*කෘතිම බුද්ධියෙන් පොත් ලිවීමේ අර්බුදය ජාත්යන්තර සම්මාන පිටිය කැළඹූ හැටි
*සාහිත්ය නිර්මාණ සහ බුද්ධිමය දේපළ පිළිබඳ ශ්රී ලංකාවටත් අනතුරු ඇඟවීමක්
ජාත්යන්තර සාහිත්ය ක්ෂේත්රයේ ඉහළම ගෞරවයක් හිමිවන ප්රංශයේ ‘ගොන්කූට්’ සම්මාන (Prix Goncourt) නිර්දේශ නාමාවලියෙන් සම්මානනීය නවකතාවක් ඉවත් කිරීමට සංවිධායක මණ්ඩලය පියවර ගෙන තිබේ. කැනේඩියානු-හෙයිටි ජාතික ලේඛක තෙලිසන් ඔරේලියන් (Thélyson Orélien) විසින් රචිත C’était ça ou mourir (එය තෝරාගැනීම හෝ මරණය) නම් නවකතාව මෙලෙස ඉවත් කර ඇත්තේ, එය සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ කෘතිම බුද්ධිය (AI) ආශ්රයෙන් ලියන ලද්දක් බවට සහ වෙනත් කෘතිවල කොටස් සොරකම් කළ බවට (Plagiarism) එල්ල වූ බරපතළ චෝදනා හේතුවෙනි.
මිනිස් ලේඛකයන්ගේ සහ ලේඛිකාවන්ගේ ස්වාධීන සාහිත්ය නිර්මාණ ඇගයීම සිය එකම අරමුණ බව පවසන ගොන්කූට් ඇකඩමිය, සම්මානයේ විනිවිදභාවය සහ සාහිත්යමය ගෞරවය සුරැකීම වෙනුවෙන් මෙම පියවර ගත් බව නිල නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් ප්රකාශ කළේය.
සමාජ මාධ්ය ඔස්සේ එළියට ආ තාක්ෂණික සැකය
හෙයිටි රාජ්යයේ පවතින ප්රචණ්ඩත්වයෙන් බේරී රටවල් 12ක් තරණය කරමින් කැනඩාව බලා ගිය ගුරුවරයෙකුගේ දුෂ්කර ජීවන අරගලය පාදක කරගනිමින් ලියවුණු මෙම නවකතාව, පිටපත් 35,000කට වඩා අලෙවි වෙමින් වෙනත් ප්රංශ සම්මානයක් ද හිමිකරගෙන තිබිණි. භාෂා 20කට පරිවර්තනය කිරීමට ද ගිවිසුම්ගතව තිබූ කෘතියකි.
කෙසේවෙතත්, සමාජ මාධ්ය ගිණුමක් මඟින් ‘පැන්ග්රෑම්’ (Pangram) නම් AI හඳුනාගැනීමේ මෘදුකාංගය ඔස්සේ සිදුකළ පරීක්ෂාවකින් හෙළිවූයේ, මෙම කෘතිය බහුතර වශයෙන් AI මඟින් උත්පාදනය කරන ලද්දක් බවයි. පසුව අනාවරණය වූයේ එම සමාජ මාධ්ය ගිණුම ප්රංශයේ ප්රකට මාධ්යවේදියෙකු විසින් මෙහෙයවනු ලැබූවක් බවයි. ඔහු සඳහන් කර තිබුණේ AI තාක්ෂණය හේතුවෙන් මිනිසාගේ ස්වාභාවික ලිවීමේ සහ කියවීමේ හැකියාව විනාශ වී යනු ඇතැයි පවතින බිය නිසා තමන් මෙම කරුණ හෙළිදරව් කළ බවයි.
