අයවැය පොරොන්දු සහ බිම් මට්ටමේ ඇත්ත: ප්‍රතිසංස්කරණ හිරවුණේ කොතැනද?
රටක අයවැයක් යනු හුදෙක් ආදායම් වියදම් ලේඛනයක් පමණක් නොවේ. එය මුළු ආර්ථිකයේම ගමන් මග තීරණය කරන මාලිමාවයි. නව ව්‍යාපාර බිහිවීම, රැකියා උත්පාදනය සහ විදෙස් ආයෝජන ආකර්ෂණය කරගැනීම රඳා පවතින්නේ අයවැයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කරන ප්‍රතිසංස්කරණ කොතෙක් දුරට බිම් මට්ටමේදී යථාර්ථයක් බවට පත්වන්නේද යන්න මතය.
2027 නව අයවැය සම්පාදනයට රජය සූදානම් වෙමින් සිටින පසුබිමක, ලංකා වාණිජ මණ්ඩලයේ ආර්ථික බුද්ධි ඒකකය (Economic Intelligence Unit) පසුගිය අයවැය ලේඛන දෙක පිළිබඳව විශේෂ විමසුමක් සිදුකර තිබේ. ඔවුන්ගේ 'ප්‍රගති සමාලෝචන වාර්තාව' (Progress Tracker) මගින් මතු කරන්නේ රටේ ප්‍රතිපත්ති සම්පාදනයේ සහ ඒවා ක්‍රියාත්මක කිරීමේ යාන්ත්‍රණයේ පවතින බරපතළ පරතරයකි.
35න් 1ක් පමණක් සම්පූර්ණ වීම: සංඛ්‍යාලේඛන කියන කතාව
වාණිජ මණ්ඩල දත්ත අනුව, 2025 අයවැයෙන් ඉදිරිපත් කළ යෝජනා 17න් කිසිදු යෝජනාවක් මේ වන විට සම්පූර්ණයෙන්ම අවසන් කර නැත. 2026 අයවැය මගින් හඳුන්වා දුන් යෝජනා 18න් මෙතෙක් අවසන් කර ඇත්තේ 5G සන්නිවේදන සේවා සඳහා බලපත්‍ර නිකුත් කිරීම පමණි.
* 2025 අයවැය: යෝජනා 10ක් තවමත් ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතී (Work in progress). 6ක් මූලික අදියරේ පවතී (Initiated). 1ක් ආරම්භ කර හෝ නැත.
* 2026 අයවැය: 1ක් අවසන්. 13ක් ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතී. 3ක් මූලික අදියරේය. සංචාරක ක්ෂේත්‍රයේ ඒකාබද්ධ රාජ්‍ය ආයතනයක් පිහිටුවීමේ යෝජනාව මෙතෙක් ආරම්භ කර නැත.
කැබිනට් පත්‍රිකාවක් යනු ප්‍රතිසංස්කරණයක් නොවේ
වාණිජ මණ්ඩල විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙන වැදගත්ම කරුණක් වන්නේ "ආරම්භ කළ" (Initiated) සහ "සම්පූර්ණ කළ" (Completed) යෝජනා අතර ඇති වෙනසයි.
බොහෝ විට ප්‍රතිපාදනයක් වෙන්කිරීම, කැබිනට් පත්‍රිකාවක් අනුමත වීම හෝ විදේශ ආධාරයක් ලැබීම පමණක් ප්‍රතිසංස්කරණයක් සිදුවූ බවට ලේබල් කිරීමට යොදා ගැනේ. එහෙත් ව්‍යාපාරික ප්‍රජාවට, ආයෝජකයින්ට හෝ සාමාන්‍ය ජනතාවට එමගින් සහනයක් දැනෙන්නේ අදාළ නීති සම්මත වී, ඩිජිටල් පද්ධති ස්ථාපිත වී, කාර්යාලීය බාධාවන් සැබවින්ම ඉවත් වූ විට පමණි. කැබිනට් අනුමැතියකින් පමණක් ප්‍රතිසංස්කරණයක් අවසන් වන්නේ නැත.
