍රී ලංකාවට ලැබී ඇත්තේ ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියනයක (USD 1 Million) වැනි සුළු මුදලක් පමණි.
ප්‍රදානය කරන ලද සමස්ත වන්දි මුදල්, ප්‍රතිලාභීන් සංඛ්‍යාව සහ එක් එක් ක්ෂේත්‍ර සඳහා වෙන් කරන ලද මුදල් ප්‍රමාණයන් පිළිබඳ කිසිදු පොදු වාර්තාවක් ප්‍රසිද්ධ කර නොමැත. මේ හේතුවෙන්, සිද්ධියෙන් පීඩාවට පත් ධීවර ප්‍රජාව පවසන්නේ තමන්ට ලැබුණු වන්දි මුදල් අසම්පූර්ණ, ප්‍රමාද වූ සහ තමන්ට සිදු වූ පාඩුවට සාපේක්ෂව ඉතා අල්ප මට්ටමක පවතින ඒවා බවයි.
අධිකරණ ක්‍රියාවලියේ ගැටලුකාරී ස්වභාවය
මූල්‍යමය ගැටලුවලට අමතරව, මෙම සිදුවීමට අදාළ නීතිමය ක්‍රියාදාමයන් සම්බන්ධයෙන් ද දැඩි විවේචන එල්ල වෙමින් පවතී.
විනිසුරු මඩුල්ල වෙනස් වීම:
මෙම නඩුව මුලින්ම විභාග කළ පංච පුද්ගල ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරු මඩුල්ල, පසුව කිසිදු පැහැදිලි හේතු දැක්වීමකින් තොරව තිදෙනෙකුගෙන් යුත් විනිසුරු මඩුල්ලක් දක්වා සංශෝධනය කිරීමට ගත් පියවර ගැටලුකාරී බව ආචාර්ය දාබරේ පවසයි. මෙම පරිපාලනමය වෙනස සිදු කළේ කවුරුන් විසින්ද සහ කුමන පදනමකින්ද යන්න පෙත්සම්කරුවන් මෙතෙක් දැනුවත් කර නැත.
ලේඛන සඟවා තැබීම:
නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව සහ නෞකාවේ දේශීය නියෝජිතයන් විසින් අධිකරණයට ඉදිරිපත් කරන ලද නීතිමය යෝජනාවල (Motions) පිටපත් පෙත්සම්කරුවන්ට ලබා දීමට අපොහොසත් වීම තුළින් නඩුවේ විනිවිදභාවය බිඳවැටී ඇති බව නීති විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.
නඩුව අවසන් කිරීම:
පසුගිය ජනවාරි මාසයේ පැවැති විභාගයෙන් පසුව මෙම නඩු කටයුත්ත හදිසියේම අවසන් කර ඇති අතර, ඊට හේතුව කුමක්දැයි වින්දිත පාර්ශ්වයන්ට දැනුම් දී නොමැත.
වන්දි කොමිසම අකර්මන්‍ය වෙයි
ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ නියෝග මත පිහිටුවන ලද 'X-Press Pearl වන්දි කොමිෂන් සභාව' (X-Press Pearl Compensation Commission) මේ වන විට සම්පූර්ණයෙන්ම අකර්මන්‍ය වී ඇති බව 2026 පෙබරවාරි මාසයේ නිකුත් වූ වාර්තාවලින් හෙළි වේ. කොමිසමේ නිලධාරීන් පත්කිරීමේ ප්‍රමාදය, ක්‍රියා පටිපාටි පිළිබඳ පැහැදිලි බවක් නොමැතිකම සහ එහි මෙහෙයුම් බලතල සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයෙන් ඉල්ලා ඇති මාර්ගෝපදේශ මෙතෙක් නොලැබීම මීට හේතුවයි.
කොමිසමේ ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරීන් පවා නිසි නීතිමය ජනවරමක් නොමැතිව ඉදිරි කටයුතු කරගෙන යාමට නොහැකිව දැඩි අපහසුතාවයට පත්ව සිටිති.
ආයතනික දුර්වලතාවය සහ අනාගත අවදානම
මෙම සමස්ත ක්‍රියාවලිය දෙස බැලීමේදී, මෙවැනි මහා පරිමාණ පාරිසරික විනාශයන් කළමනාකරණය කිරීමට, නීතිමය ප්‍රතිකර්ම සම්බන්ධීකරණය කිරීමට සහ ප්‍රබල ජාත්‍යන්තර ආයතන හමුවේ රටේ ස්වෛරීභාවය හා විනිවිදභාවය රැකගැනීමට ශ්‍රී ලංකාවේ පවතින ආයතනික දුර්වලතාවය මැනවින් පැහැදිලි වේ.
ලැබුණු සමස්ත වන්දි මුදල, ප්‍රතිලාභීන් සංඛ්‍යාව සහ මුදල් බෙදාහැරීමේ ක්‍රමවේදය රජය විසින් වහාම ප්‍රසිද්ධ නොකළහොත්, X-Press Pearl ඛේදවාචකය ද යුක්තිය ඉටු නොවූ, නීතිමය ව්‍යාකූලත්වයන්ගෙන් පිරුණු තවත් එක් "ජාතික අසාර්ථකත්වයක්" ලෙස ඉතිහාසයට එකතු වනු ඇතැයි සිවිල් සංවිධාන අනතුරු අඟවයි.
