එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර මාස තුනක් තිස්සේ පවතින දරුණු යුද වාතාවරණය තාවකාලිකව පාලනය කිරීම සඳහා දින 60ක නව සටන් විරාම දිගුවක් සහ හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය යළි විවෘත කිරීමේ අවබෝධතා ගිවිසුමක් (MOU) අවසන් අදියරකට පැමිණ ඇති බව රාජ්ය තාන්ත්රික ආරංචි මාර්ග පවසයි.
කෙසේ වෙතත්, මෙම එකඟතාව ක්රියාත්මක කිරීම ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්ගේ අවසන් අනුමැතිය මත රඳා පවතින අතර, කලාපය තුළ ඊයේ (28) හටගත් නවතම හමුදාමය ප්රහාර හේතුවෙන් සාම ක්රියාවලියේ දැඩි අවිශ්වාසයක් මතු වී තිබේ.
60 දින සටන් විරාමය සහ කොන්දේසි
පකිස්ථානය සහ කටාර් රාජ්යයේ ප්රධාන මැදිහත් වීමෙන් සකස් වෙමින් පවතින මෙම නව ගිවිසුම් කෙටුම්පතට අනුව, දැනට ක්රියාත්මක බිඳෙනසුලු සටන් විරාමය තවත් දින 60කින් දීර්ඝ කිරීමට නියමිතය. එහි ප්රධාන කොන්දේසි මෙසේය:
* ලෝක තෙල් ප්රවාහනයෙන් පහෙන් එකක් සිදුවන හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය වාණිජ නෞකා සඳහා සම්පූර්ණයෙන්ම විවෘත කිරීම සහ එහි ඇති බෝම්බ ඉවත් කිරීම.
* ඉරානයේ අධි-පොහොසත් යුරේනියම් තොග පිටරටකට පැවරීම හෝ දියකර හැරීම ඇතුළු න්යෂ්ටික වැඩසටහන සීමා කිරීම පිළිබඳව දින 30-60ත් අතර කාලයකදී සාකච්ඡා ආරම්භ කිරීම.
* ඊට ප්රතිචාර වශයෙන්, ඇමරිකාව විසින් පනවා ඇති නාවික වරාය අවහිරතා සහ ඉරාන තෙල් සම්බාධක අදියරෙන් අදියර ලිහිල් කිරීම මෙන්ම විදේශයන්හි අත්හිටුවා ඇති ඉරාන වත්කම් නිදහස් කිරීම.
ඇමරිකානු උපජනාධිපති ජේ.ඩී. වෑන්ස් (JD Vance) මාධ්ය වෙත ප්රකාශ කළේ, දෙරට එකඟතාවකට "ඉතා ආසන්න" වී ඇති නමුත් ජනපති ට්රම්ප් කිසිසේත් අවාසිදායක ගිවිසුමකට අත්සන් නොතබන බවයි. මේ අතර, ඉරානයේ 'තස්නිම්' ප්රවෘත්ති ඒජන්සිය වාර්තා කරන්නේ ගිවිසුමේ පාඨයන් තවමත් සම්පූර්ණයෙන් ස්ථිර කර නොමැති බවයි.
සාම සාකච්ඡා මධ්යයේ ඇවිළුණු ප්රහාර
රාජ්ය තාන්ත්රික මට්ටමින් සාකච්ඡා පැවතුණ ද, ඊයේ (28) දෙරට අතර සෘජු ප්රහාර හුවමාරුවක් සිදුවිය. ඇමරිකානු මධ්යම අණදෙන කාර්යාලය (CENTCOM) ප්රකාශ කළේ හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය ආසන්නයේ පිහිටි බන්ඩර් අබ්බාස් වරායේ ඉරාන ඩ්රෝන පාලන මධ්යස්ථානයකට තමන් "ආරක්ෂක පියවරක්" ලෙස ප්රහාර එල්ල කළ බවයි.
ඊට ප්රතිචාර දක්වමින් ඉරාන විප්ලවීය මුරභට බලකාය (IRGC) විසින් කුවේට් හි පිහිටි ප්රධාන ඇමරිකානු ගුවන් කඳවුරක් ඉලක්ක කර බැලස්ටික් මිසයිල ප්රහාර එල්ල කරන ලදී. කුවේට් ආරක්ෂක අංශ එම මිසයිල සාර්ථකව විනාශ කළ බව නිවේදනය කළ අතර, ඉරානයේ මෙවැනි ප්රහාර තමන් දැඩිව හෙළා දකින බව ද පැවසීය.
ඕමානයට එල්ල වූ ට්රම්ප්ගේ තර්ජනය
හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධියෙන් ගමන් ගන්නා නෞකා වෙතින් ගාස්තු (Tolls) අය කරමින් එහි පරිපාලන බලය තබා ගැනීමට ඉරානය උත්සාහ කරන අතර, ඊට ඕමාන් රාජ්යය සහාය දක්වන බවට වාර්තා පළ විය. මේ සම්බන්ධයෙන් දැඩි සේ කෝපයට පත් ජනපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්, ඕමානය ඉරානය සමඟ එක්ව කටයුතු කළහොත් දෙරට අතර පවතින ඓතිහාසික සබඳතා බිඳ දමා ඕමානයට දැඩි ප්රහාර එල්ල කරන බවට (Blow up) පසුගිය බදාදා කැබිනට් මණ්ඩල රැස්වීමකදී තර්ජනය කර තිබුණි.
කෙසේ වෙතත්, ඊයේ (28) වොෂින්ටනයේ සිටින ඕමාන් තානාපතිවරයා ඇමරිකානු මුදල් ලේකම් ස්කොට් බෙස්න්ට් (Scott Bessent) හමුවී, හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධියෙන් ගාස්තු අය කිරීමේ කිසිදු සැලසුමකට ඕමානය සම්බන්ධ නොවන බවට නිල වශයෙන් සහතික වී තිබේ.
ඉදිරි රාජ්ය තාන්ත්රික පියවර
පෙබරවාරි 28 දින ආරම්භ වූ මෙම යුද්ධයෙන් මේ වන විට දහස් සංඛ්යාත පිරිසක් ජීවිතක්ෂයට පත්ව ඇත. ප්රධාන සාම මැදිහත්කරු වන පාකිස්ථාන විදේශ අමාත්ය ඉෂාක් ඩාර් (Ishaq Dar) අද (29) වොෂින්ටනයේදී ඇමරිකානු රාජ්ය ලේකම් මාර්කෝ රූබියෝ (Marco Rubio) හමුවී ගිවිසුමේ අවසන් එකඟතාවන් පිළිබඳව තීරණාත්මක සාකච්ඡාවක නිරත වීමට නියමිතය.
ඉරානය අවධාරණය කරන්නේ ස්ථිර සාමයක් සඳහා ඇමරිකාවේ සහාය ලබන ඊශ්රායලය විසින් ලෙබනනයට එල්ල කරන ප්රහාර ද නැවැත්විය යුතු බවයි.
(සටහන | Reuters ඇසුරින්; හර්ෂ උදයකාන්ත පීරිස්)
මුලාශ්රය
Iran, US reach deal to extend ceasefire, pending Trump's approval
