අවසන් අදියරට ආ ඇමරිකානු තීරුබදු සාකච්ඡා දෙස ආර්ථික විශ්ලේෂකයින්ගේ දැඩි අවධානය
දේශීය නිෂ්පාදකයින්ගේ පැවැත්ම වෙනුවෙන් නිල මට්ටමේ ගිවිසුමක ඇති වැදගත්කම
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය විසින් ශ්රී ලංකා අපනයන මත පනවන ලද දණ්ඩනීය තීරුබදු සම්බන්ධයෙන් ලබා දී ඇති තාවකාලික සහනය මෙරට ආර්ථිකයට හුස්ම ගැනීමට ඉඩ සලසා ඇතත්, එය දිගුකාලීන අපනයන අනාගතය සුරක්ෂිත කිරීමට ප්රමාණවත් නොවන බව ආර්ථික විද්යාඥයින් සහ කර්මාන්ත නියෝජිතයෝ පෙන්වා දෙති. දෙරට අතර ද්විපාර්ශ්වික වෙළඳ ගිවිසුමක සාකච්ඡා මේ වන විට සියයට අනූවක් (90%) පමණ අවසන් වී ඇති පසුබිමක, ඉතිරි වී ඇති සියයට දහයක (10%) කොටස මෙරට අපනයනකරුවන්ට ඇමරිකානු වෙළඳපොළේ ස්ථාවරත්වය රඳවා ගැනීමට හෝ දැඩි තරඟකාරීත්වයක් හමුවේ පසුබෑමකට ලක් වීමට තීරණාත්මක වනු ඇත.
අපනයන වෙළඳපොළේ අවදානම සහ ඇඟලුම් කර්මාන්තයට එල්ල වන බලපෑම
ශ්රී ලංකාවේ මුළු අපනයන ආදායමෙන් ආසන්න වශයෙන් සියයට විසිපහක් (25%) පමණ අවශෝෂණය කරගනු ලබන්නේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය විසින් වන අතර, එය මෙරට ප්රධානතම අපනයන වෙළඳපොළ බවට පත්ව ඇත. කෙසේ වෙතත්, වර්තමානයේ ක්රියාත්මක වන සියයට 10 ක අමතර තීරුබද්ද (Section 301 යටතේ පැනවුණු), දැනට පවතින සාමාන්ය වඩාත්ම ප්රිය කරන ජාතීන්ගේ (MFN) තීරුබදු මත එකතු වන්නකි. මේ නිසා ප්රධාන පෙළේ ඇඟලුම් නිෂ්පාදන සඳහා වන සැබෑ තීරුබදු බර සියයට 26.5 ත් 29.9 ත් අතර අගයකට ඉහළ ගොස් තිබේ.
ඉතා සුළු ලාභයක් පමණක් තබාගනිමින් ක්රියාත්මක වන ජාත්යන්තර ඇඟලුම් කර්මාන්තයක, සියයට 2 කට වඩා අඩු තීරුබදු වෙනසක් නිසා වුවද ගෝලීය ගැනුම්කරුවන් වෙනත් නිෂ්පාදන මධ්යස්ථාන වෙත ඇණවුම් රැගෙන යාමට පෙළඹෙන බව ක්ෂේත්රයේ ප්රවීණයෝ පෙන්වා දෙති. ප්රතිපත්ති අධ්යයන ආයතනයේ (IPS) ආර්ථික ආකෘතිකරණයට අනුව, මෙම තීරුබදු බර අඛණ්ඩව පැවතුනහොත් ශ්රී ලංකාවේ මුළු ඇඟලුම් අපනයන පරිමාව සියයට 12.1 කින් සහ රබර් අපනයන සියයට 42 කින් පහත වැටීමේ අවදානමක් පවතී.
