මහේස්ත්රාත් ඇප අහිමිවන නීතිමය ප්රතිපාදන මැද අනුරාධපුරයෙන් මතුවූ ආන්දෝලනාත්මක සිදුවීම
රස පරීක්ෂක වාර්තා ප්රමාදය සහ බන්ධනාගාර තදබදය විසඳීමට කඩිනම් යාන්ත්රණයක අවශ්යතාව මතුවේ
ශ්රී ලංකාවේ මත්ද්රව්ය මර්දන ක්රියාවලියේදී අතිශය ප්රබල නීතිමය මෙවලමක් ලෙස සැලකෙන විෂ වර්ග, අබිං සහ අන්තරායදායක ඖෂධ ආඥාපනතේ 54 වන වගන්තිය ක්රියාත්මක කිරීමේදී පැනනගින ප්රායෝගික සංකූලතා පිළිබඳව නීති සහ මානව හිමිකම් ක්ෂේත්රවල අවධානය යොමුවෙමින් පවතී. විශේෂයෙන්ම, පොලිස් විමර්ශන මට්ටමේ පවතින දුර්වලතා සහ රස පරීක්ෂක වාර්තා නිකුත් කිරීමේ දීර්ඝ ප්රමාදය හේතුවෙන් සාමාන්ය පුරවැසියන් දීර්ඝ කාලයක් රක්ෂිත බන්ධනාගාරගතව සිටීමට සිදුවීම පද්ධතිමය ගැටලුවක් ලෙස විමර්ශකයෝ පෙන්වා දෙති.
ඔයාමඩුවෙන් වාර්තා වූ දුලාංජලීගේ සිදුවීම
මෙම නීතිමය තත්ත්වයේ ප්රායෝගික බලපෑම පිළිබඳව මෑතකදී සමාජ අවධානයට ලක්වූයේ 'අයිතිය මාධ්ය' ආයතනය විසින් නිකුත් කරන ලද '54' නම් වාර්තාමය වැඩසටහන ඔස්සේය. අනුරාධපුර, හැලඹවැව ප්රදේශයේ පදිංචි සිව්දරු මවක වන දුලාංජලී අබේරත්න නැමැත්තිය, පසුගිය 2025 වසරේ ජූලි මාසයේ සිට හෙරොයින් ග්රෑම් 10කට වැඩි ප්රමාණයක් සන්තකයේ තබාගෙන ජාවාරම් කළ බවට එල්ල වූ චෝදනාවක් මත රක්ෂිත බන්ධනාගාරගතව පසුවෙයි.
ඇයගේ පවුලේ සාමාජිකයන් සහ මානව හිමිකම් ක්රියාකාරීන් පවසන්නේ, වරෙන්තුවක් ක්රියාත්මක කිරීමට නිවසට පැමිණි පොලිස් නිලධාරීන් සමඟ ඇතිවූ බහින්බස්වීමකින් අනතුරුව ඇයට මෙම බරපතළ මත්ද්රව්ය චෝදනාව එල්ල කර ඇති බවයි. කෙසේවෙතත්, අදාළ නීතිමය ප්රතිපාදන අනුව 'බී' වාර්තාවක් මඟින් අධිකරණයට කරුණු වාර්තා කිරීමෙන් පසු නීතිය ක්රියාත්මක වන ආකාරය පිළිබඳව මෙහිදී පුළුල් සාකච්ඡාවක් ගොඩනැගී තිබේ.
54 වගන්තියේ නීතිමය ස්වභාවය සහ ඇප සීමා
විෂ වර්ග, අබිං සහ අන්තරායදායක ඖෂධ ආඥාපනතේ 54 වන වගන්තිය පනවා ඇත්තේ මහා පරිමාණ මත්ද්රව්ය ජාවාරම්කරුවන් පාලනය කිරීමේ අරමුණෙනි. මෙම වගන්තිය යටතේ යම් පුද්ගලයකුට එරෙහිව චෝදනා ගොනු කළ විට:
* මහේස්ත්රාත් අධිකරණයකට ඇප ලබාදීමේ බලයක් නොපවතින අතර, ඇප ඉල්ලුම් කළ හැක්කේ මහාධිකරණය හෝ අභියාචනාධිකරණය හමුවේ පමණි.
* පොලිසිය විසින් ඉදිරිපත් කරනු ලබන මූලික වාර්තාවේ සඳහන් මත්ද්රව්ය ප්රමාණය පදනම් කරගෙන සැකකරු රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කිරීමට මහේස්ත්රාත්වරයාට සිදුවේ.
