ඉන්ධන වියදම ඉහළට: මිල සූත්‍රය සහ වෙළඳපොළ අතර ගැටුමක්

ලෝක වෙළඳපොළේ මිල උච්චාවචනයන් හමුවේ දේශීය ඉන්ධන සැපයුම් ක්ෂේත්‍රය යළිත් තීරණාත්මක කඩඉමකට පැමිණ තිබේ. පසුගිය සැප්තැම්බර් 30 මධ්‍යම රාත්‍රියේ සිට ක්‍රියාත්මක වූ මිල සංශෝධනයෙන් පසු පාරිභෝගිකයාට දැනෙන සිල්ලර මිල ඉහළ ගිය ද, ඊට පිටුපසින් දිගහැරෙමින් පවතින්නේ ඊට වඩා සංකීර්ණ ආර්ථික අර්බුදයකි.

ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකු දත්තවලට අනුව මේ වසරේ ජනවාරි සිට අගෝස්තු දක්වා කාලය තුළ ඉන්ධන ආනයනය වෙනුවෙන් වැය කර ඇති මුදල ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 4,072.1කි. පසුගිය වසරේ අදාළ කාලපරිච්ඡේදයේ වැය වූ ඩොලර් මිලියන 2,520.6 සමඟ සැසඳීමේදී මෙය 61.6%ක දැවැන්ත වර්ධනයකි.

සංශෝධිත මිල ගණන් සහ පොම්පයේ යථාර්ථය

නවතම මිල සංශෝධනයට අනුව ප්‍රධාන ඉන්ධන කාණ්ඩ කිහිපයක මිල වෙනස් විය:

* ඔක්ටේන් 92 පෙට්‍රල්: රු. 15කින් ඉහළ ගොස් ලීටරය රු. 414ක් විය.
* ඔටෝ ඩීසල්: රු. 10කින් ඉහළ ගොස් ලීටරය රු. 392ක් විය.
* සුපර් ඩීසල්: රු. 50ක වැඩිවීමකින් ලීටරය රු. 528 දක්වා ඉහළ ගියේය.
* පෙට්‍රල් 95 සහ භූමිතෙල්: පිළිවෙළින් රු. 475 සහ රු. 285 ලෙස නොවෙනස්ව පවතී.

පෞද්ගලික සමාගම් සැපයුම් කප්පාදු කළේ ඇයි?

මෙරට සිල්ලර වෙළඳපොළට එක්වූ ලංකා IOC, සිනොපෙක් (Sinopec) සහ RM Parks යන සමාගම් ත්‍රිත්වය සිය ඔටෝ ඩීසල් බෙදාහැරීම සැලකිය යුතු ලෙස සීමා කර ඇතැයි වාර්තා වේ.

වෙළඳපොළ ආරංචි මාර්ග අනුව:

* සිනොපෙක් සමාගම සිය බෙදාහැරීම් 66%කින් කප්පාදු කර ඇත.
* RM Parks සමාගම 48%කින් සැපයුම අඩු කර තිබේ.
* ලංකා IOC සමාගම 45%කින් බෙදාහැරීම් සීමා කර ඇත.

සැබෑ ගොඩබෑමේ පිරිවැය සහ මෙහෙයුම් වියදම් ආවරණය නොවන පරිදි පාලන මිලක් යටතේ පාඩු ලබමින් ඉන්ධන අලෙවි කිරීම ආර්ථික වශයෙන් කළ නොහැක්කක් බව එම සමාගම්වල තර්කය වී තිබේ.

CPC පිරවුම්හල්වලට එල්ල වන පීඩනය

පෞද්ගලික සමාගම් සැපයුම සීමා කිරීමත් සමඟ පාරිභෝගික රථවාහන විශාල වශයෙන් ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාවේ (CPC) පිරවුම්හල් වෙත යොමු වෙමින් පවතී. පෞද්ගලික අංශය අතහැරි සැපයුම් පරතරය පියවීමට සීපීසීයට අමතර තොග නිකුත් කිරීමට සිදුව ඇත.

මෙය පද්ධතිය තුළ සංවේදී චක්‍රීය අවදානමක් මතු කරයි:

* පෞද්ගලික සැපයුම් අඩුවීම සීපීසීයේ බර දෙගුණ කරයි.
* සම්පූර්ණ බර රජයේ ආයතනය වෙත පැටවීම මඟින් විදේශ විනිමය ලබාගැනීමේ හෝ නෞකා ප්‍රමාදයකදී සමස්ත සැපයුම් ජාලයම කම්පනයට පත්වීමේ අවදානම ඉහළ යයි.

සහනාධාර සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ කොන්දේසි

ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) මඟපෙන්වීම යටතේ හඳුන්වාදුන් පිරිවැය පරාවර්තක මිල සූත්‍රයේ අරමුණ වූයේ ලෝක වෙළඳපොළ පිරිවැය සෘජුවම සිල්ලර මිලට එකතු වීමයි. එහෙත් සාමාන්‍ය ජනතාවට සහ පොදු ප්‍රවාහනයට වන බලපෑම අවම කිරීම සඳහා ඔටෝ ඩීසල් වෙනුවෙන් ඩොලර් මිලියන 126ක සහනාධාරයක් රඳවා ගැනීමට රජය පියවර ගත්තේය.

ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මීට පෙර පෙන්වා දුන්නේ රාජ්‍ය ඒකාධිකාරය ලිහිල් කර වෙළඳපොළ විවෘත කිරීම නිසා බාහිර මිල කම්පනවලින් ජනතාව ආරක්ෂා කිරීමට රජයට ඇති හැකියාව සීමා වී ඇති බවයි.

කෙසේ වෙතත්, දිගින් දිගටම භාණ්ඩාගාරය මඟින් මෙම මිල පරතරය දැරීම රාජ්‍ය මූල්‍ය ස්ථාවරත්වයට කෙතරම් දුරට ඔරොත්තු දෙන්නේද යන්න ආර්ථික විශ්ලේෂකයින් නඟන ප්‍රධාන ප්‍රශ්නයයි.

ඉදිරි මාස කිහිපය තුළ ඉන්ධන සුරක්ෂිතතාව යනු ගබඩා ටැංකිවල ඇති තෙල් ප්‍රමාණය පමණක් නොවේ. පෞද්ගලික සමාගම්වල සැපයුම් කැමැත්ත, ඩොලර් සංචිතවල ශක්තිය සහ රජයට මිල කම්පන දරාගත හැකි මූල්‍ය ඉඩකඩ යන සාධක තුනම නිසි ලෙස කළමනාකරණය කරගැනීම රටේ ඉදිරි ආර්ථික ගමනට තීරණාත්මක වනු ඇත.

වැඩිදුර තොරතුරු සඳහා මූලාශ්‍රය : 

Lanka News | Fuel Price War Deepens as Sri Lanka’s Import Bill Explodes