ඕමානය සමඟ නාවික මාර්ග පිළිබඳ එකඟතාවකට පැමිණියද ඇමෙරිකානු සම්බාධක සහ වන්දි ඉල්ලීම් හමුවේ අවිනිශ්චිතතාවක්
සවුදි අරාබියේ 'ජාසාන්' තෙල් පිරිපහදුවට හූති ප්රහාරයක්: තුර්කිය, පාකිස්ථානය සහ සවුදිය අතර අලුත් ආරක්ෂක ගිවිසුමක්
හෝමුස් සමුද්රසන්ධි නාවික ගිවිසුම සහ ඉරානයේ පූර්ව කොන්දේසි
ලෝක වෙළඳපොළට බොරතෙල් සහ ද්රවීකෘත ස්වාභාවික වායු (LNG) සැපයෙන ප්රධානතම නාවික මාවතක් වන හෝමුස් සමුද්රසන්ධිය හරහා යළි නෞකා ගමනාගමනය ආරම්භ කිරීම සඳහා ඕමානය සමඟ එළඹෙන ගිවිසුම අවසන් අදියරේ පවතින බව ඉරාන විදේශ අමාත්ය අබ්බාස් අරග්රාචි (Abbas Araqchi) ප්රකාශ කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එක්සත් ජනපදය විසින් පනවා ඇති සම්බාධක ඉවත් කිරීම සහ ප්රහාරවලින් සිදුවූ හානි සඳහා වන්දි ගෙවීම ඇතුළු පූර්ව කොන්දේසි ඉටු නොකරන්නේ නම් අදාළ නාවික මාවත විවෘත නොකරන බව ටෙහෙරානය අවධාරණය කරයි.
පසුගිය පෙබරවාරි මාසයේදී එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්රායලය විසින් ඉරානයට එල්ල කළ ප්රහාර හමුවේ ඉරානය විසින් මෙම උපායමාර්ගික නාවික මාර්ගය වසා දැමීමට පියවර ගන්නා ලදී. ඉන් අනතුරුව ජූනි මාසයේදී තාවකාලික සූදානමකට එළඹුණද, ගල්ෆ් කලාපයේ ඉරාන නෞකා නිරෝධනය කිරීමට ඇමෙරිකාව පියවර ගැනීමත් සමඟ උණුසුම් තත්ත්වය නැවත මතු විය.
හෝමුස් සහ මැදපෙරදිග අර්බුදයට අදාළ ප්රධාන කරුණු
| හෝමුස් ගිවිසුම: ඉරානය සහ ඕමානය අතර නව නාවික ගමනාගමන මාර්ග සකස් කිරීමේ අවසන් අදියර
| ඉරාන කොන්දේසි: යුද හානි වෙනුවෙන් ඇමෙරිකාව වන්දි ගෙවීම, සම්බාධක සහ නාවික බාධක ඉවත් කිරීම
| ගෝලීය බලපෑම: ලෝක බොරතෙල් සහ ද්රවීකෘත ස්වාභාවික වායු (LNG) සැපයුමෙන් 20%ක් ගමන් කරන්නේ හෝමුස් හරහාය
| හූති ප්රහාරය: සවුදි අරාබියේ දිනකට තෙල් බැරල් 400,000ක් පිරිපහදු කරන 'ජාසාන්' පහසුකමට ඩ්රෝන ප්රහාරයක්
| ආරක්ෂක ගිවිසුම: සවුදි අරාබිය, තුර්කිය සහ පාකිස්ථානය අතර එළඹි 'මක්කා' ත්රිපාර්ශ්වික ආරක්ෂක ගිවිසුම
ඇමෙරිකානු ස්ථාවරය සහ රාජ්යතාන්ත්රික මාවත
ඉරානය සමඟ සෘජු සාකච්ඡා නොපවතින අතර, තෙවන පාර්ශ්වික මැදිහත්කරුවන් හරහා පමණක් පණිවිඩ හුවමාරු වන බව ඉරාන විදේශ අමාත්යාංශය පවසයි. හෝමුස් සමුද්රසන්ධිය නැවත විවෘත කිරීම සඳහා ඉරානයේ උදර්පණ අරමුදල් නිදහස් කිරීම, මිලිටරි තර්ජන නැවැත්වීම සහ කලාපීය සහකාර කණ්ඩායම් වෙත එල්ල වන ප්රහාර නතර කිරීම වැනි කොන්දේසි කිහිපයක් ඉරාන ජාතික ආරක්ෂක මණ්ඩලය විසින් ඉදිරිපත් කර ඇත.
මේ අතර, ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ප්රකාශ කර ඇත්තේ එක්සත් ජනපදය ඉරානය සමඟ අර්ධ වශයෙන් සාකච්ඡා මට්ටමක පසුවන බවත්, ඉරානයේ පවතින උද්ධමනය සහ ආර්ථික පීඩනය කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇති බවත්ය. වෙළඳ නෞකා සඳහා බාධාවකින් තොරව ගමනාගමනය තහවුරු කෙරෙන ගිවිසුම ප්රකාශයට පත් කළ වහාම ඉරාන වරායන් මත පනවා ඇති නාවික බාධක ඉවත් කිරීමට සූදානම් බව ඇමෙරිකානු නිලධාරියෙකු උපුටා දක්වමින් රොයිටර් පුවත් සේවය වාර්තා කර ඇත.
සවුදි 'ජාසාන්' පිරිපහදුවට හූති ප්රහාරය සහ කලාපීය ආරක්ෂක සන්ධානය
හෝමුස් සමුද්රසන්ධියේ අර්බුදයට සමාන්තරව, යේමනයේ හූති සන්නද්ධ කණ්ඩායම් විසින් රතු මුහුද සහ ඒඩන් ගුලිය යා කෙරෙන නාවික කලාපයේ ප්රහාර උග්ර කර තිබේ. සවුදි අරාබියට අයත් ජාසාන් (Jazan) තෙල් පිරිපහදු සංකීර්ණයට හූති සංවිධානය විසින් ඩ්රෝන ප්රහාරයක් එල්ල කර ඇති අතර, ඉන් හටගත් ගින්න පාලනය කිරීමට ආරක්ෂක අංශ සමත්ව ඇත. දිනකට බොරතෙල් බැරල් 400,000ක් පිරිපහදු කිරීමේ ධාරිතාවක් සහිත මෙම ස්ථානය ඉලක්ක කර ප්රහාර එල්ල වූයේ සවුදි අරාබිය, තුර්කිය සහ පාකිස්ථානය අතර ත්රිපාර්ශ්වික ආරක්ෂක ගිවිසුමකට අත්සන් තැබීමෙන් දින දෙකකට පසුවය.
තුර්කි විදේශ අමාත්ය හකාන් ෆිදාන් (Hakan Fidan) සඳහන් කළේ මෙම නව ආරක්ෂක සන්ධානය කිසිදු රටකට එරෙහිව ගොඩනගන ලද්දක් නොවන අතර, කලාපීය ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම එහි ප්රධාන අරමුණ බවයි. කෙසේ වෙතත්, හෝමුස් සමුද්රසන්ධියේ ගමනාගමනය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම සහ කලාපීය බලශක්ති සැපයුමේ ස්ථාවරත්වය තහවුරු කිරීම සඳහා ඉදිරි දින කිහිපය ඇතුළත රාජ්යතාන්ත්රික මට්ටමින් තීරණාත්මක පියවර රැසක් ගැනීමට නියමිතව තිබේ.
මුලාශ්රය :
Iran says Oman deal is in 'final stages' but US must act to open Hormuz