අයවැයෙන් අයවැයට මාරු වන ප්‍රධාන යෝජනා පහ
රටේ නිෂ්පාදන පිරිවැය අඩු කිරීමට සහ ආයෝජන පහසු කිරීමට අතිශය තීරණාත්මක වන ප්‍රධාන ව්‍යාපෘති කිහිපයක්ම අයවැය ලේඛන දෙක අතර අතරමංව පවතින බව වාර්තාවේ සඳහන් වේ:
1- ජාතික තනි කවුළු පද්ධතිය (National Single Window): ආනයන හා අපනයන අනුමැතීන් එකම ඩිජිටල් වේදිකාවකට ගෙන ඒම.
2- රාජ්‍ය-පෞද්ගලික හවුල්කාරිත්ව රාමුව (PPP Framework): ආයෝජන ව්‍යාපෘතිවල අවදානම් සහ කොන්ත්‍රාත් කොන්දේසි නිරවුල් කරන නීතිමය ක්‍රමවේදය.
3- ඩිජිටල් හැඳුනුම්පත් ව්‍යාපෘතිය (Unique Digital ID): රාජ්‍ය සේවා වඩාත් විනිවිදභාවයෙන් හා කාර්යක්ෂමව සැපයීමේ මූලික පියවර.
4- ආයෝජකයින් සඳහා වන ඒකාබද්ධ කවුළුව (One-Stop-Shop): අනුමැතීන් ලබාගැනීමේ ප්‍රමාදයන් අවම කිරීම.
5- බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ පුළුල් කිරීම: සංචාරක සහ ගුවන් භාණ්ඩ ප්‍රවාහන ධාරිතාව ඉහළ නැංවීම.
මෙම ව්‍යාපෘති ප්‍රමාද වීම හුදෙක් පරිපාලනමය ගැටලුවක් නොවේ. ඒ සෑම ප්‍රමාදයක් පිටුපසම රටට අහිමි වන ආයෝජන සහ ව්‍යාපාර ක්ෂේත්‍රයට දැරීමට සිදුවන අමතර පිරිවැයක් පවතී.
ඉදිරි අයවැයේ අභියෝගය
වර්තමාන ගෝලීය වෙළඳපොළ තුළ ශ්‍රී ලංකාව තරගකාරී ආර්ථිකයක් බවට පත්වීමට නම්, සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වයට අමතරව ව්‍යාපාර කිරීමේ පහසුව (Ease of Doing Business) තහවුරු විය යුතුය. අතුරු බදු (Para-tariffs) ඉවත් කිරීමේ ජාතික තීරුබදු ප්‍රතිපත්තිය හෝ රේගු නීති නවීකරණය ප්‍රමාද වන තාක් දේශීය නිෂ්පාදකයාට ලෝකය සමග තරග කිරීම අපහසුය.
2027 අයවැය ඉදිරියේ ඇති ප්‍රධානම පරීක්ෂණය නව ප්‍රතිපත්ති ලැයිස්තුවක් ඉදිරිපත් කිරීම පමණක් නොවේ. මීට පෙර දුන් පොරොන්දු ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිවයුතු රාජ්‍ය ආයතන නම් කිරීම, කාලසටහන් ප්‍රසිද්ධ කිරීම සහ ඒවා නිරන්තර අධීක්ෂණයට ලක්වන විනිවිදභාවයෙන් යුත් යාන්ත්‍රණයක් සකස් කිරීමයි.
වැඩිදුර තොරතුරු සඳහා මූලාශ්‍ර
ලංකා නිව්ස් - Two Budgets, Zero Completions: Sri Lanka’s Reform Credibility Under Fire
ලංකා වාණිජ මණ්ඩලයේ නිල වෙබ් අඩවිය (Ceylon Chamber of Commerce)
(ආර්ථික බුද්ධි ඒකකයේ Budget Tracker ඇතුළු ප්‍රතිපත්ති සමාලෝචන වාර්තා පරිශීලනය සඳහා)
මුදල්, ආර්ථික ස්ථායීකරණ සහ ජාතික ප්‍රතිපත්ති අමාත්‍යාංශය
(ශ්‍රී ලංකා රජයේ 2025 සහ 2026 අයවැය යෝජනා සහ මූල්‍ය ප්‍රතිපාදන වාර්තා සඳහා)