කාබන් වෙළෙඳාම නතර වීමෙන් හරිත බලශක්ති ආයෝජන අර්බුදයක

ජාතික කාබන් නිල ලේඛනයක් හා ප්‍රතිපත්ති රාමුවක් සකස් වන තෙක් පෞද්ගලික අංශයේ ගනුදෙනු අත්හිටුවයි

ද්විත්ව ගණනය වැළැක්වීමේ රජයේ වගකීම සහ හරිත ආර්ථික ඉලක්ක අතර තුලනයක් අවශ්‍ය බවට අනාවරණයක්


ශ්‍රී ලංකාවේ පුනර්ජනනීය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ ආයෝජකයින්ට සහ සංවර්ධකයින්ට සිය කාබන් බැර (Carbon Credits) ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳපොළට මුදාහැරීම සඳහා පැවති අවස්ථා, පැහැදිලි ජාතික නියාමන ක්‍රමවේදයක් සැකසෙන තෙක් තාවකාලිකව සීමා වී ඇති බව වාර්තා වේ. පැරිස් සම්මුතියේ 6 වන වගන්තියට (Article 6) අනුගත වෙමින් රටක් වශයෙන් ළඟා විය යුතු හරිතාගාර වායු විමෝචන ඉලක්ක (NDCs) ආරක්ෂා කරගැනීමේ අරමුණින් රජය මෙම ප්‍රතිපත්තිමය නියාමන පියවර ගනිමින් සිටී.

කෙසේ වෙතත්, මේ වන විට ප්‍රමිතිගත විදුලි මිලදී ගැනීමේ ගිවිසුම් (SPPAs) යටතේ තෙවන පාර්ශ්වයන් සමඟ කාබන් ගනුදෙනු කිරීම පෞද්ගලික අංශයට සීමා කර තිබීම හේතුවෙන්, පුනර්ජනනීය බලශක්ති ව්‍යාපෘති හරහා අපේක්ෂා කළ අතිරේක මූල්‍ය ප්‍රවාහයන් අවහිර වී ඇති බව ක්ෂේත්‍රයේ පාර්ශ්වකරුවෝ පෙන්වා දෙති.

ප්‍රතිපත්ති සම්පාදනය සහ ජාතික රෙජිස්ට්‍රාර් පද්ධතිය

ශ්‍රී ලංකා බලශක්ති කළමනාකරුවන්ගේ සංගමය (SLEMA) සංවිධානය කළ වෙබිනාර් සාකච්ඡාවකදී අදහස් දැක්වූ පරිසර අමාත්‍යාංශයේ පරිසර සැලසුම් හා ආර්ථික විද්‍යා අංශයේ අධ්‍යක්ෂිකා කුමුදුනී විද්‍යාලංකාර ප්‍රකාශ කළේ, කාබන් වෙළෙඳාම සම්බන්ධ නිල මාර්ගෝපදේශ සහ ජාතික කාබන් ලේඛන පද්ධතිය (National Carbon Trade Registry) මේ වන විට සකස් වෙමින් පවතින බවයි.

රජයේ නව ප්‍රතිපත්තිමය තීරණ සහ ක්‍රියාත්මක කිරීමේ මාර්ගෝපදේශ සම්පූර්ණ වූ වහාම මෙම ලේඛන පද්ධතිය ස්ථාපිත කෙරෙනු ඇත. පසුගිය 2024 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් පැරිස් සම්මුතිය යටතේ ගනුදෙනු කළ හැකි ව්‍යාපෘති ක්ෂේත්‍ර ඇතුළත් 'ධන ලැයිස්තුවක්' (Positive List) අනුමත කරන ලද අතර, එහිදී ඇතැම් පුනර්ජනනීය බලශක්ති ව්‍යාපෘති සඳහා බැර කළ හැකි විමෝචන අඩුකිරීම් ප්‍රමාණය 25% සහ 50% දක්වා සීමා කිරීමට (Capping) පියවර ගැනිණි.

