1969 වසරේ ඇපලෝ 11 මෙහෙයුමෙන් නීල් ආම්ස්ට්‍රෝං සඳ මතුපිට පා තැබූ දා පටන් අද දක්වාම, සඳ මතින් මිහිතලයට ඇසුණු සෑම වචනයක්ම සටහන් වූයේ ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් පමණි.
දශක පහකට වැඩි ඒ ඒකාකාරී ඉතිහාසය වෙනස් කරන්නට අද එක් තරුණියක් සූදානම් වෙයි. ඇය නමින් අයු යොනෙඩා (Ayu Yoneda) ය. ජපන් අභ්‍යවකාශ ඒජන්සියේ (JAXA) ලාබාලතම ගගනගාමිනිය වන 31 හැවිරිදි යොනෙඩා, නාසා ආයතනයේ ආටෙමිස් (Artemis) වැඩසටහන යටතේ සඳ තරණයට සුදුසුකම් ලැබ සිටියි.
"මට සඳ මතට යන්න අවස්ථාව ලැබුණොත්, මගේ හැඟීම් මුලින්ම කියන්න ඕනෙ ජපන් භාෂාවෙන්. අපේ රටේ අයට වගේම ලෝකය පුරා අපේ භාෂාව ඉගෙන ගන්න හැමෝටමත් ඒක ලොකු පණිවිඩයක් වේවි..." ඇය සිය අභිලාෂය හෙළි කරන්නේ දැඩි විශ්වාසයකින් යුතුවය.
සංඛ්‍යාලේඛන අභියෝගය සහ ශල්‍යාගාරයේ අත්දැකීම්
අභ්‍යවකාශ ඉතිහාසය දෙස බලන විට සඳ මත පා තබා ඇත්තේ අමෙරිකානු ජාතික පිරිමින් 12 දෙනෙකු පමණි. මේ දක්වා අභ්‍යවකාශයට ගිය පුද්ගලයන් 600කට අධික පිරිස අතරින් කාන්තාවන් සිටින්නේ 100කට ආසන්න සංඛ්‍යාවකි.
ජපානයෙන් මීට පෙර අභ්‍යවකාශයට ගොස් ඇත්තේද චියාකි මුකායි (1994) සහ නාඔකෝ යමසාකි (2010) යන කාන්තාවන් දෙදෙනා පමණි. පාසල් වියේදී චියාකි මුකායිගේ චරිතාපදාන මංගා (චිත්‍රකතා) පොතක් කියවීමෙන් අභ්‍යවකාශ සිහිනය වැළඳගත් යොනෙඩා, සිය වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළේ ශල්‍ය වෛද්‍යවරියක ලෙසිනි.
හදිසි වෛද්‍ය ඉවත්කිරීම් කළ නොහැකි, පෘථිවියෙන් සැතපුම් දහස් ගණනක් ඈත අභ්‍යවකාශ පරිසරයකදී ශල්‍ය වෛද්‍ය පසුබිම අතිශය තීරණාත්මක සාධකයකි. අපේක්ෂකයින් 4,127 දෙනෙකු තරග වැදුණු දැඩි තේරීම් පරීක්ෂණයකින් ජපානය වෙනුවෙන් තේරී පත් වූයේ ඇය සහ මකොතෝ සුවා පමණි. ඒ අනුව ජපන් ගගනගාමී ඉතිහාසයේ සිව්වැනි වෛද්‍යවරිය ලෙසද ඇය වාර්තා අතරට එක්වෙයි.
හූස්ටන් නුවර කටුක අභ්‍යාස
වසර දෙකක මූලික පුහුණුව සාර්ථකව නිමා කරමින් 2024 ඔක්තෝබර් මාසයේදී පූර්ණ ගගනගාමී සහතිකය ලැබූ යොනෙඩා, මේ වන විට ටෙක්සාස්හි ජොන්සන් අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ රැඳී සිටිමින් අභ්‍යවකාශ මෙහෙයුම් සඳහා සූදානම් වෙයි.
