සාම්ප්රදායික ථේරවාදී මතයන් අභියෝගයට ලක්කිරීම පිළිබඳ චෝදනා මූලික හේතුවක් වෙයි
ශාස්ත්රීය ප්රතිසංස්කරණ සහ නිකායික විනය සම්ප්රදාය අතර මතවාදී ගැටුම තීව්ර වෙයි
කැකිරාවේ සුදස්සන හිමියන් රාමඤ්ඤ නිකායෙන් ඉවත් කිරීමට තීරණයක්:
සම්ප්රදාය සහ නව අර්ථකථන අතර මතභේදය කරළියට
සාම්ප්රදායික ථේරවාදී බුදුදහමේ මූලධර්ම සහ අටුවා විග්රහයන්ට පටහැනි අදහස් සමාජගත කිරීම සම්බන්ධයෙන් එල්ල වූ චෝදනා පදනම් කරගනිමින්, කැකිරාවේ සුදස්සන හිමියන්ගේ නිකායික සාමාජිකත්වය අහෝසි කිරීමට ශ්රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ මහා සංඝ සභාව තීරණය කර තිබේ.
නිකායේ විනය කමිටුව සහ කාරක සංඝ සභාව විසින් කැඳවන ලද විනය පරීක්ෂණයකින් අනතුරුව මෙම පියවර ගෙන ඇති අතර, උන්වහන්සේ සිදුකරන ලද ඇතැම් ධර්ම දේශනා සහ ප්රකාශ ථේරවාදී සම්ප්රදායේ මූලික ඉගැන්වීම්වලට හානිකර බවට එහිදී නිගමනය කර ඇත.
නිකායික මට්ටමින් එල්ල වූ ප්රධාන චෝදනා
රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ විනය බලධාරීන්ගේ අවධානයට යොමුව ඇති කරුණු අතර, සාම්ප්රදායික ථේරවාදී ඉගැන්වීම්වල එන සංකල්ප කිහිපයක් පිළිබඳ සුදස්සන හිමියන් ඉදිරිපත් කළ නව අර්ථකථන ප්රධාන තැනක් ගනී. විශේෂයෙන්ම:
- පොළොව යට අපාය හෝ අහස මත දිව්ය ලෝක පිහිටා ඇතැයි යන සාම්ප්රදායික භෞතික පිහිටීම් ප්රතික්ෂේප කිරීම,
- බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සෘද්ධි ප්රාතිහාර්යයන් සහ දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ පිළිබඳ සාම්ප්රදායික විස්තර කිරීම් තාර්කික ප්රශ්න කිරීමට ලක්කිරීම,
- පුනර්භවය, කර්මය සහ පින්-පව් ගමන් කිරීම පිළිබඳ ඓතිහාසික හා දාර්ශනික විකාශනයන් සලකා බැලිය යුතු බවට කළ ප්රකාශ,
- පාංශුකූල චාරිත්රය ඇතුළු ඇතැම් ආගමික වත්පිළිවෙත්වල පවතින සමාජ-සංස්කෘතික පැතිකඩ විවේචනය කිරීම,
යන කරුණු තුළින් පොදු බෞද්ධ ජනතාව තුළ සාම්ප්රදායික ශ්රද්ධාව පළුදු වන බවට සංඝ සභාවේ පාර්ශ්වයෙන් චෝදනා නැගී තිබිණි.
ශාස්ත්රීය විග්රහය සහ සම්ප්රදායේ ආරක්ෂාව
කෙසේවෙතත්, කැකිරාවේ සුදස්සන හිමියන් මීට පෙර අවස්ථා ගණනාවකදීම පෙන්වා දී තිබුණේ තමන් වහන්සේ බුදුදහමේ මූලික සූත්ර ධර්මයන් ප්රතික්ෂේප නොකරන බවත්, පසුකාලීනව එක්වූ අටුවා සහ ජනප්රිය විශ්වාසයන් ශාස්ත්රීය හා විචාරාත්මක ඇසකින් විග්රහ කිරීමට උත්සාහ කළ බවත්ය. ඓතිහාසිකව වල්පොළ රාහුල හිමියන් වැනි ලෝක ප්රකට ථේරවාදී වියතුන් පවා ථේරවාද සහ මහායාන අභිධර්ම සංසන්දනයේදී දැක්වූ අදහස් මෙහිදී ඇතැම් පාර්ශ්ව විසින් උදාහරණ ලෙස මතු කරනු ලබයි.
නමුත් රාමඤ්ඤ මහා නිකාය අවධාරණය කරන්නේ, නිකායික භික්ෂුවක් ලෙස ශ්රී ලාංකේය ථේරවාදී මූලධර්ම සහ සංඝ සභාව විසින් පිළිගත් සම්මුතීන්ට ගරු කිරීමේ වගකීමක් සාමාජික භික්ෂූන් සතු වන බවයි.
කලාපීය සහ ජාත්යන්තර ප්රවණතා
නූතන විද්යාව, තාර්කික චින්තනය සහ ඩිජිටල් මාධ්ය ව්යාප්තියත් සමඟ සාම්ප්රදායික ආගමික ඉගැන්වීම් ප්රති-අර්ථකථනය කිරීමේ ප්රවණතාව ශ්රී ලංකාවට පමණක් සීමා වූවක් නොවේ. තායිලන්තය, මියන්මාරය වැනි ථේරවාදී රටවල මෙන්ම බටහිර ලෝකයේ ප්රචලිත වන 'සීකියුලර් බුඩිසම්' (ලෞකික බුදුදහම) වැනි ධාරාවන් තුළද මෙවැනි ප්රතිසංස්කරණවාදී සංවාද නිරන්තරයෙන් මතු වේ.
එවැනි පසුබිමක, ආගමික සංස්කෘතියේ අනන්යතාව රැකගැනීම වෙනුවෙන් පෙනී සිටින සම්ප්රදායික නිකායික නායකත්වයන් සහ තර්ක-ශාස්ත්රීය විවරණ සොයන ප්රජාවන් අතර ගැටුම නිරාකරණය කරගැනීම නූතන සමාජයේ ප්රධාන අභියෝගයක් බවට පත්ව තිබේ.
