වත්මන් ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) වැඩසටහනෙන් පසු තවත් ණය පහසුකමකට යොමුවීමේ හැකියාව පිළිබඳ ආර්ථික සමුළුවේදී මතු වූ අදහසත් සමඟ, ශ්‍රී ලංකාවේ දිගුකාලීන ආර්ථික ස්ථාවරත්වය සහ ණය බරින් මිදීමේ සැබෑ මාවත ගැන විද්වත් කතිකාවක් නිර්මාණය වී තිබේ.
ශ්‍රී ලංකාව 2023 මාර්තු මාසයේදී එළඹි ඩොලර් බිලියන 3ක විස්තීර්ණ ණය පහසුකම (EFF) මඟින් රටේ කඩා වැටුණු මූල්‍ය තත්ත්වය යම් මට්ටමකට පාලනය කර ගැනීමට හැකි විය. නමුත් ආර්ථික විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ එම වැඩසටහන අවසන් වූ පසුත් රටට තවදුරටත් බාහිර ණය මත යැපෙන්නට සිදුවේද යන්න මේ මොහොතේ මතුව ඇති ප්‍රධානතම ගැටලුව බවයි.
ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමකින් සිදුවන්නේ ණය ආපසු ගෙවීමට සහන කාලයක් හෝ කොන්දේසි ලිහිල් වීමක් පමණි. ඒ හරහා රටට අවශ්‍ය ඩොලර් ඉබේ උපයන්නේ නැත.
ඇයි මේ ගැන ප්‍රශ්න මතු වෙන්නේ?
රටක් දිගින් දිගටම ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල හමුවට යන්නේ නම්, එයින් ගම්‍ය වන්නේ මූලික ආර්ථික ලෙඩේට ස්ථිර ප්‍රතිකාරයක් තවමත් ලැබී නැති බවයි.
* ණය ආපසු ගෙවීමේ පීඩනය: ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ ශ්‍රී ලංකාවට විදේශ ණය වාරික ගෙවීම යළි ආරම්භ කිරීමට සිදුවේ.
* ඩොලර් හිඟය: ණය ගෙවීමට නම් අපනයන, සංචාරක ව්‍යාපාරය සහ විදේශ ප්‍රේෂණ මඟින් ශක්තිමත් විදේශ විනිමය ආදායමක් ගලා ආ යුතුය.
* දේශීය ආර්ථිකය ශක්තිමත් නොවීම: අවශ්‍ය ව්‍යුහාත්මක ප්‍රතිසංස්කරණ නිසි ලෙස සිදු නොවන්නේ නම්, තවත් ණය වැඩසටහනක් යනු තාවකාලික පැලැස්තරයක් පමණක් විය හැකිය.
බදු සහ රාජ්‍ය ආදායමේ ඇත්ත තත්ත්වය
IMF වැඩසටහනේ මූලික ඉලක්කයක් වන්නේ රජයේ බදු ආදායම වැඩිකර ගැනීමයි. එහෙත් සාමාන්‍ය ජනතාවගේ ජීවන බර තවදුරටත් වැඩි නොකර, ආදායම් ඉලක්ක සපුරා ගැනීම ඕනෑම රජයකට සියුම් අභියෝගයකි.
ආර්ථික විශ්ලේෂකයන්ගේ නිරීක්ෂණය වන්නේ බදු දැල පුළුල් කිරීම, රාජ්‍ය ආයතනවල නාස්තිය හා දූෂණය පිටුදැකීම මෙන්ම ඩිජිටල්කරණය හරහා බදු එකතු කිරීම වඩාත් විධිමත් කළ යුතු බවයි. එසේ නොමැතිව දිගින් දිගටම පවතින බදු ප්‍රතිශතයන් පමණක් ඉහළ දැමීම ආර්ථිකයේ සක්‍රීය බව අඩාල කිරීමට හේතු විය හැක.
බලශක්ති මිල සහ මහ බැංකුවේ ස්වාධීනත්වය
පසුගිය කාලයේ ක්‍රියාත්මක වූ පිරිවැය ආවරණය වන පරිදි ඉන්ධන සහ විදුලි ගාස්තු තීරණය කිරීමේ ක්‍රමවේදය හරහා රාජ්‍ය සංස්ථා පාඩු ලැබීම සැලකිය යුතු ලෙස පාලනය විය. කෙසේ වෙතත්, එමඟින් පාරිභෝගිකයා මත පැටවෙන ක්ෂණික බර කළමනාකරණය කරගැනීමට විනිවිදභාවයෙන් යුතු යාන්ත්‍රණයක් අවශ්‍ය වේ.
එමෙන්ම දේශපාලන මැදිහත්වීම්වලින් තොරව උද්ධමනය පාලනය කිරීමට නව මහ බැංකු පනත මඟින් ලැබුණු ස්වාධීනත්වය ඉදිරියටත් නොකැඩී පවත්වා ගැනීම රටේ මූල්‍ය විශ්වසනීයත්වයට අතිශය තීරණාත්මක සාධකයකි.
ස්ථිර විසඳුමකට මාවත කුමක්ද?
බාහිර ණය වැඩසටහනකින් ලැබෙන කාලයෙන් රට තුළ සැබෑ නිෂ්පාදන ආර්ථිකයක් ගොඩනැඟිය යුතු බව දෙස් විදෙස් ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ එකඟ වෙති.
1- අපනයන විවිධාංගීකරණය: සාම්ප්‍රදායික තේ, ඇඟලුම්වලින් ඔබ්බට ගොස් නවීන සේවා හා තාක්ෂණික අපනයන දිරිගැන්වීම.
2- ආයෝජන හිතකාමී පරිසරය: අල්ලස, දූෂණය සහ අනවශ්‍ය රතු පටි ඉවත් කර විදේශ සෘජු ආයෝජන (FDI) රට තුළට ගෙන්වා ගැනීම.
3- ප්‍රතිසංස්කරණවල ප්‍රගතිය විවෘතව තැබීම: වත්මන් වැඩසටහන යටතේ සම්පූර්ණ කළ ඉලක්ක සහ ඉදිරියට ඉතිරිව ඇති අභියෝග පිළිබඳව මහජනතාවට පැහැදිලි චිත්‍රයක් ලබාදීම.
ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය ආයතනයක සහාය ලබාගැනීම යනු ස්ථිර විසඳුමක් නොව, රටේ මූලික ආර්ථික පදනම ශක්තිමත් කරගැනීමට ලැබෙන සහන කාලයක් පමණි. එම කාලය නිසි ලෙස ප්‍රයෝජනයට නොගෙන තවත් ණය වැඩසටහන් මතම රැඳී සිටීමෙන් රටේ ස්වෛරී ආර්ථික ගමන තවදුරටත් ප්‍රමාද විය හැකි බව ආර්ථික ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රමුඛ මතයයි.
වැඩිදුර කියවීම් සහ මූලාශ්‍ර:
ලංකා නිව්ස් - Another IMF Deal Could Prolong Sri Lanka’s Debt Dependence
International Monetary Fund (IMF) - Sri Lanka Country Overview & EFF Review
Central Bank of Sri Lanka (CBSL) - Recent Economic Developments & Statistics