ශ්‍රී ලංකාවේ වත්මන් දේශපාලන පසුබිම තුළ මතු වී ඇති වැදගත්ම පරස්පරතාවක් වන්නේ, මෙරට ඉතිහාසයේ බරපතළම රාජ්‍ය මර්දනයකට මුහුණ දුන් දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් වන ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ (ජවිපෙ) දේශපාලන උරුමයෙන් බිහි වූ ජාතික ජන බලවේග ආණ්ඩුව, රාජ්‍ය ආරක්ෂාව සහ අපරාධ මර්දනය යන අරමුණු ඉදිරියට දමමින් විශේෂ බලතල සහිත නව නීති දෙකක් හඳුන්වා දීමට උත්සාහ කිරීමයි.
මෙහිදී අවධානය යොමු කළ යුත්තේ 1979 ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (Prevention of Terrorism Act – PTA) වෙනුවට 2026 දී ඉදිරිපත් කර ඇති Protection of the State from Terrorism Bill සහ ඊට සමාන්තරව ඉදිරිපත් කර ඇති Prevention of Organised Crimes Bill යන පනත් කෙටුම්පත් දෙක කෙරෙහිය.
මෙම නීති දෙකෙහි ප්‍රකාශිත අරමුණු වෙනස්ය. පළමුවැන්න ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීම සහ රාජ්‍ය ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම අරමුණු කරගන්නා අතර, දෙවැන්න සංවිධානාත්මක අපරාධ මැඩපැවැත්වීම සහ ජාත්‍යන්තර අපරාධ මර්දන සහයෝගිතාව ශක්තිමත් කිරීම අරමුණු කරයි. එහෙත් ඒවා දෙකම එකවර ඉදිරිපත් වීම සහ ඒවායේ ඇතැම් බලතල හා ක්‍රියාපටිපාටි සම්බන්ධයෙන් මතුව ඇති මානව හිමිකම් විවේචන නිසා, මෙය හුදෙක් වෙන වෙනම නීති දෙකක් පිළිබඳ විවාදයක් ලෙස නොව, රාජ්‍ය බලය සහ පුරවැසි නිදහස අතර සම්බන්ධතාව පිළිබඳ පුළුල් ප්‍රශ්නයක් ලෙස විමසා බැලිය යුතුය.
රාජ්‍ය බලය සහ අතීත මර්දනයේ මතකය
විශේෂයෙන්ම, තමන්ගේ දේශපාලන ඉතිහාසයේ මර්දනයේ අත්දැකීම් මතකයේ තබාගෙන සිටින දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් රාජ්‍ය බලය අත්පත් කරගත් පසු එම බලය භාවිත කරන ආකාරය පිළිබඳ ප්‍රශ්නය මෙහිදී වැදගත් වේ.
එබැවින් මෙම විචාරයේ මූලික ප්‍රශ්නය වන්නේ ආණ්ඩුවට ත්‍රස්තවාදය හා සංවිධානාත්මක අපරාධ මැඩපැවැත්වීමට අයිතියක් තිබේද යන්න නොවේ. එම අයිතිය පිළිගත යුතුය. එහෙත් ඒ සඳහා ගොඩනඟන නීතිමය රාමුව, අතීතයේ මර්දනයට එරෙහිව පෙනී සිටි දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් බලයට පත්වීමෙන් පසු අලුත් ආකාරයකින් රාජ්‍ය බලය තහවුරු කරගැනීමේ මෙවලමක් බවට පත්වන්නේද යන්න විමසා බැලීමයි.
ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ ඉතිහාසය විමසා බැලීමේදී 1971 සහ 1987–1989 යන කාල පරිච්ඡේද දෙක අමතක කළ නොහැකිය. 1971 දී පළමු සන්නද්ධ කැරැල්ල දියත් කළ ජවිපෙ, 1980 දශකයේ අගභාගයේදී තවත් බරපතළ සන්නද්ධ කැරැල්ලකට සම්බන්ධ විය. විශේෂයෙන් 1987–1989 කාලය තුළ රට තුළ ඇති වූ ප්‍රචණ්ඩත්වය, රාජ්‍ය මර්දනය සහ සමාජීය විනාශය ශ්‍රී ලංකාවේ නූතන දේශපාලන ඉතිහාසයේ අඳුරුතම පරිච්ඡේදයකි.
එම කාලයේ රාජ්‍ය ආරක්ෂක යාන්ත්‍රණය විසින් ජවිපෙ සාමාජිකයන්, සැකකරුවන් සහ ඔවුන්ට සම්බන්ධ බවට චෝදනා ලැබූ පුද්ගලයන් විශාල පිරිසක් අත්අඩංගුවට ගැනීම, අතුරුදන් කිරීම, වධහිංසා පැමිණවීම සහ නීතියෙන් බැහැර ඝාතන සිදු කිරීම සම්බන්ධයෙන් බරපතළ චෝදනා එල්ල විය. එම මර්දනයේ බලපෑම ජවිපෙ සාමාජිකයන්ට පමණක් සීමා නොවී, ඔවුන්ගේ පවුල්, විශ්වවිද්‍යාල සිසුන්, වෘත්තීය සමිති ක්‍රියාකාරීන් සහ පුළුල් සමාජයට ද පැතිර ගියේය.