ස්වේච්ඡා වෙළෙඳපොළ සහ රජයේ අධීක්ෂණය

ජාත්‍යන්තර ස්වේච්ඡා කාබන් වෙළෙඳපොළ (Voluntary Carbon Market) තුළ දේශීය ව්‍යාපෘතිවලට ගනුදෙනු කළ හැකිද යන්න පැහැදිලි කරමින් අධ්‍යක්ෂවරිය සඳහන් කළේ, අදාළ බැර ජාත්‍යන්තර ගුවන් සේවා අවම කිරීමේ ක්‍රමවේද (CORSIA) හෝ වෙනත් රටවල ජාතික විමෝචන ඉලක්ක (NDCs) සඳහා භාවිත නොවන්නේ නම්, දේශීය සමාගම්වලට තම කාබන් උදාසීනත්ව (Carbon Neutrality) සහ වෙළෙඳ ප්‍රචාරණ අරමුණු වෙනුවෙන් ඒවා අලෙවි කිරීමේ බාධාවක් නොමැති බවයි. එහෙත් ඒවා ජාත්‍යන්තර ඉලක්ක සඳහා භාවිත වන්නේ නම් රජයේ පූර්ව අනුමැතිය අනිවාර්ය වේ.

තායිලන්තය වැනි රටවල් ස්වේච්ඡා කාබන් ගනුදෙනු පවා නිල ලියාපදිංචි පද්ධතියක් හරහා වාර්තා කිරීම අනිවාර්ය කර ඇති ආකාරය පෙන්වා දුන් ඇය, ශ්‍රී ලංකාවේ ද එවැනි විනිවිදභාවයක් සහිත පද්ධතියක් මඟින් එකම විමෝචන අවම කිරීම දෙවරක් ගණනය වීම (Double-Counting) වළක්වා ගත හැකි බව පෙන්වා දුන්නාය.

වෙළෙඳපොළ විනිවිදභාවය සහ අනාගත දැක්ම

SLEMA හි හිටපු සභාපති හර්ෂ වික්‍රමසිංහ මෙහිදී අවධාරණය කළේ, රජයේ විධිමත් අධීක්ෂණයකින් තොරව සිදුවන ඇතැම් අවිධිමත් කාබන් ගනුදෙනු හේතුවෙන් රටේ පරිසර ප්‍රතිපත්තිමය ව්‍යුහයට හානි සිදුවිය හැකි බවයි. ගැණුම්කරුවන් සහ විකුණුම්කරුවන් අතර සෘජුව සිදුවන මෙවැනි ගනුදෙනු පිළිබඳ රජය දැනුවත් නොවීම ගැටලු සහගත තත්ත්වයක් බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.

එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන (UNDP) ද ශ්‍රී ලංකාවට දැනුම් දී ඇත්තේ කාබන් වෙළෙඳ ප්‍රතිපත්තිය කඩිනමින් විධිමත් කර ක්‍රියාත්මක කිරීමේ අවශ්‍යතාවයි. ජාතික විමෝචන ඉලක්ක සපුරාගැනීම සහ විදේශ ආයෝජන ආකර්ෂණය කරගැනීම යන දෙඅංශයම සමබර කරගත හැකි පැහැදිලි නීතිමය රාමුවක් සකස් කිරීම රජයේ මෙන්ම පෞද්ගලික ක්ෂේත්‍රයේ ද ඉදිරි ආර්ථික ප්‍රගතියට තීරණාත්මක සාධකයක් වනු ඇත.

වැඩිදුර විස්තර :

Lanka News | State Block On Private-Sector Carbon Credit Deals Stifles Renewable Energy Developers

UNFCCC - Paris Agreement Article 6 Mechanisms

Ministry of Environment Sri Lanka - Climate Change Secretariat

Sri Lanka Climate Fund - National Carbon Crediting Scheme