සාර්ව ආර්ථිකයට සහ ග්රාමීය ශ්රම බලකායට වන බලපෑම
මෙම තත්ත්වය හුදෙක් රාජ්ය තාන්ත්රික කරුණක් ලෙස පමණක් නොව, ආර්ථික පැවැත්මේ අත්යවශ්ය කාරණයක් ලෙස සැලකිය යුතු බව විශ්ලේෂකයින්ගේ අදහසයි. අපනයන ක්ෂේත්රයට එල්ල විය හැකි කාර්මික බලපෑම ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 634 කට ආසන්න විය හැකි අතර, සැබෑ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) සියයට 0.082 ත් 0.222 ත් අතර ප්රමාණයකින් පහත වැටීමට ඉඩ ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
විශේෂයෙන්ම ඇඟලුම් කර්මාන්තය යනු ශ්රී ලංකාවේ වැඩිම පිරිසකට කාර්මික රැකියා සපයන ප්රධාන අංශයකි. පහළ හෝ බිංදු මට්ටමේ අන්යෝන්ය තීරුබදු ව්යුහයක් කඩිනමින් තහවුරු කර ගැනීමට අපොහොසත් වීම නිසා රැකියා ඉල්ලුම 16,000 කින් පමණ අඩුවිය හැකි අතර, එහි බරපතලකම දැඩිව දැනෙන්නේ ග්රාමීය ප්රදේශවල කර්මාන්තශාලා මත යැපෙන කුලී නොවන කාන්තා ශ්රම බලකායටය. ජීවන වියදම ඉහළ ගොස් ඇති මෙවැනි පසුබිමක, අපනයන ඇණවුම් අඩුවීම ග්රාමීය පවුල්වල ආර්ථික ස්ථාවරත්වයට එල්ල වන දැඩි පහරකි.
රජයේ මැදිහත්වීම සහ අනාගත අපේක්ෂා
ඇමරිකානු පාර්ශ්වයේ බලපෑම් හමුවේ, බලහත්කාරී ශ්රම සංරචක (forced-labour components) අඩංගු ආනයන තහනම් කරමින් රජය විසින් ගනු ලැබූ පියවර හේතුවෙන්, මුලින් තර්ජනය කර තිබූ සියයට 12.5 ක අනුපාතිකය වෙනුවට සාපේක්ෂව අඩු සියයට 10 ක අමතර තීරුබදු අනුපාතිකයක් යටතේ සුදුසුකම් ලබා ගැනීමට ශ්රී ලංකාවට හැකි විය.
එසේ වුවද, එම කොන්දේසිවලට එකඟව කටයුතු කිරීම සඳහා අපනයනකරුවන්ට දැඩි පරිපාලනමය ක්රියා පටිපාටි අනුගමනය කිරීමට සිදුව තිබීම කුඩා හා මධ්ය පරිමාණ ව්යවසායකයින්ට යම් බරකි.
මේ සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වමින් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ හිටපු ශ්රී ලංකා තානාපති මහින්ද සමරසිංහ පෙන්වා දී ඇත්තේ, අපනයනකරුවන්ට සහ අනාගත විදේශ ආයෝජකයින්ට ස්ථාවර අපනයන පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීම සඳහා මෙම ද්විපාර්ශ්වික ගිවිසුම කඩිනමින් අවසන් කිරීම අත්යවශ්ය වන බවයි. ගිවිසුමේ කටයුතු මේ වන විට සියයට 90 ක් අවසන් වී ඇති බැවින්, නීතිමය වශයෙන් එය බලාත්මක කරමින් වෙළඳපොළ ස්ථාවරත්වය තහවුරු කරගැනීම මෙරට ඉදිරි ආර්ථික ගමනට තීරණාත්මක සාධකයක් වනු ඇත.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා මූලාශ්ර සබැඳි:
US Tariff Deal Delay Threatens Sri Lanka’s Export Lifeline - Lanka News
Ex-envoy Mahinda urges speedier finalisation of new tariff deal with US by Sri Lanka - Daily FT
