ශ්‍රී ලංකාවේ වාණිජ බැංකු ක්ෂේත්‍රයේ අභ්‍යන්තර ගිණුම් පියවීමේ පද්ධතියක හටගත් රුපියල් බිලියන ගණනක අසාමාන්‍ය විෂමතාවක්, වාර්ෂික විගණන වාර්තා එළිදක්වන තෙක් නිරීක්ෂණය නොවී පැවතීම මූල්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ දැඩි කතාබහට ලක්ව ඇත.
පාර්ලිමේන්තුවේ ක්‍රම සහ විධි පිළිබඳ කාරක සභාව (COPF) හමුවේ අනාවරණය වූ කරුණු අනුව, ජාතික සංවර්ධන බැංකුවේ (NDB) සාමාන්‍යයෙන් රුපියල් බිලියන 1ත් 3ත් අතර මට්ටමක පවතින ශේෂයක්, වසර අවසාන දින හතරක කාලයක් තුළ රුපියල් බිලියන 12.1 සිට 13 දක්වා අසාමාන්‍ය ලෙස ඉහළ ගොස් තිබේ.
මූල්‍ය වාර්තා සකස් කෙරෙන කාලසීමාවන්හිදී අදාළ හිඟ ශේෂයන් තාවකාලිකව වෙනත් ගිණුම් වෙත මාරු කරමින් වසන් කර තිබූ බවත්, දෙසැම්බර් අග ගිණුම් අවසන් කිරීමේදී එම විෂමතාව තවදුරටත් සඟවා තැබීමට නොහැකි වූ බවත් මහ බැංකු අධිපති ආචාර්ය නන්දලාල් වීරසිංහ කාරක සභාවට දැනුම් දුන්නේය.
ස්ථානීය පරීක්ෂණ සහ නියාමන හිඩැස
මහ බැංකුවේ නිත්‍ය ස්ථානීය පරීක්ෂණ (on-site examinations) අතරතුර මෙම අසාමාන්‍ය තත්ත්වය හඳුනා ගැනීමට නොහැකි වී ඇති අතර, සිද්ධිය පිළිබඳ විශේෂ පරීක්ෂණයක් සිදුව ඇත්තේ මාර්තු 31 වැනිදා නිකුත් කෙරුණු විගණිත මූල්‍ය ප්‍රකාශනවල පාදසටහනක් මඟින් රුපියල් බිලියන 12.1ක අගය හෙළිදරව් වීමෙන් පසුවය.
විගණිත වාර්තාවක් එනතුරු මෙවැනි මූල්‍ය පරතරයක් නිරීක්ෂණය නොවී පැවතීම, පවතින නියාමන පරීක්ෂණ ක්‍රමවේදවල කාර්යක්ෂමතාව පිළිබඳව ක්ෂේත්‍ර ප්‍රවීණයන් අතර ප්‍රශ්න මතු කිරීමට හේතු වී තිබේ. අවදානමක් වර්ධනය වීමට පෙර එය හඳුනාගැනීමේ යාන්ත්‍රණයක අවශ්‍යතාව මින් මතු වේ.
තාක්ෂණික විසඳුම සහ 2027 කාලසීමාව
මේ අතර, අන්තර් බැංකු ගනුදෙනු අධීක්ෂණය සඳහා මධ්‍යම වංචා නිරීක්ෂණ පද්ධතියක් (Central Fraud Monitoring System) ස්ථාපිත කිරීමට පියවර ගනිමින් සිටින බව ලංකාපේ (LankaPay) සභාපති ලක්ෂ්මන් සිල්වා කාරක සභාව හමුවේ සඳහන් කළේය. දේශීය හා ජාත්‍යන්තර ප්‍රවීණයන්ගේ සහාය ඇතිව සකස් කෙරෙන මෙම පද්ධතිය 2027 සැප්තැම්බර් මාසය වන විට ක්‍රියාවට නැංවීමට අපේක්ෂිතය.
එහෙත් එම තාක්ෂණික පද්ධතිය ක්‍රියාත්මක වන්නේ ලංකාපේ ජාලය හරහා සිදුවන බැංකු අතර (interbank) ගනුදෙනු සඳහා පමණි. එකම බැංකුවේ ගනුදෙනුකරුවන් අතර අභ්‍යන්තරව සිදුවන ("on-us") ගනුදෙනු මෙම මධ්‍යම පද්ධතියට සෘජුව ආවරණය නොවේ.
එබැවින් තම අභ්‍යන්තර ගනුදෙනු අධීක්ෂණය කිරීම සඳහා ශක්තිමත් පරිපූරක පද්ධති සකස් කරගන්නා ලෙස මහ බැංකුව වාණිජ බැංකුවලට දැනුම් දී ඇත.
පද්ධතියේ විශ්වසනීයත්වය සුරැකීම
මූල්‍ය ආයතනයක අභ්‍යන්තර පාලන දුර්වලතා හෝ හඳුනානොගත් ගනුදෙනු දීර්ඝකාලීනව පැවතීම තැන්පත්කරුවන්ගේ විශ්වාසය, නීතිමය අවදානම් සහ සමස්ත බැංකු පද්ධතියේ කීර්තිනාමයට සෘජුව බලපාන්නකි. විශේෂයෙන් ඩිජිටල් ගෙවීම් පද්ධති මත යැපෙන ව්‍යාපාර හා ආයෝජකයින්ට ස්ථාවර මූල්‍ය පරිසරයක් අත්‍යවශ්‍ය සාධකයකි.
මහ බැංකුව මේ වන විට කෘත්‍රිම බුද්ධි කේන්ද්‍රස්ථානයක් (AI Hub) සහ නියාමන පරිසරයක් (Regulatory Sandbox) පිහිටුවමින් ස්වයංක්‍රීය අධීක්ෂණ කටයුතු ශක්තිමත් කිරීමට පියවර ගෙන තිබේ.
2027 සඳහා සැලසුම් කර ඇති තාක්ෂණික පද්ධති අනාගත ආරක්ෂාව තහවුරු කළ ද, වර්තමාන මූල්‍ය ආරක්ෂාව රඳා පවතින්නේ පවතින නියාමන ක්‍රමවේදයන්හි විනිවිදභාවය සහ අභ්‍යන්තර විගණන යාන්ත්‍රණයන්හි කාර්යක්ෂමතාව මත බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයන්ගේ අදහසයි.
වැඩිදුර තොරතුරු සඳහා මූලාශ්‍ර
ලංකා නිව්ස් - Banking Fraud Controls Face Critical Test after NDB Financial Irregularities
Central Bank of Sri Lanka (CBSL) - Financial System Stability & Supervision Guidelines