ප්‍රචණ්ඩත්වයේ ඉතිහාසය සහ ඉගෙන ගත යුතු පාඩම්
කෙසේ වෙතත්, එම ඉතිහාසය විග්‍රහ කිරීමේදී ජවිපෙ දියත් කළ සන්නද්ධ දේශපාලන ක්‍රියාමාර්ග, ඝාතන, බියගැන්වීම් සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආයතනවලට එල්ල කළ ප්‍රහාර ද නොසලකා හැරිය නොහැකිය. එබැවින් එම කාලය රාජ්‍ය මර්දනයේ ඉතිහාසයක් පමණක් නොව, සන්නද්ධ දේශපාලන අරගලයකින් ඇති වූ සමාජීය හා දේශපාලන විනාශයේ ඉතිහාසයක් ද වේ. මෙහිදී වැදගත් වන්නේ එක් පාර්ශ්වයක ප්‍රචණ්ඩත්වය අනෙක් පාර්ශ්වයේ නීති විරෝධී ක්‍රියා සාධාරණීකරණය කිරීමට භාවිත නොකිරීමයි.
එහෙත් ජවිපෙහි ඓතිහාසික අත්දැකීමෙන් මතු වූ වැදගත් දේශපාලන පාඩමක් තිබේ. රාජ්‍යය විසින් ආරක්ෂාව සහ මහජන සාමය තහවුරු කිරීමේ නාමයෙන් ලබාගන්නා අසීමිත බලතල, දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් මර්දනය කිරීමේ මෙවලම් බවට පත්විය හැකිය.
ඒ අනුව, ජවිපෙහි දේශපාලන උරුමය තුළින් වර්තමාන ආණ්ඩුවට මතුවන මූලික වගකීම වන්නේ තමන් අතීතයේ විවේචනය කළ රාජ්‍ය බලයේ අත්තනෝමතික භාවිතය නැවත නිෂ්පාදනය නොකිරීමයි. අතීතයේ මර්දනයට ලක්වූ ව්‍යාපාරයක් බලයට පත්වීමෙන් පසු රාජ්‍ය බලය පිළිබඳ තම ස්ථාවරය වෙනස් කරන්නේ නම්, එම වෙනසට ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී හා නීතිමය සාධාරණීකරණයක් තිබිය යුතුය.
PTA සිට PSTB දක්වා: නම වෙනස් කිරීමක් පමණක්ද?
1979 දී හඳුන්වා දුන් Prevention of Terrorism (Temporary Provisions) Act, No. 48 of 1979 මුලින් තාවකාලික නීතියක් ලෙස සම්මත වුවද, 1982 දී සිදු වූ නීතිමය වෙනස්කම් හේතුවෙන් එය දිගුකාලීන නීතිමය රාමුවක් බවට පත්විය.
මෙම පනතේ ප්‍රධාන ගැටලුව වූයේ ත්‍රස්තවාදය මැඩපැවැත්වීමේ නාමයෙන් පොලිසියට සහ විධායකයට පුළුල් අත්අඩංගුවට ගැනීමේ හා රඳවා තබා ගැනීමේ බලතල ලබාදීමයි. එහි ඇතැම් විධිවිධාන නිසා පාපොච්චාරණ ලබාගැනීමේ ක්‍රියාවලිය, සැකකරුවන්ගේ නීතිමය ආරක්ෂාව සහ සාධාරණ නඩු විභාගය පිළිබඳ ගැටලු මතු විය. 2022 දී සිදු කළ සංශෝධන මඟින් යම් ආරක්ෂණ ක්‍රමවේද හඳුන්වා දුන්නද, පනතේ මූලික ව්‍යුහාත්මක ගැටලු සම්පූර්ණයෙන් විසඳී නොමැති බවට විවේචන පවතී.
2026 දී වත්මන් ආණ්ඩුව ඉදිරිපත් කළ Protection of the State from Terrorism Bill හි ප්‍රකාශිත අරමුණ වන්නේ PTA වෙනුවට නව නීතියක් හඳුන්වා දීමයි. කැබිනට් මණ්ඩලයේ නිල ප්‍රකාශයට අනුව, පවතින PTA හි අඩුපාඩු ආමන්ත්‍රණය කිරීම සඳහා තාක්ෂණික විශේෂඥ කමිටුවක් පත් කර, නීති කෙටුම්පත්කරු විසින් සකස් කළ නව පනත් කෙටුම්පතට නීතිපතිවරයාගේ අනුමැතිය ලබාගෙන තිබේ.
එහෙත් Amnesty International පෙන්වා දෙන්නේ නව පනත් කෙටුම්පතේ ඇතැම් වැඩිදියුණු කිරීම් තිබුණද, ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ පුළුල් හා අපැහැදිලි අර්ථ දැක්වීම් හේතුවෙන් දේශපාලන විරෝධතා සහ සිවිල් සමාජ ක්‍රියාකාරකම් අපරාධකරණයට ලක්වීමේ අවදානම තවදුරටත් පවතින බවයි.