චෝදනා ප්රතික්ෂේප කිරීම සහ මතුවූ නීතිමය ගැටලු
තමන්ට එල්ල වන සියලු චෝදනා තරයේ ප්රතික්ෂේප කරන 38 හැවිරිදි ලේඛක තෙලිසන් ඔරේලියන් පවසන්නේ, මෙය තමන්ගේ ජාතිය ඉලක්ක කරගනිමින් සිදුකරන අභූත චෝදනාවක් බවයි. තමන් හැමවිටම කැරිබියානු සාහිත්ය රිද්මය හා සම්ප්රදායික භාෂාව භාවිත කළ බවත්, යන්ත්රයක් මඟින් ලිවීමේ කිසිදු අවශ්යතාවක් තමන්ට නොතිබූ බවත් ඔහු පෙන්වා දෙයි.
මේ අතර, AI හඳුනාගැනීමේ මෘදුකාංගවල විශ්වසනීයත්වය පිළිබඳව ද ප්රංශ මාධ්ය තුළ විවාදයක් නිර්මාණය විය. ඇතැම් මෘදුකාංග මෙම පොත මිනිසෙකු විසින් ලියන ලද්දක් බව තහවුරු කර තිබීම ඊට හේතුවයි. එහෙත්, 1960 දී පළවූ ප්රංශ සාහිත්ය කෘතියක හැඳින්වීමෙන් කොටස් සොරකම් කර ඇති බවට තවත් ප්රංශ පුවත්පතක් සාක්ෂි සහිතව වාර්තා කිරීමත් සමඟ, ගොන්කූට් ඇකඩමිය මෙම තීරණය ගැනීමට පෙළඹී තිබේ. කෘතියේ ප්රකාශන ආයතනය සඳහන් කරන්නේ පූර්ණ හා ස්වාධීන සාක්ෂි නොමැතිව කතුවරයා අපහසුතාවට පත්කිරීම සාධාරණ නොවන බැවින් සංයමයෙන් කටයුතු කරන ලෙසයි.
ශ්රී ලංකාවට සහ දකුණු ආසියාවට මෙම සිදුවීම වැදගත් ඇයි?
ජාත්යන්තර සාහිත්ය සම්මානයකදී සිදුවූ මෙම සිදුවීම, ශ්රී ලංකාව වැනි රටවල සාහිත්ය, විශ්වවිද්යාල ශාස්ත්රීය ක්ෂේත්රය මෙන්ම නීති ක්ෂේත්රය හමුවේ ද ප්රබල සංවාදයක් මතු කරයි.
ශ්රී ලංකාවේ වර්තමාන බුද්ධිමය දේපළ පනත (2003 අංක 36 දරන පනත) යටතේ සොරකම් (Plagiarism) පිළිබඳ ප්රතිපාදන පැවතිය ද, කෘතිම බුද්ධිය (AI) මඟින් සිදුකරන නිර්මාණ නියාමනය කිරීම හෝ එමඟින් සිදුවන නීතිමය උල්ලංඝනයන් පාලනය කිරීමට ප්රමාණවත් තාක්ෂණික හෝ නීතිමය රාමුවක් තවමත් මෙරට ස්ථාපිතව නොමැත. රාජ්ය සාහිත්ය සම්මාන හෝ ස්වාධීන සම්මාන උළෙලවලදී ඉදිරිපත් වන කෘති සඳහා මෙවැනි AI භාවිතයක් සිදුවන්නේ ද යන්න විමර්ශනය කිරීමේ යාන්ත්රණයක් මෙරට තුළ මෙතෙක් නිර්මාණය වී නොමැති පසුබිමක, ප්රංශයේ සිදුවීම ශ්රී ලාංකේය සාහිත්ය හා නීති ක්ෂේත්රයට ද වැදගත් අනතුරු ඇඟවීමක් සපයයි.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා මූලාශ්ර
මුල් වාර්තාව: The Guardian - Novelist accused of using AI to write book removed from French prize list
ප්රංශ සාහිත්ය පුවත් සහ විචාර: Libération Books & Culture Section
ප්රංශයේ ගොන්කූට් ඇකඩමි නිල වෙබ් අඩවිය: Académie Goncourt Official Site
