පටිපාටියේ නීතිය සහ ආයෝජන අවිනිශ්චිතතාව
කොළඹ වරායේ නැගෙනහිර සහ බස්නාහිර පර්යන්ත අතර පිහිටි අක්කර 10ක බිම්කඩ ආශ්‍රිතව ඉදිකිරීමට නියමිතව තිබූ දකුණු ආසියානු වාණිජ හා සැපයුම් කේන්ද්‍රය (South Asia Commercial and Logistics Hub) අත්හැරීමට ගත් පියවර පාර්ලිමේන්තුවේදී විශේෂ පැහැදිලි කිරීමට ලක්විය.
සභානායක සහ අමාත්‍ය බිමල් රත්නායක මහතා පෙන්වා දුන්නේ රජය ආයෝජනයට ප්‍රතිපත්තිමය වශයෙන් විරුද්ධ නැති වුවද, ඉඩම් පැවරීම ඇතුළු මූලික ක්‍රියාවලියේදී නිසි නීතිමය පටිපාටි අනුගමනය කර නොතිබූ බැවින් පැවති එකඟතාව ඉදිරියට ගෙන යා නොහැකි වූ බවයි.
ප්‍රශ්නගත ගිවිසුම් ඉදිරියට ගෙන යාමෙන් අනාගත ආයෝජන පරිසරයේ විනිවිදභාවය බිඳවැටෙන බව රජයේ ස්ථාවරයයි. යහපාලන මූලධර්ම අනුව එය ඉතා සාධාරණ පදනමක් වුවත්, ඩොලර් මිලියන ගණනක ව්‍යාපෘතියක් නැවත සාකච්ඡා කර බේරා නොගත්තේ මන්දැයි වෙළෙඳ ක්ෂේත්‍රයෙන් ප්‍රශ්න නැගේ.
ඩොලර් මිලියන 392ක හවුල්කාරීත්වයේ ඉරණම
2023 වසරේදී වසර 50ක ඉදිකිරීම්-පවත්වාගෙන යාම්-පැවරීම් (BOT) පදනම මත ආරම්භ වූ මෙම ව්‍යාපෘතිය, චයිනා මර්චන්ට්ස් පෝර්ට් (70%), ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරිය (15%) සහ ඇක්සස් ඉංජිනියරින් (15%) එක්වූ තුන්පාර්ශ්වීය ප්‍රයත්නයකි.
මහල් අටකින් සමන්විතව ඝන මීටර් 530,000ක ගබඩා ධාරිතාවක් නිර්මාණය කිරීමට මෙහිදී ඉලක්ක කර තිබිණි. ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ ප්‍රතිනැව්ගත කිරීම් සහ සැපයුම් දාම ජාලයේ කොළඹ වරාය සතු ආධිපත්‍යය තහවුරු කිරීමට මෙම සංකීර්ණය තීරණාත්මක සාධකයක් ලෙස සැළකිණි.
ගිවිසුම අහෝසි වීමත් සමඟ, කලාපීය තරගකාරී වරායන් වේගයෙන් නවීකරණය වන මොහොතක කොළඹට හිමිවීමට තිබූ නවීන සැපයුම් ධාරිතාව සැලකිය යුතු කාලයකට පසුපසට තල්ලු වී තිබේ.
මූල්‍ය පියවීම් හමුවේ නොපෙනෙන පාඩුව
ව්‍යාපෘතිය අත්සිටුවීම නිසා ඇක්සස් ඉංජිනියරින් සමාගම යෙදවූ රුපියල් බිලියන 1.762ක මුදලින් රුපියල් බිලියන 1.453ක් ආපසු ලැබෙනු ඇතැයි ගණන් බලා ඇති අතර, රුපියල් මිලියන 310ක හිඟයක් ඔවුන්ගේ වාර්තාවල සටහන් වනු ඇත.
ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරියද කොටස් හිමියන්ගේ ප්‍රාග්ධනයෙන් ඩොලර් මිලියන 29.8කට ආසන්න මුදලක් ආපසු ගෙවීමට සූදානම් වේ. මෙම සංඛ්‍යාලේඛන ආයෝජන මුදල් පියවීම පෙන්වා දුන්නද, ව්‍යාපෘතිය අහිමිවීමෙන් රටට සිදුවූ සමස්ත ආර්ථික බලපෑම එමඟින් නිරූපණය නොවේ.
අහිමි වූ සෘජු හා වක්‍ර රැකියා, බහාලුම් මෙහෙයුම් ආදායම් මෙන්ම ආශ්‍රිත වාණිජ ගනුදෙනු ප්‍රමාද වීම මෙරට ආර්ථිකයට දැනෙන බරපතළම පාඩුවයි.
නව ප්‍රසම්පාදන සැලසුම සහ විවෘත ටෙන්ඩර් පරීක්ෂාව
රජය සහ වරාය අධිකාරිය දැන් පවසන්නේ විවෘත තරගකාරී ලංසු තැබීමේ ක්‍රමවේදයක් ඔස්සේ රාජ්‍ය-පෞද්ගලික හවුල්කාරීත්වයක් (PPP) ලෙස නව සැපයුම් කේන්ද්‍රයක් ඉදිකිරීමට කටයුතු සම්පාදනය කරන බවයි.
ඉඩම් භාවිත කොන්දේසි, මූල්‍ය ඇගයීම් සහ ක්‍රියාත්මක කිරීමේ කාලරාමු සහිත විනිවිද පෙනෙන ටෙන්ඩර් පටිපාටියක් මඟින් රාජ්‍ය වගවීම ඉහළ යා හැකිය.
කෙසේවෙතත්, විදේශ ආයෝජකයන් සොයන්නේ නීතියේ ආධිපත්‍යය පමණක් නොවේ; ප්‍රතිපත්තිමය ස්ථාවරත්වය සහ කඩිනම් තීරණ ගැනීමේ යාන්ත්‍රණයකි. පැරණි ව්‍යාපෘතිය බිඳවැටීමට බලපෑ සැබෑ බාධාවන් නිවැරදිව අනාවරණය කිරීම නව ටෙන්ඩරයේ සාර්ථකත්වයට අත්‍යවශ්‍ය වේ.
වැඩිදුර තොරතුරු ඇතුළත් විශ්වාසනීය මූලාශ්‍ර සබැඳි :
Lanka News - Colombo Port Logistics Collapse Exposes Costly Government Failure