සැබෑ ප්‍රතිසංස්කරණයක් යනු කුමක්ද?
මෙහිදී මතු කළ යුතු මූලික ප්‍රශ්නය වන්නේ PTA වෙනුවට PSTB හඳුන්වා දීමෙන් රාජ්‍ය බලයේ ස්වභාවය සැබවින්ම වෙනස් වී තිබේද යන්නයි. පැරණි පනතේ ගැටලුකාරී වගන්ති ඉවත් කර නව නමක් සහිත පනතක් හඳුන්වා දීම පමණක් සැබෑ ප්‍රතිසංස්කරණයක් නොවේ. සැබෑ ප්‍රතිසංස්කරණයක් යනු අත්අඩංගුවට ගැනීමේ බලය, රඳවා තබා ගැනීමේ බලය, විධායක මැදිහත්වීම සහ අධිකරණ අධීක්ෂණය අතර පවතින බල සම්බන්ධතාව වෙනස් කිරීමයි.
මෙම විවාදයේ වඩාත්ම අවධානයට ලක්විය යුතු අංගය වන්නේ ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ නව පනත් කෙටුම්පතට අමතරව, සංවිධානාත්මක අපරාධ වැළැක්වීමේ පනත් කෙටුම්පත (Prevention of Organised Crimes Bill) ද ඉදිරිපත් කර තිබීමයි.
මෙම පනත් කෙටුම්පත සම්බන්ධයෙන් ආණ්ඩුව ඉදිරිපත් කරන ප්‍රධාන සාධාරණීකරණය වන්නේ සංවිධානාත්මක අපරාධ, මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම්, මිනිස් ජාවාරම්, ජාත්‍යන්තර අපරාධ ජාල සහ වෙනත් බරපතළ අපරාධ මැඩපැවැත්වීම සඳහා වඩාත් ශක්තිමත් නීතිමය රාමුවක් අවශ්‍ය වීමයි.
2026 සැප්තැම්බර් 9 දින කැබිනට් මණ්ඩලය මෙම පනත කෙටුම්පත් කිරීම සඳහා වූ යෝජනාව අනුමත කර ඇති බව වාර්තා විය. එහි ප්‍රකාශිත අරමුණ වන්නේ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානාත්මක අන්තර්ජාතික අපරාධ පිළිබඳ සම්මුතිය (United Nations Convention against Transnational Organized Crime – UNTOC) ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා අවශ්‍ය නීතිමය විධිවිධාන සැලසීමයි. පනත් කෙටුම්පත 2026 ඔක්තෝබර් 20 දින පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එය මේ වන විට පළමු වර කියවීමේ අදියරේ පවතී.
UNTOC සම්මුතිය සහ මානව හිමිකම් විවේචන
මෙහිදී වැදගත් කරුණක් වන්නේ ශ්‍රී ලංකාව 2006 සැප්තැම්බර් 22 දින UNTOC සම්මුතිය අනුමත කර ඇති බවයි. එබැවින් සංවිධානාත්මක අපරාධ මර්දනය සඳහා ජාතික නීතිමය රාමුවක් ශක්තිමත් කිරීම සඳහා ජාත්‍යන්තර නීතිමය පසුබිමක් පවතී. එහෙත් මෙහිදී වැදගත් වෙනසක් තිබේ. ජාත්‍යන්තර සම්මුතියක් ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා නීති සකස් කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිගැනීම යනු එම නීතියේ ඕනෑම ආකාරයක විධිවිධානයක් සාධාරණීකරණය කිරීම නොවේ.
Human Rights Commission of Sri Lanka විසින් මෙම පනත් කෙටුම්පත ඉවත් කර සැලකිය යුතු ලෙස සංශෝධනය කරන ලෙස නිර්දේශ කර තිබේ. කොමිසම පෙන්වා දී ඇත්තේ එහි ඇතැම් විධිවිධාන PTA හි ගැටලුකාරී ලක්ෂණවලට සමාන බවත්, පොලිස් නිලධාරීන් වෙත ලබාදෙන පාපොච්චාරණ සාක්ෂි ලෙස භාවිත කිරීමේ හැකියාව, පුළුල් රඳවා තබා ගැනීමේ බලතල සහ අධිකරණයේ ඇප හා නිදහස් කිරීම පිළිබඳ සාමාන්‍ය අභිමත බලය සීමා කිරීම බරපතළ ගැටලු බවත්ය.
Human Rights Watch ද 2026 ඔක්තෝබර් 29 දින නිකුත් කළ විශ්ලේෂණයකදී මෙම පනත් කෙටුම්පත පිළිබඳ බරපතළ විවේචන ඉදිරිපත් කළේය. එහි සඳහන් පරිදි, සැකකරුවකු සංවිධානාත්මක අපරාධ කණ්ඩායමකට සම්බන්ධ බව තීරණය කිරීමේදී ඔහුගේ ඇඳුම් විලාසය, භාවිත කරන සංඥා, භාෂාව, පච්ච සලකුණු, එවැනි කණ්ඩායමක සාමාජිකයන් සමඟ සම්බන්ධතා පැවැත්වීම සහ ඔවුන් නිතර ගැවසෙන ස්ථානවලට යාම වැනි කරුණු සලකා බැලීමට යෝජනා කර තිබේ.
