වාර්ෂික ඩොලර් මිලියන 100ක ආදායම දෙගුණ කිරීමේ හැකියාව තිබියදීත් GSMB බලපත්ර ප්රමාදයන් නිසා ව්යාපෘති ඇනහිටීමේ අවදානමක්
තනි කවුළු අනුමැතිය (Single-Window Approvals) සහ විනිවිදභාවයෙන් යුතු කාලරාමුවක අවශ්යතාව ක්ෂේත්රයේ අපනයනකරුවන් පෙන්වා දෙයි
ඛනිජ අපනයන ක්ෂේත්රයේ වත්මන් තත්ත්වය සහ ජාතික ප්රතිපත්තිය
ශ්රී ලංකාව ගෝලීය උපායමාර්ගික ඛනිජ වෙළඳපොළ තුළ ප්රබල සැපයුම්කරුවෙකු ලෙස ස්ථානගත වීමට උත්සාහ දරමින් සිටින පසුබිමක, අලුතින් ප්රකාශයට පත් කරන ලද 'ජාතික ඛනිජ ප්රතිපත්තිය' (National Mineral Policy) ප්රායෝගික හා වාණිජමය වශයෙන් නම්යශීලී නියාමන රාමුවක් බවට පරිවර්තනය කිරීමේ ව්යුහාත්මක අභියෝගයකට රජය මුහුණ දී සිටියි.
ක්වාර්ට්ස් (Quartz), ග්රැෆයිට් (Graphite), ඛනිජ වැලි (Mineral Sands) සහ මයිකා (Mica) වැනි ප්රධාන ඛනිජ අපනයනකරුවන් සහ ගවේෂකයන් නියෝජනය කරන ශ්රී ලංකා ඛනිජ අපනයනකරුවන්ගේ මණ්ඩලය (CME) පෙන්වා දෙන්නේ, නව ප්රතිපත්තිය හඳුන්වා දීම යහපත් ආරම්භයක් වුවද, භූ විද්යා සමීක්ෂණ සහ පතල් කාර්යාංශය (GSMB) සහ කර්මාන්ත හා ව්යවසායකත්ව සංවර්ධන අමාත්යාංශය එක්ව පවතින පරිපාලනමය ප්රමාදයන් හා නියාමන අපැහැදිලිතාවන් නිරාකරණය නොකරන්නේ නම් එහි සප්රමාණික ප්රතිඵල ලබාගත නොහැකි බවයි.
ශ්රී ලංකා ඛනිජ අපනයන ක්ෂේත්රයේ පවත්නා මූලික තොරතුරු සංග්රහය
| වත්මන් අපනයන ආදායම: සෘජු සහ වක්ර ලෙස වාර්ෂිකව ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 100ක් පමණ
| අපනයන හැකියාව: නියාමන හා බලපත්ර බාධා ඉවත් කළහොත් ඩොලර් මිලියන 200 දක්වා දෙගුණ කිරීමේ හැකියාව
| ප්රධාන අපනයන ඛනිජ: ක්වාර්ට්ස් (Quartz), ග්රැෆයිට් (Graphite), ඛනිජ වැලි (Mineral Sands) සහ මයිකා (Mica)
| ප්රධාන නියාමන ආයතන: භූ විද්යා සමීක්ෂණ සහ පතල් කාර්යාංශය (GSMB) සහ කර්මාන්ත හා ව්යවසායකත්ව සංවර්ධන අමාත්යාංශය
| යෝජිත විසඳුම්: GSMB හරහා තනි කවුළු අනුමැතිය (Single-Window Approval) සහ පැහැදිලි කාලරාමුවක් සහිත නියාමන රාමුවක්
බලපත්ර පද්ධතියේ ප්රමාදය සහ ආයෝජන අවදානම
ඛනිජ ක්ෂේත්රය මුහුණ දෙන ප්රධානතම ගැටලුව බවට පත්ව ඇත්තේ බලපත්ර නිකුත් කිරීමේ සහ අලුත් කිරීමේ ක්රියාවලියයි. ගවේෂණ, භූ විද්යාත්මක සමීක්ෂණ, උපකරණ සහ මානව සම්පත් වෙනුවෙන් ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන ගණනින් ආයෝජනය කර ඇති සමාගම්, නව පටිපාටි සකස් කරන තෙක් සිය ව්යාපෘති අත්හිටුවීමට සිදුවීම හේතුවෙන් දැඩි අවිනිශ්චිතතාවකට පත්ව සිටියි.