* අදාළ ද්රව්යයේ නියම සංශුද්ධතාව සහ ස්වභාවය නිශ්චය කෙරෙන රජයේ රස පරීක්ෂක වාර්තාව ලැබෙන තුරු ඇප ලබාගැනීම ප්රායෝගිකව අතිශය දුෂ්කර ක්රියාවලියක් බවට පත්වේ.
නීති විශාරදයන් පෙන්වා දෙන්නේ, බරපතළ වැරදි සම්බන්ධයෙන් නීතිය දැඩි විය යුතු වුවද, විමර්ශනවල විශ්වසනීයත්වය තහවුරු කිරීමට පෙර පුද්ගලයකුගේ පුද්ගලික නිදහස දීර්ඝ කාලයකට අහිමි වීම ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 13 වන වගන්තියෙන් සුරක්ෂිත කර ඇති මූලික අයිතිවාසිකම් හා බැඳුණු සංවේදී කාරණයක් බවයි.
රස පරීක්ෂක වාර්තා ප්රමාදය සහ බන්ධනාගාර තදබදය
මෙම ගැටලුව වඩාත් උග්ර වීමට බලපා ඇති ප්රධානතම සාධකය වන්නේ රස පරීක්ෂක වාර්තා ලැබීමේ පවතින අධික කාල ප්රමාදයයි. රට පුරා ක්රියාත්මක වන දැඩි මත්ද්රව්ය මර්දන මෙහෙයුම් හමුවේ අධිකරණ මඟින් රස පරීක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව වෙත යොමු කරන සාම්පල ප්රමාණය සීඝ්රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇති අතර, සීමිත මානව සහ තාක්ෂණික සම්පත් හමුවේ එම වාර්තා නිකුත් කිරීමට මාස ගණනාවක් ගතවෙයි.
එහි සෘජු ප්රතිඵලයක් ලෙස:
බන්ධනාගාර අධික තදබදය:
මෙරට බන්ධනාගාරවල රඳවා සිටින රැඳවියන්ගෙන් සැලකිය යුතු ප්රතිශතයක් මත්ද්රව්ය සම්බන්ධ චෝදනා ලැබූ රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත සැකකරුවන් වේ.
පවුල් සමාජයීය බිඳවැටීම:
දීර්ඝ කාලයක් නඩු විභාගයකින් තොරව සිරගතව සිටීම නිසා එම පවුල්වල යැපෙන්නන්, විශේෂයෙන් පාසල් යන වයසේ දරුවන්, දැඩි ආර්ථික සහ සමාජයීය අර්බුදවලට ඇදවැටේ.
විසඳුම් සෙවිය යුතු කාලීන අවශ්යතාව
මෙම අර්බුදය විසඳීම සඳහා මත්ද්රව්ය මර්දන මෙහෙයුම් අඩපණ නොවන පරිදි, විමර්ශන ක්රියාවලියේ නිරවද්යතාව තහවුරු කෙරෙන යාන්ත්රණයක් සකස් විය යුතු බව ක්ෂේත්රයේ ප්රවීණයෝ අවධාරණය කරති.
විශේෂයෙන්ම, රස පරීක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුවේ ධාරිතාව පුළුල් කිරීම, මත්ද්රව්ය සාම්පල ක්ෂණිකව පරීක්ෂා කළ හැකි විද්යාත්මක ක්රමවේද ස්ථාපිත කිරීම සහ පොලිස් බී වාර්තා අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරීමේදී ඉහළ අධීක්ෂණයක් පැවතීම මඟින් සැබෑ වැරදිකරුවන්ට දඬුවම් ලැබෙන අතරම, නීතියේ රැකවරණය සාමාන්ය පුරවැසියාටද හිමිවන පරිසරයක් නිර්මාණය කළ හැකි බව නිරීක්ෂකයින්ගේ නිගමනයයි.
අයිතිය මාධ්ය වාර්තා චිත්රපටය (54 | නීතියේ සිදුරෙන් රිමාන්ඩ් වන ජීවිත ) මතු පලවන විඩියෝවෙන් නරඹන්න
වැඩිදුර කියවීම සහ මූලාශ්ර:
විෂ වර්ග, අබිං සහ අන්තරායදායක ඖෂධ ආඥාපනත: National Dangerous Drugs Control Board (NDDCB) - Act No. 13 of 1984 Amendments
රජයේ රස පරීක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුවේ සේවා වාර්තා: Government Analyst's Department Sri Lanka