ඇඳුම් පැළඳුම් හා සමාජ ඇසුර සැකයට ලක්වීම
එසේම, බරපතළ අපරාධයකට සම්බන්ධ බවට සැක කරන පුද්ගලයකු මාස දෙක බැගින් වසරක් දක්වා රඳවා තබා ගැනීමට රාජ්‍ය ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්වරයාට නියෝග නිකුත් කිරීමේ බලය ලබාදීම සහ පොලිසිය වෙත ලබාදෙන පාපොච්චාරණ අධිකරණයේ සාක්ෂි ලෙස භාවිත කිරීමේ විධිවිධාන ද විවේචනයට ලක්ව ඇත.
මෙම කරුණු සලකා බැලීමේදී මතුවන ප්‍රශ්නය වන්නේ සංවිධානාත්මක අපරාධ මැඩපැවැත්වීම සඳහා අවශ්‍ය නීතියක් සකස් කරන අතරතුර, සාමාන්‍ය පුරවැසියකුගේ සමාජ සම්බන්ධතා, ඇසුරු කිරීම්, ඇඳුම් පැළඳුම් සහ පෞද්ගලික ජීවිතය පවා සැකයේ පදනමක් බවට පත් වීමේ අවදානම කොතරම් දුරට වැළැක්වී තිබේද යන්නයි.
මෙය ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ නීතියට වඩා වෙනස් ක්ෂේත්‍රයක් වුවද, දෙකෙහිම පොදු ගැටලුව වන්නේ විශේෂ බලතල සහිත නීතිමය රාමුවක් සාමාන්‍ය අපරාධ නීතියේ සීමාවන් ඉක්මවා යා හැකි වීමයි.
මෙම නීති දෙක එකට සලකා බැලීමේදී, ඒවායේ ප්‍රකාශිත අරමුණු වෙනස් වුවත්, ඒවා මඟින් රාජ්‍යයට ලැබෙන බලතල සහ පුරවැසියාට ඇති විය හැකි බලපෑම් අතර යම් සමානකම් පවතී.
නීති දෙක එකට ගෙන ඒමේ ආයතනික අර්ථය
PSTB මඟින් ත්‍රස්තවාදය සම්බන්ධයෙන් විශේෂ අත්අඩංගුවට ගැනීම්, රඳවා තබා ගැනීම් සහ විමර්ශන බලතල සකස් කිරීමට උත්සාහ කරන අතර, Prevention of Organised Crimes Bill මඟින් සංවිධානාත්මක අපරාධ සම්බන්ධයෙන් එවැනිම විශේෂ නීතිමය යාන්ත්‍රණයක් ගොඩනැගීමට උත්සාහ කරයි.
එබැවින් මෙහි මූලික විශ්ලේෂණාත්මක ප්‍රශ්නය වන්නේ, සාමාන්‍ය අපරාධ නීතියේ ක්‍රියාපටිපාටිවලින් බැහැරව විශේෂ බලතල සහිත නීති දෙකක් එකවර ස්ථාපිත කිරීම මඟින් රාජ්‍යයේ ආරක්ෂක හා නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ යාන්ත්‍රණය කොතරම් පුළුල් වන්නේද යන්නයි.
මෙය ආණ්ඩුවේ අරමුණ දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් මර්දනය කිරීම බවට සෘජු සාක්ෂියක් නොවේ. එහෙත් නීති දෙකෙහි බලතල ප්‍රමාණවත් ලෙස සීමා නොකරන්නේ නම්, ඒවා අනාගතයේදී වෙනත් ආණ්ඩුවක් විසින් හෝ වර්තමාන ආණ්ඩුවේම ආයතන විසින් අනිසි ලෙස භාවිත කිරීමේ අවදානම පවතී.
මෙහිදී වැදගත් වන්නේ නීතියක් සකස් කරන ආණ්ඩුවේ වර්තමාන දේශපාලන අභිප්‍රාය පමණක් නොව, අනාගතයේදී එම නීතිය භාවිත කළ හැකි ආණ්ඩු සහ රාජ්‍ය ආයතන පිළිබඳව ද සිතීමයි.
අද යම් ආණ්ඩුවක් කෙරෙහි ජනතාවට විශ්වාසයක් තිබුණද, හෙට එම බලය වෙනත් දේශපාලන පාර්ශ්වයක් අතට පත්විය හැකිය. එබැවින් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී නීති සම්පාදනය කළ යුත්තේ පුද්ගලයන්ගේ යහපත් අභිප්‍රාය පිළිබඳ විශ්වාසය මත නොව, බලය අනිසි ලෙස භාවිත කිරීම වැළැක්වීමට හැකි ආයතනික සීමා මතය.
විප්ලවවාදීන් රාජ්‍ය බලය ලබාගත් පසු
මෙම නීති දෙක පිළිබඳ විවාදයේදී ජවිපෙහි ඓතිහාසික දේශපාලන පසුබිම විශේෂයෙන් සැලකිල්ලට ගත යුතුය.