ගුරුත්වාකර්ෂණය බිංදුවට බසින පරිසරයට හුරුවීම සඳහා ජල යටදී පැය ගණන් අභ්‍යවකාශ ඇඳුමින් සැරසී සිටීම, ජෙට් යානා රාත්‍රී මෙහෙයුම් මෙන්ම හදිසි ගොඩබෑමකදී දිවි ගලවා ගැනීමේ ක්‍රමෝපායන්ද ඊට ඇතුළත්ය.
මෑතකදී ඉතාලියේ අඳුරු, පටු භූගත ගුහා තුළ මීටර් 30ක් පමණ ගැඹුරු ප්‍රපාතවල තනි ලණුවකින් එල්ලෙමින් දින හතරක් තිස්සේ ඇය ඇතුළු කණ්ඩායම ලැබූ මානසික දැඩිභාවයේ පුහුණුව අභ්‍යවකාශයේ නොදන්නා අභියෝග හමුවේ කණ්ඩායම් හැඟීම පවත්වා ගැනීමට ලැබුණු අගනා පන්නරයකි.
වැරදි නොසඟවන ගගනගාමී සංස්කෘතිය
"ගගනගාමීන් අතර ඇති හොඳම දේ තමයි තමන් අතින් වෙන වැරදි සඟවන්නේ නැති සංස්කෘතිය. අපේ අතපසුවීමක් විවෘතව කතා කිරීමෙන් මුළු කණ්ඩායමම අනතුරුවලින් ආරක්ෂා වෙනවා..." යොනෙඩා පවසයි.
කාන්තා හෝ පිරිමි භේදයකින් තොරව කාර්ය සාධනය මතම පමණක් තීන්දු තීරණ ගැනෙන මෙම ක්ෂේත්‍රය තුළ ඇයට ඇති ප්‍රධානතම ප්‍රායෝගික අභියෝගය වන්නේ ඉංග්‍රීසි බසින් සිදු කෙරෙන කඩින් කඩ රේඩියෝ සන්නිවේදනයයි. අභ්‍යවකාශ යානය සහ පාලක මැදිරිය අතර මුහුණට මුහුණ නොබලා, සීමිත කාලයක් තුළ කෙටි පණිවිඩ නිවැරදිව හුවමාරු කරගැනීම ඇය තවමත් දිනපතා ප්‍රගුණ කරයි.
2028 සඳ ගමන සහ නොලියූ පළමු වැකිය
2028 වන විට ක්‍රියාත්මක වීමට නියමිත ආටෙමිස් මෙහෙයුම ඔස්සේ ජපානය සිය ප්‍රථම ගගනගාමියා සඳ මතුපිටට යැවීමට සැලසුම් කරමින් සිටී.
එම ඓතිහාසික පියවරේ ඉදිරිපෙළ සිටින අයු යොනෙඩා, සඳ මතුපිට සිට පෘථිවිය දෙස බලමින් සිය මව්බසින් මුදාහරින පළමු වැකිය කුමක්දැයි තවමත් තීරණය කර නැත.
"මම ඒ වෙලාවට මොනවා කියයිද කියලා කලින් සැලසුම් කරලා නෑ," ඇය සිනහමුසුව පවසයි. ඇගේ බලාපොරොත්තුව වන්නේ ඒ විශ්වීය නිහැඬියාව තුළ සිතට නැගෙන සැබෑ හැඟීම එසැනින්ම මුදාහැරීමයි.
වැඩිදුර තොරතුරු ඇතුළත් විශ්වාසනීය මූලාශ්‍ර සබැඳි :
යොනෙඩාගේ අභ්‍යවකාශ ඇඳුම් (Spacesuit) පුහුණු දර්ශන: JAXA Astronaut Ayu Yoneda EMU Spacesuit Donning