ගවේෂණ සහ පතල් කැණීම් බලපත්ර හිමිකරුවන් මෙන්ම බලපත්ර අලුත් කරගැනීමට බලාපොරොත්තුවෙන් සිටින ව්යවසායකයන්ට ද අනුමැතිය නැවත ආරම්භ වන දිනයන් හෝ අත්හිටුවා ඇති ව්යාපෘති සඳහා බලපාන කාලරාමූන් පිළිබඳ පැහැදිලි නිල සන්නිවේදනයක් නොලැබීම ආයෝජන ආකර්ෂණයට බාධාවක් වී තිබේ.
මූලික ආයෝජනයන් වැඩි වශයෙන් අවශ්ය වන අතරම, ප්රතිලාභ ලැබීමට වසර ගණනාවක් ගතවන මෙම ක්ෂේත්රය තුළ බලපත්ර කාලසීමාවන් කෙටිකාලීන වීම සහ අලුත් කිරීමේ අවිනිශ්චිතතාව හේතුවෙන් ආයෝජකයන් මත පැටවෙන අවදානම ඉහළ ගොස් ඇත.
ආයතනික විසිරී පැවැත්ම සහ තනි කවුළු අනුමැතියේ අවශ්යතාව
GSMB ආයතනයෙන් පතල් කැණීම් බලපත්රයක් ලබාගැනීම පමණක් ව්යාපෘතියක් ආරම්භ කිරීමට ප්රමාණවත් නොවන බව CME සභාව පෙන්වා දෙයි. ඉඩම් අයිතියට අදාළ නීතිමය කරුණු, පාරිසරික ඇගයීම් සහ අනෙකුත් රාජ්ය ආයතනවලින් ලබාගත යුතු අනුමැතීන් වසර ගණනාවක් තිස්සේ ප්රමාද වීම නිසා, ආයෝජකයන්ගේ පාලනයෙන් බැහැර හේතූන් මත නිපදවීම් ආරම්භ කිරීම ප්රමාද වන විට ද ඔවුන්ට ප්රශ්න කිරීම්වලට මුහුණ දීමට සිදුවේ.
මෙම විසිරුණු අනුමැති පද්ධතිය නිසා පරිපාලනමය නොගැලපීම් මෙන්ම වගවීමේ හිඩැස් ද නිර්මාණය වේ. විවිධ රාජ්ය ආයතන අනුමැති ක්රියාවලියේ විවිධ අදියරයන්ට වගකිව යුතු වන විට, ව්යාපෘතියක් ඇනහිටින අවස්ථාවකදී ඊට වගකිව යුත්තේ කවුරුන්ද යන්න තීරණය කිරීම ආයෝජකයන්ට අපහසු වේ.
එබැවින් GSMB ආයතනය හරහා යෝජනා කර ඇති තනි කවුළු අනුමැති ක්රමවේදය (Single-window approval mechanism) නව ප්රතිපත්තිය යටතේ සිදුවන ප්රධානතම ප්රතිසංස්කරණයක් විය හැකි බවට ක්ෂේත්රයේ පාර්ශ්වකරුවන් එකඟ වේ. කෙසේවෙතත්, එහි සාර්ථකත්වය රඳා පවතින්නේ අතිරේක පරිපාලන තට්ටුවක් එකතු කිරීමට වඩා, නීතිමය වශයෙන් බලාත්මක කළ හැකි කාලරාමූන් සහ විනිවිදභාවයෙන් යුතු තීරණ ගැනීමේ ක්රියාවලියක් ස්ථාපිත කිරීම මතය.
ප්රතිපත්තිමය සහභාගීත්වය සහ ඉදිරි පියවර
ප්රතිපත්තිමය සාකච්ඡා සඳහා සහභාගී වූ අපනයනකරුවන් පසුකාලීන සංශෝධනවලදී සහ සම්මත මෙහෙයුම් පටිපාටි (SOPs) සකස් කිරීමේදී පසෙකට තල්ලු වී ඇති බවට ද CME සංගමය චෝදනා කරයි.
ඒ අනුව මෙම අර්බුදය හුදෙක් පුද්ගලික බලපත්ර කිහිපයක් පිළිබඳ ප්රශ්නයක් පමණක් නොව, ආයෝජකයන් නීති රීති පැහැදිලිව දැනසිටින, තීරණ සහ ප්රමාදයන් සම්බන්ධයෙන් රාජ්ය ආයතන වගකියන විනිවිදභාවයෙන් යුතු නියාමන පද්ධතියක් ස්ථාපිත කිරීමේ ජාතික අවශ්යතාවකි. මෙකී නීතිමය හා පරිපාලනමය ආරක්ෂණ ස්ථාපිත නොකළහොත්, රට සතු ඛනිජ සම්පත කඩදාසියට පමණක් සීමා වූ ආයෝජන අවස්ථාවක් බවට පත්වීමේ අවදානමක් පවතින බව නීතිමය හා ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
මුලාශ්රය :
Mineral Sector Faces Licensing Paralysis as Exporters Demand Regulatory Overhaul