ජවිපෙ දේශපාලන ඉතිහාසය තුළ රාජ්‍ය මර්දනය, දේශපාලන සිරකරුවන්, අතුරුදන් කිරීම්, හදිසි නීති සහ ආරක්ෂක අංශවල අත්තනෝමතික ක්‍රියා පිළිබඳ අත්දැකීම් විශාල ප්‍රමාණයක් තිබේ. එම අත්දැකීම් ජවිපෙ දේශපාලන අනන්‍යතාවේ කොටසක් බවට පත්ව තිබේ. විශේෂයෙන්ම 1987–1989 මර්දනය පිළිබඳ සාමූහික මතකය එහි දේශපාලන සංස්කෘතිය තුළ වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.
එහෙත් දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් රාජ්‍ය බලයට පත්වීමෙන් පසු එහි දේශපාලන හැසිරීම වෙනස් වීම දේශපාලන විද්‍යාවේ අසාමාන්‍ය දෙයක් නොවේ. විපක්ෂයේ සිටින විට රාජ්‍ය බලය සීමා කිරීම වෙනුවෙන් පෙනී සිටින දේශපාලන ව්‍යාපාරයක්, ආණ්ඩු බලය ලබාගත් පසු රාජ්‍යයේ ආරක්ෂක අවශ්‍යතා, ජාත්‍යන්තර බැඳීම් සහ පාලන අභියෝගවලට මුහුණ දෙයි.
එහිදී වැදගත් වන්නේ එම දේශපාලන ව්‍යාපාරය තමන්ගේ පැරණි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී හා අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ මූලධර්ම අත්හැර දමන්නේද, නැතහොත් ඒවා රාජ්‍ය පාලනයේ මූලික මූලධර්ම බවට පත් කරන්නේද යන්නයි.
ආණ්ඩුවෙන් ඇසිය යුතු මූලික පැනයන්
වත්මන් ආණ්ඩුවේ නීතිමය ප්‍රවේශය සම්බන්ධයෙන් මෙහිදී විවෘතව ප්‍රශ්න කිහිපයක් මතු කළ හැකිය:
* අතීතයේ PTA සහ හදිසි නීතිය විවේචනය කළ දේශපාලන ව්‍යාපාරයක්, අද ඒ හා සමාන බලතල සහිත නව නීති සකස් කිරීමට යොමු වන්නේ ඇයි?
* ත්‍රස්තවාදය සහ සංවිධානාත්මක අපරාධ මර්දනය සඳහා සාමාන්‍ය අපරාධ නීතිය ප්‍රමාණවත් නොවන්නේද?
* විශේෂ නීති හඳුන්වා දීමේදී අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය සහ පුරවැසි නිදහස සම්බන්ධයෙන් වඩාත් ශක්තිමත් ආරක්ෂණ හඳුන්වා නොදෙන්නේ ඇයි?
* අතීතයේ රාජ්‍ය මර්දනයට ලක්වූ දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් වර්තමානයේ රාජ්‍ය බලය අනිසි ලෙස භාවිත වීම වැළැක්වීම සඳහා විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ යුතු නොවේද?
මෙම ප්‍රශ්න ආණ්ඩුවේ අභිප්‍රාය පිළිබඳ චෝදනා නොව, එහි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දේශපාලන උරුමය සහ වර්තමාන නීති ප්‍රතිපත්තිය අතර ඇති සම්බන්ධතාව විමසා බැලීම සඳහා ඉදිරිපත් කළ යුතු ප්‍රශ්න වේ.
කලාපීය ආරක්ෂාව සහ ඉන්දීය භූමිකාව
මෙම නීති දෙක සම්බන්ධයෙන් මතු කළ යුතු තවත් වැදගත් ප්‍රශ්නයක් වන්නේ ඒවා හඳුන්වා දීම ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වදේශීය ආරක්ෂක අවශ්‍යතාවක් පමණක්ද, නැතහොත් ඉන්දියාව සහ ඇමරිකාව ඇතුළු ජාත්‍යන්තර බලවතුන්ගේ ආරක්ෂක හා භූදේශපාලනික අවශ්‍යතා සමඟ ද සම්බන්ධ වන්නේද යන්නයි.
මෙම ප්‍රශ්නය විමසා බැලීමේදී කරුණු තුනක් වෙන් කර හඳුනාගත යුතුය. පළමුව, ජාත්‍යන්තර ආරක්ෂක සහයෝගිතාව. ඉන්දියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව අතර ආරක්ෂක සහයෝගිතාව දිගු ඉතිහාසයක් ඇති ක්ෂේත්‍රයකි. විශේෂයෙන් ඉන්දියන් සාගරයේ සමුද්‍රීය ආරක්ෂාව, මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම්, මිනිස් ජාවාරම්, ත්‍රස්තවාදය සහ අන්තර්ජාතික අපරාධ ජාල මැඩපැවැත්වීම දෙරටේම අවධානයට ලක්ව තිබේ.
