ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ ආදායම් පරිපාලන විමර්ශන වාර්තාව පෙන්වා දෙන්නේ දේශීය නිෂ්පාදනවලට සාපේක්ෂව පිටරටින් ගෙන්වන මත්පැන් සඳහා ලීටරයකට අය කෙරෙන ස්ථාවර නිෂ්පාදන බද්ද (Excise duty) අඩු අගයක පවතින බවයි.
ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන්ට පටහැනි මෙම ක්‍රමය හේතුවෙන් රජයේ බදු ආදායම පහත වැටීම, වෙළෙඳපොළ සාධාරණ තරගකාරිත්වය බිඳ වැටීම මෙන්ම බදු පැහැර හැරීමට ඉඩකඩ නිර්මාණය වන බවට එම වාර්තාව අනතුරු අඟවයි.
දේශීය කර්මාන්තයට එල්ල වන අභියෝගය
දැනට පවතින බදු ක්‍රමය හමුවේ දේශීය මත්පැන් නිෂ්පාදකයින් දැඩි පීඩනයකට ලක්වන අතර, ආනයනික මත්පැන් සඳහා ලැබෙන වාසිය නිසා නීතිවිරෝධී ගනුදෙනු සහ බදු පැහැර හැරීම් ඉහළ යාමේ අවදානමක් පවතී.
දේශීය සහ ආනයනික මත්පැන් යන දෙකටම සමාන බදු අනුපාත පැනවිය යුතු බවට පෙන්වා දෙන IMF වාර්තාව, ඉදිරි මධ්‍යකාලීන ආදායම් උපායමාර්ගය (MTRS) හරහා මෙම අසමතුලිතතාව නිවැරදි කරන ලෙස රජයට නිර්දේශ කර තිබේ.
බදු පැහැර හැරීම සහ හොර මත්පැන් වෙළෙඳපොළ නිසා රජයට අහිමි වන්නේ නිෂ්පාදන බද්ද පමණක් නොවේ. එමඟින් එකතු කළ අගය මත බද්ද (VAT) ද එකිනෙක බැඳුණු දාමයක් ලෙස දැවැන්ත ලෙස අහිමි වන බව වාර්තාවේ සඳහන් වේ.
විසිරුණු බදු දැල සහ ඒකාබද්ධ පරිපාලනය
මෙරට බදු පරිපාලනයේ පවතින බිඳවැටීම් ද මෙම අර්බුදයට ප්‍රධාන හේතුවක් ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ. දැනට දේශීය මත්පැන් සහ බීඩි නිෂ්පාදනය සුරාබදු දෙපාර්තමේන්තුව යටතේ ද, ආනයනික මත්පැන්, වාහන සහ පැණිබීම රේගු දෙපාර්තමේන්තුව යටතේ ද පාලනය වේ.
මීට අමතරව ඛනිජ තෙල් ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන බදු කටයුතු ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාව සතුව පවතී.
මෙම වෙන්වීම ජාත්‍යන්තර ක්‍රමවේදවලට පටහැනි බව පෙන්වා දෙන IMF, බදු එකතු කිරීමේ කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීම සඳහා රේගුව සහ සුරාබදු දෙපාර්තමේන්තුව ඒකාබද්ධ කිරීමේ (Combined Customs and Excise model) යෝජනාවක් පිළිබඳව නියමිත කාලරාමුවක් තුළ අධ්‍යයනය කරන ලෙස අවධාරණය කරයි.
ආරක්ෂිත ස්ටිකරය හමුවේ මතු වූ අවදානම
නීතිවිරෝධී මත්පැන් වැළැක්වීමට හඳුන්වා දුන් ආරක්ෂිත ස්ටිකර් ක්‍රමය (Security Stickers) හේතුවෙන් නීත්‍යානුකූල මත්පැන් නිෂ්පාදනය 2025 වසරේදී ලීටර් මිලියන 40.4 දක්වා යථා තත්ත්වයට පත්ව ඇති අතර, 2026 වසරේ මුල් මාස හය තුළදී එය ලීටර් මිලියන 20.8ක් ලෙස සටහන්ව තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, මෙම ස්ටිකර් මුද්‍රණය කරන 'මද්‍රාස් සෙකියුරිටි ප්‍රින්ටර්ස්' (Madras Security Printers) සමාගමේ කොන්ත්‍රාත්තුව 2027 ජනවාරි මාසයෙන් අවසන් වීමට නියමිතය.
නව සේවා සපයන්නා තෝරා ගැනීමේ ටෙන්ඩර් ලංසු විවෘත කර ඇති බව සුරාබදු දෙපාර්තමේන්තුව ප්‍රකාශ කර ඇතත්, එම සංක්‍රාන්ති කාලසීමාව තුළ කිසියම් හෝ බිඳවැටීමක් සිදුවුවහොත් නීතිවිරෝධී නිෂ්පාදන නැවත වෙළෙඳපොළ ආක්‍රමණය කිරීමේ දැඩි අවදානමක් පවතින බව ස්වාධීන ආර්ථික නිරීක්ෂකයින් පෙන්වා දෙයි.
වැඩිදුර තොරතුරු ඇතුළත් මූලාශ්‍ර සබැඳි :
LankaNews - IMF Exposes Unequal Alcohol Taxes Undermining Revenue Neutrality