හෝමූස් අර්බුදය සහ නාවික බලයේ අලුත් සෙල්ලම | මිලින්ද මොරගොඩ

මුළු කලාපයක්ම වටලා වෙළෙඳාම මුළුමනින්ම අඩපණ කළ පැරණි නාවික අවහිරතා වෙනුවට, සෙසු රටවලට ගැලවී යාමට ඉඩහරිමින් එක් නිශ්චිත ආර්ථිකයක් පමණක් තෝරාගෙන හිරකරන 'ඉලක්කගත නාවික උපායමාර්ග' කරළියට පැමිණෙමින් තිබේ. ශ්‍රී ලංකාවේ හිටපු අමාත්‍ය මිලින්ද මොරගොඩ ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය වෙත කළ විග්‍රහයක් ආශ්‍රිත විශේෂ විමසුමකි.

ඩිජිටල් තාක්ෂණය කොතෙක් දියුණු වුවත්, භූගෝලීය පිහිටීම හමුවේ ගෝලීය වෙළෙඳාම තවමත් අසරණ බව පෙන්වා දෙන ප්‍රබල සිදුවීම් මාලාවක් මැදපෙරදිග හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) කේන්ද්‍ර කරගනිමින් නිර්මාණය වෙමින් පවතී.

මුදල් හෝ කොටස් වෙළෙඳපොළ ගනුදෙනු ක්ලික් එකකින් ලොව වටා ගමන් කළ හැකිය. එහෙත් බොරතෙල් බැරලයකට එසේ යා නොහැක. ඒවා මුහුදු මඟ ඔස්සේ නැව් මගින්ම ප්‍රවාහනය කළ යුතුය.

ලොව සමස්ත තෙල් හා ගෑස් ප්‍රවාහනයෙන් පහෙන් එකක් වැටී ඇත්තේ හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහාය. ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු ආසියාතික රටවල බලශක්ති සැපයුමට මෙම මාර්ගය අතිශයින් තීරණාත්මකය.

පැරණි නාවික වටලෑම සහ අලුත් වෙනස

නාවික ඉතිහාසය පිරික්සීමේදී යුද නැව් යොදවා ප්‍රතිවාදී රටක වෙරළ තීරයන් මුළුමනින්ම අවහිර කිරීම අලුත් දෙයක් නොවේ. නැපෝලියන්ගේ ප්‍රංශය හමුවේ බ්‍රිතාන්‍යය ද, ඇමෙරිකානු සිවිල් යුද්ධයේදී දකුණුදිග ප්‍රාන්ත හමුවේ උතුරුදිග හමුදා ද ක්‍රියාත්මක කළේ මෙවැනි සම්පූර්ණ වැටලීම්ය.

වර්තමානයේ හෝමූස් මුහුදු තීරයේ සිදුවන්නේ ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් ක්‍රියාවලියකි.

එය සමස්ත කලාපයම එකවර හුදෙකලා කරන සම්ප්‍රදායික මුහුදු වැටලීමක් නොවේ. ඒ වෙනුවට නිරීක්ෂණය වන්නේ එක් ඉලක්කයක් පමණක් තෝරාගෙන ආර්ථික වශයෙන් තදබල පීඩනයක් එල්ල කරන ‘ඉලක්කගත නාවික අවහිරතාවක්’ (Precision Blockade) ය.

ඉරානයේ බලශක්ති අපනයනයට දැඩි සීමා පැනවෙද්දී, සෞදි අරාබිය සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය වැනි කලාපයේ අනෙකුත් ප්‍රධාන තෙල් නිෂ්පාදකයින් විකල්ප නළ මාර්ග සහ වරාය උපයෝගී කරගනිමින් සිය තෙල් වෙළෙඳපොළට මුදාහරිමින් සිටී. සෞදි අරාබිය සිය 'නැගෙනහිර-බටහිර නළ මාර්ගය' ඔස්සේ රතු මුහුද දෙසට තෙල් හරවා යවන අතර, එමීර් රාජ්‍යය ද හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය මඟහරින තමන්ගේම යටිතල පහසුකම් ක්‍රියාත්මක කර ඇත.

තාක්ෂණය සහ බුද්ධි තොරතුරු ගෙන ආ පෙරළිය

නවීන චන්ද්‍රිකා තාක්ෂණය, ඩ්‍රෝන යානා, නිරවද්‍ය මිසයිල සහ සංකීර්ණ බුද්ධි තොරතුරු ජාලයන් නිසා මුහුදේ ගමන් කරන සෑම නෞකාවක් පිළිබඳවම ක්ෂණික තොරතුරු සටහන් වේ. මීට අමතරව නාවික රක්ෂණ ගාස්තු ඉහළ දැමීම සහ මූල්‍ය සම්බාධක මඟින් වෙළෙඳ නැව් පාලනය කිරීමට සමුද්‍රීය බලවතුන්ට හැකිව තිබේ.
මෙහි ප්‍රතිඵලය වී ඇත්තේ සමස්ත කලාපයම යුද පිටියක් නොකර, තමන්ට අවශ්‍ය නිශ්චිත පාර්ශ්වය පමණක් ආර්ථික වශයෙන් හිරකර තැබීමට නාවික බලය යොදාගැනීමට හැකිවීමයි.

රතු මුහුදේදී හවුති සටන්කාමීන් අඩු වියදම් ඩ්‍රෝන මඟින් ලෝක නාවික ගමනාගමනයට බාධා කළ ආකාරය මෙන්ම, කියුබාවට තෙල් සැපයෙන මාර්ග සම්බාධක මඟින් පාලනය කළ ආකාරය මීට කදිම පෙරනිමිති සැපයීය. හෝමූස් අර්බුදය මඟින් සනාථ වන්නේ එකී නාවික බල උපායමාර්ගයන්හි වඩාත් තියුණු පරිණාමයකි.

ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටවලට ඇති බලපෑම

මෙහිදී තෙල් සැපයුම මුළුමනින්ම ඇනහිටින්නේ නැතත්, භූදේශපාලනික අවදානම හේතුවෙන් නාවික රක්ෂණ වාරික (Insurance premiums) සහ ප්‍රවාහන ගාස්තු අධික ලෙස ඉහළ යයි.

විකල්ප මාර්ග ඔස්සේ තෙල් ප්‍රවාහනය කිරීම සාපේක්ෂව වියදම් අධික මෙන්ම සංකීර්ණ කටයුත්තකි. එහි බර අවසානයේ පැටවෙන්නේ බොරතෙල් සහ පිරිපහදු කළ ඉන්ධන ආනයනය මත යැපෙන ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු ආසියාතික රටවල ආර්ථිකයන් මතය.

ගෝලීය ආර්ථිකය කොතෙක් ඩිජිටල්කරණය වුවද, භෞතික මුහුදු මාර්ග කිහිපයක පාලනය ලෝක ආර්ථිකයේ ස්පන්දනය තීරණය කරන බව හෝමූස් අර්බුදය යළිත් සිහිපත් කර දෙයි.

වැඩිදුර කියවීම් සඳහා මුලාශ්‍ර:

WION News - The precision blockade: What Strait of Hormuz tells us about naval power

U.S. Energy Information Administration (EIA) - Strait of Hormuz Analysis