Colombo Security Conclave යනු එම සහයෝගිතාවේ වැදගත් කලාපීය වේදිකාවකි. එහි ප්‍රධාන සහයෝගිතා ක්ෂේත්‍ර පහ අතර සමුද්‍රීය ආරක්ෂාව, ත්‍රස්තවාදය හා රැඩිකල්කරණය වැළැක්වීම, ජාවාරම් සහ සංවිධානාත්මක අන්තර්ජාතික අපරාධ මැඩපැවැත්වීම, සයිබර් ආරක්ෂාව සහ මානුෂීය ආධාර ඇතුළත් වේ. 2025 අප්‍රේල් මාසයේ ඉන්දීය අගමැතිවරයාගේ ශ්‍රී ලංකා සංචාරයේදී නිකුත් කළ ඒකාබද්ධ ප්‍රකාශයෙන් ද ත්‍රස්තවාදය, මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම් සහ මුදල් විශුද්ධිකරණය වැනි තර්ජන සම්බන්ධයෙන් පුහුණුව, ධාරිතා වර්ධනය සහ බුද්ධි තොරතුරු හුවමාරුව ශක්තිමත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව අවධාරණය කර තිබේ.
එබැවින් ඉන්දියාවට ශ්‍රී ලංකාවේ ආරක්ෂක හා නීති ක්‍රියාත්මක කිරීමේ ධාරිතාව ශක්තිමත් වීම වැදගත් වන බව පැහැදිලිය. විශේෂයෙන් ඉන්දියන් සාගරයේ ආරක්ෂාව සහ දකුණු ආසියානු කලාපයේ අන්තර්ජාතික අපරාධ ජාල මැඩපැවැත්වීම එහි උපායමාර්ගික අවශ්‍යතා සමඟ සම්බන්ධ වේ. එහෙත් ඉන්දියාව මෙම නිශ්චිත පනත් දෙකම සම්මත කරන ලෙස ශ්‍රී ලංකාවට බලපෑම් කළ බව තහවුරු කරන ප්‍රසිද්ධ සාක්ෂි මෙතෙක් හඳුනාගත නොහැකිය. ආරක්ෂක සහයෝගිතාවක් පැවතීම සහ නිශ්චිත නීති සම්පාදනයක් සඳහා විදේශීය බලපෑමක් පැවතීම එකම දෙයක් නොවේ.
ඇමරිකානු උනන්දුව සහ යුරෝපා GSP+ සාධකය
දෙවනුව, ඇමරිකාවේ සහ බටහිර ආරක්ෂක අවශ්‍යතා. ඇමරිකාව ද ශ්‍රී ලංකාව සමඟ ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීම, සමුද්‍රීය ආරක්ෂාව, නීති ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපයේ ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් සහයෝගිතාව පවත්වාගෙන යයි. ඇමරිකානු රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ ශ්‍රී ලංකාව පිළිබඳ ද්විපාර්ශ්වික සබඳතා විස්තරයේ ද ත්‍රස්තවාදය මැඩපැවැත්වීම සහ කලාපීය ආරක්ෂාව එම සබඳතාවල කොටස් ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ.
මෙහිදී ඇමරිකාවේ භූදේශපාලනික උනන්දුව ඉන්දියාවේ උනන්දුව සමඟ ඇතැම් අංශවලදී සමාන වුවත්, එය සම්පූර්ණයෙන් එකම දෙයක් නොවේ. ඇමරිකාවට ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපයේ නාවික ගමනාගමනය, මුහුදු මාර්ග, ත්‍රස්තවාදී ජාල, මූල්‍ය අපරාධ සහ කලාපීය බල තුලනය පිළිබඳ විශේෂ උනන්දුවක් පවතී. එබැවින් ශ්‍රී ලංකාවේ ආරක්ෂක ආයතන ජාත්‍යන්තර තොරතුරු හුවමාරුව, අපරාධ විමර්ශන සහ සහයෝගිතා ක්‍රමවේද සමඟ සම්බන්ධ කිරීම ඇමරිකාව ඇතුළු බටහිර රටවල ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්ති සමඟ ද ගැළපේ. එහෙත් මෙහිදී ද වැදගත් වන්නේ ඇමරිකානු ආරක්ෂක සහයෝගිතාව සහ මෙම නිශ්චිත පනත් දෙක හඳුන්වා දීම අතර සෘජු හේතුකාරක සම්බන්ධතාවක් තහවුරු වී නොමැති බවයි.
තෙවනුව, යුරෝපා සංගමයේ GSP+ සහ මානව හිමිකම් බැඳීම්. මෙහිදී වඩාත් සෘජු හා ලේඛනගත ජාත්‍යන්තර බලපෑම වන්නේ ඉන්දියාව හෝ ඇමරිකාව නොව යුරෝපා සංගමයයි.
