දේපළ වෙළෙඳපොළ පිබිදීම හමුවේ කළු සල්ලි අවදානමක්

කොළඹ ඉඩම් මිල ඉහළට: ගලා එන සල්ලි කාගේද?

ශ්‍රී ලංකාවේ දේපළ වෙළෙඳපොළ යළිත් වේගවත් පිබිදීමක් පෙන්නුම් කරමින් තිබේ. කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයේ ඉඩම්, නිවාස සහ සුඛෝපභෝගී මහල් නිවාසවල විකුණුම් මිල දර්ශක 2019 වසරෙන් පසු වාර්තා වූ ඉහළම අගයට පැමිණ ඇති බව ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව පෙන්වා දෙයි.

ඉදිකිරීම් පිරිවැය ඉහළ යාම, ඉහළ ගිය ඉල්ලුම සහ ලිහිල් මූල්‍ය ප්‍රතිපත්ති මෙම මිල ඉහළ යාමට ප්‍රධාන හේතු වී ඇති බව මහ බැංකුවේ 'මූල්‍ය පද්ධති ස්ථායිතා සමාලෝචනය 2026' වාර්තාව තහවුරු කරයි.

මිල ගණන් මෙසේ ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ ගියද, මෙම දැවැන්ත වත්කම් වෙළෙඳපොළ තුළට ගලා එන ප්‍රාග්ධනයේ සැබෑ මූලාශ්‍ර සහ පාරදෘශ්‍යභාවය සම්බන්ධයෙන් ස්වාධීන මූල්‍ය නිරීක්ෂකයින් අතර දැඩි විමසිල්ලක් මතුව තිබේ.

බැංකු පද්ධතියෙන් ට්‍රිලියන දෙකක ආයෝජනයක්

මෙරට බැංකු පද්ධතිය දේපළ ක්ෂේත්‍රය වෙනුවෙන් ලබා දී ඇති ණය ප්‍රමාණය රුපියල් ට්‍රිලියන 2ක සීමාවට ළඟා වී ඇත. මෙය සමස්ත බැංකු ණය සහ අත්තිකාරම් ප්‍රමාණයෙන් 13.7%ක සැලකිය යුතු ප්‍රතිශතයකි.

එම මුදලින් 80%කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් යොමු වී ඇත්තේ නේවාසික නිවාස හා පදිංචි අවශ්‍යතා වෙනුවෙනි.

ආර්ථිකය යථා තත්ත්වයට පත්වන මොහොතක මෙය ආයෝජන විශ්වාසය පිළිබිඹු කරන ලකුණක් වුවද, මහා පරිමාණ ඉඩම් මිලදී ගැනීම් සහ ව්‍යාපෘති පිටුපස ඇති සැබෑ ධන උල්පත් මොනවාදැයි හඳුනා ගැනීමට බැංකු වාර්තා පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ.

මුදල් විශුද්ධිකරණයේ ගෝලීය තර්ජනය

දේපළ වෙළෙඳපොළ යනු ලොව පුරා නීතිවිරෝධී මුදල් සුදු කිරීම (Money Laundering) සඳහා බහුලව ගොදුරු වන ක්ෂේත්‍රයක් බව ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය සංවිධාන පෙන්වා දෙයි. සංකීර්ණ සමාගම් ජාල සහ අතරමැදියන් හරහා සැකකටයුතු මුදල් ඉඩම් හෝ මහල් නිවාසවල ආයෝජනය කර, පසුව ඒවා කුලියට දීමෙන් හෝ විකිණීමෙන් නීත්‍යනුකූල මුදල් බවට පත් කිරීමේ හැකියාව පවතී.

ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ දේපළ සංවර්ධකයින් මෙවැනි නීතිවිරෝධී ක්‍රියාවලට සම්බන්ධ බවට මහ බැංකු වාර්තාවෙන් කිසිදු සෘජු නිගමනයක් ඉදිරිපත් කර නැත. එසේ වුවද, වෙළෙඳපොළ නීතිවිරෝධී මුදල්වලින් දූෂණය වීම වැළැක්වීමට නම් දැඩි විමර්ශන යාන්ත්‍රණයක් ක්‍රියාත්මක විය යුතු බව මූල්‍ය විශ්ලේෂකයින්ගේ මතයයි.

සැබෑ ප්‍රතිලාභී හිමිකාරිත්වය (Beneficial Ownership), පැහැදිලි ආදායම් මාර්ග රහිත තෙවන පාර්ශ්ව මූල්‍ය සැපයුම් සහ ගිණුම්ගත ආදායමට නොගැළපෙන දැවැන්ත මුදල් ගනුදෙනු පිළිබඳව නියාමකයින් දැඩි සෝදිසියෙන් සිටිය යුතුය.

මිල පහත වැටුණහොත් බැංකුවලට එන අවදානම

දේපළ ක්ෂේත්‍රයට ලබා දී ඇති ණය අතරින් අය කර ගැනීමට අපහසු අක්‍රිය ණය ප්‍රතිශතය (Stage 3 Loans) 10.4%ක් ලෙස සටහන් වේ. මෙය සමස්ත බැංකු පද්ධතියේ සාමාන්‍ය අක්‍රිය ණය මට්ටම වන 9.1%ට වඩා ඉහළ අගයකි.

ඉදිකිරීම් ක්ෂේත්‍රයේ නියුතු සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යාපාරවල අක්‍රිය ණය අනුපාතය 20% ඉක්මවා තිබීම ක්ෂේත්‍රයේ පවතින සැබෑ මූල්‍ය පීඩනය මොනවට පැහැදිලි කරයි.

කෘත්‍රිමව උද්ධමනය වූ ඉහළ දේපළ වටිනාකම් ඇපයට තබාගෙන බැංකු ණය නිකුත් කර ඇති පසුබිමක, යම් හෙයකින් ඉදිරියේදී දේපළ මිල ගණන් පහත වැටුණහොත් බැංකු සතු ඇපකරවල වටිනාකම ක්ෂය වී සමස්ත මූල්‍ය පද්ධතියම අනතුරේ වැටීමේ ඉඩක් පවතී.

මහ බැංකුවේ මූල්‍ය බුද්ධි ඒකකය (FIU), දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව සහ සමාගම් රෙජිස්ට්‍රාර් කාර්යාලය එක්ව මේ පිළිබඳ විධිමත් පරීක්ෂණයක් කඩිනමින් සිදු කළ යුත්තේ එබැවිනි.