ශ්‍රී ලංකාවට GSP+ වෙළෙඳ සහනය පවත්වාගෙන යාම සඳහා මානව හිමිකම්, කම්කරු අයිතිවාසිකම් සහ යහපාලනය සම්බන්ධ ජාත්‍යන්තර සම්මුතීන් ක්‍රියාත්මක කිරීම වැදගත් වේ. PTA අහෝසි කිරීම හෝ ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීම මෙම ජාත්‍යන්තර බැඳීම් සමඟ සම්බන්ධ වී තිබේ. 2026 දී නව ප්‍රතිත්‍රස්ත නීතියක් ගෙන ඒමේදී GSP+ සම්බන්ධ කරුණු ද සලකා බලා ඇති බව කැබිනට් තීරණ පිළිබඳ මාධ්‍ය වාර්තා පෙන්වා දෙයි.
එහෙත් මෙහි ඇති වැදගත් පරස්පරතාව වන්නේ PTA වෙනුවට නව පනතක් ගෙන ඒමෙන් පමණක් ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් බැඳීම් සපුරාලිය නොහැකි වීමයි. නව නීතිය ද පැරණි නීතියේ අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනයට ඉඩ සලසන ලක්ෂණ පවත්වාගෙන යන්නේ නම්, නම වෙනස් කිරීමෙන් ජාත්‍යන්තර විශ්වාසය දිනාගත නොහැකිය.
ජාත්‍යන්තර සම්මුති දේශීය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සමඟ ගැළපීම
මෙම කරුණු අනුව නිගමනය කළ හැක්කේ, ඉන්දියාව සහ ඇමරිකාව ශ්‍රී ලංකාවේ ආරක්ෂක හා නීති ක්‍රියාත්මක කිරීමේ ධාරිතාව ශක්තිමත් වීම පිළිබඳ උනන්දුවක් දක්වන බවයි. එහෙත් නව පනත් දෙකම ඔවුන්ගේ සෘජු ඉල්ලීමක් මත ගෙන ආ බවට සාක්ෂි නොමැත. සංවිධානාත්මක අපරාධ පනත් කෙටුම්පත සම්බන්ධයෙන් වඩාත් සෘජු ජාත්‍යන්තර නීතිමය පදනම වන්නේ ශ්‍රී ලංකාව 2006 දී අනුමත කළ UNTOC සම්මුතියයි.
මෙහිදී විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ යුතු වන්නේ ජාත්‍යන්තර සම්මුතියක් ක්‍රියාත්මක කිරීමේ අවශ්‍යතාව සහ එම නාමයෙන් පුළුල් රාජ්‍ය බලතල ලබාගැනීම අතර ඇති වෙනසයි.
ශ්‍රී ලංකාව UNTOC සම්මුතිය අනුමත කර ඇති බැවින් සංවිධානාත්මක අපරාධ මැඩපැවැත්වීම සඳහා නීතිමය හා ආයතනික ක්‍රමවේද ශක්තිමත් කිරීම සාධාරණ ප්‍රතිපත්තිමය අවශ්‍යතාවකි. එහෙත් එම සම්මුතිය මඟින් රාජ්‍යයකට තමන් කැමති ඕනෑම ආකාරයක රඳවා තැබීමේ බලයක්, අධිකරණ සීමා කිරීමක් හෝ පොලිස් පාපොච්චාරණ සාක්ෂි ලෙස භාවිත කිරීමේ ක්‍රමවේදයක් හඳුන්වා දීමට අසීමිත අවසරයක් ලැබෙන්නේ නැත.
ඒ හා සමානව, ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීම සඳහා ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතාව අවශ්‍ය වුවත්, එය පුරවැසි නිදහස සීමා කිරීමට අසීමිත බලපත්‍රයක් නොවේ. මෙහිදී වඩාත් වැදගත් වන්නේ ජාත්‍යන්තර නීතිමය බැඳීම් දේශීය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මූලධර්ම සමඟ සමපාත කර ගැනීමයි. ජාත්‍යන්තර අපරාධ ජාල මැඩපැවැත්වීමේදී නව තාක්ෂණය, බුද්ධි තොරතුරු හුවමාරුව, මූල්‍ය විමර්ශන, සාක්ෂි එකතු කිරීම සහ අන්තර්ජාතික සහයෝගිතාව ශක්තිමත් කළ හැකිය. ඒ සඳහා සාමාන්‍ය පුරවැසියාගේ පෞද්ගලිකත්වය සහ නීතිමය ආරක්ෂාව අනිවාර්යයෙන්ම දුර්වල කළ යුතු නොවේ.
එබැවින් ජාත්‍යන්තර සම්මුතිවලට අනුකූල වීම යනු හුදෙක් ආරක්ෂක බලතල වැඩි කිරීමක් නොව, නීතියේ ආධිපත්‍යය සහ මානව හිමිකම් පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන් ද පිළිගැනීමකි.
ලිබරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ සමාජ සාධාරණත්වය
මෙම විවාදය වඩාත් පුළුල් න්‍යායික රාමුවක තබා බැලූ විට ලිබරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ සමාජ සාධාරණත්වය පිළිබඳ මූලධර්ම වැදගත් වේ.
ලිබරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය පුද්ගල නිදහස, නීතියේ ආධිපත්‍යය, ස්වාධීන අධිකරණය සහ ආණ්ඩුවේ බලය සීමා කිරීම අවධාරණය කරයි. සමාජ සාධාරණත්වය පිළිබඳ දෘෂ්ටිකෝණය ඊට තවත් ප්‍රශ්නයක් එක් කරයි: නීතියේ බලපෑම් සමාජයේ සියලුම කණ්ඩායම්වලට සමානව දැනෙනවාද, නැතහොත් දේශපාලන හා සමාජීය වශයෙන්
දුර්වල කණ්ඩායම් මත අසමානුපාතික බරක් පැටවෙනවාද?
නීතියක් සෑම පුරවැසියකුටම එකසේ අදාළ වන බව ප්‍රකාශ කිරීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. එය ක්‍රියාත්මක කරන ආයතනවල බලය, සම්පත් සහ තීරණ ගැනීමේ නිදහස ද සලකා බැලිය යුතුය.
නීතිඥ සහාය ලබාගැනීමට අපහසු පුද්ගලයකුට, දිගු කාලයක් රැකියාවෙන් හා පවුලෙන් වෙන්ව සිටීමට සිදුවන පුද්ගලයකුට හෝ රාජ්‍ය ආයතනවලට එරෙහිව නීතිමය අභියෝග ඉදිරිපත් කිරීමට සීමිත හැකියාවක් ඇති පුද්ගලයකුට විශේෂ නීතියක බලපෑම වෙනත් පුද්ගලයකුට වඩා බරපතළ විය හැකිය.
මෙහිදී වඩාත් වැදගත් වන්නේ රාජ්‍යය සහ පුරවැසියා අතර බල සම්බන්ධතාව සාධාරණ කිරීමයි. රාජ්‍යයේ ශක්තිය මැනිය යුත්තේ එය කොතරම් පුද්ගලයන් රඳවා තබාගත හැකිද යන්නෙන් නොව, අපරාධ විමර්ශන කොතරම් වෘත්තීයමයද, සාක්ෂි කොතරම් විශ්වාසදායකද, නඩු විභාග කොතරම් කාර්යක්ෂමද සහ බලධාරීන් කොතරම් වගවීමකට යටත්ද යන්නෙනි. ඒ අනුව රාජ්‍ය ආරක්ෂාව සහ පුරවැසි නිදහස එකිනෙකට විරුද්ධ අරමුණු දෙකක් නොවේ. ඒවා දෙකම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යයක මූලික වගකීම් වේ.
ඉදිරි නීති ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා විකල්ප මාවතක්
වත්මන් නීති යෝජනා සම්බන්ධයෙන් පවතින ගැටලු විසඳීම සඳහා පනත් කෙටුම්පත් දෙකම පුළුල් මහජන හා වෘත්තීය සාකච්ඡාවකට යොමු කිරීම අවශ්‍ය වේ.
ත්‍රස්තවාදය සහ සංවිධානාත්මක අපරාධ පිළිබඳ අර්ථ දැක්වීම් පැහැදිලි, සීමිත සහ නීතිමය වශයෙන් නිශ්චිත විය යුතුය. සාමකාමී දේශපාලන විරෝධතා, වෘත්තීය සමිති ක්‍රියාමාර්ග, මාධ්‍ය කටයුතු සහ සිවිල් සමාජ ක්‍රියාකාරකම් අපරාධකරණයෙන් ආරක්ෂා කළ යුතුය.
අත්අඩංගුවට ගැනීමේ හා රඳවා තබා ගැනීමේ බලතල ස්වාධීන අධිකරණ අධීක්ෂණයට යටත් කළ යුතු අතර, සැකකරුවන්ට නීතිඥ සහාය ලබාගැනීමේ අයිතිය අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම තහවුරු කළ යුතුය. පොලිසිය හෝ වෙනත් විමර්ශන නිලධාරීන් වෙත ලබාදෙන පාපොච්චාරණ මත පදනම්ව පුද්ගලයන් වරදකරුවන් කිරීමේ අවදානම වැළැක්වීම සඳහා සාක්ෂි නීති ශක්තිමත් කළ යුතුය.
එසේම නව නීති සම්පාදනයේදී ශ්‍රී ලංකා නීතිඥ සංගමය, මානව හිමිකම් කොමිසම, විශ්වවිද්‍යාල, සිවිල් සමාජ සංවිධාන, වෘත්තීය සමිති සහ ජනමාධ්‍ය නියෝජිතයන්ගේ අදහස් ලබාගත යුතුය. විශේෂයෙන්ම, ජාත්‍යන්තර සම්මුතිවලට අනුකූල වීමේ නාමයෙන් සකස් කරන නීති ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් ප්‍රමිතීන්ට ද අනුකූල විය යුතුය. ආණ්ඩුවකට අවශ්‍ය වන්නේ ජාත්‍යන්තර ආරක්ෂක සහයෝගිතාව පමණක් නොව, තම පුරවැසියන්ගේ විශ්වාසය සහ ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවේ විශ්වාසය ද දිනාගැනීමයි.
(සටහන | ආචාර්ය අතුලසිරි සමරකෝන්)
Digital creator
Lecturer at Open University of Sri Lanka
Former Teaching assistant at University of Colombo
(උපුටා ගැනීම - Athulasiri Samarakoon ගේ ෆේස්බුක් පිටුවෙන්)
