හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය විවෘත කිරීමේ ඉරාන යෝජනාව ඇමරිකාව ප්රතික්ෂේප කළ ද, රාජ්ය තාන්ත්රික මාවත විවෘතව පවතින බව දෙපාර්ශවයම අවධාරණය කරයි.
මධ්යම පෙරදිග පවතින උග්ර යුද ගැටුම් සමනය කිරීම සඳහා ඉරානය ඉදිරිපත් කළ සාම යෝජනාවලිය ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් ප්රතික්ෂේප කර තිබේ.
ලෝක වෙළඳාමට අතිශය තීරණාත්මක හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) යළි විවෘත කිරීම සඳහා මෙම යෝජනාව ඉදිරිපත් කර තිබුණේ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩල සැසිවාරය අතරතුරදී කටාර් රාජ්යයේ මැදිහත්වීමෙනි.
කෙසේ වෙතත්, වත්මන් අර්බුදයෙන් මිදිය හැක්කේ රාජ්ය තාන්ත්රික සාකච්ඡා මඟින් පමණක් බව ඉරාන විදේශ අමාත්ය අබ්බාස් අරාඝ්චි (Abbas Araqchi) පෙන්වා දෙයි.
ඇමරිකාවේ ස්ථාවරය සහ පූර්ව කොන්දේසි
ඉරානය මෙම යෝජනාව ඉදිරිපත් කළේ දැඩි ආර්ථික හා යුදමය පීඩනයක් හමුවේ බව වොෂින්ටනයේදී මාධ්ය අමතමින් ජනාධිපති ට්රම්ප් ප්රකාශ කළේය.
ඇමරිකානු යෝජනාව ප්රතික්ෂේප වීමට හේතු පැහැදිලි කරමින් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ ඇමරිකානු නියෝජිත මයික් වෝල්ට්ස් (Mike Waltz) සඳහන් කළේ, සාකච්ඡාවලට පෙර පනවා ඇති සියලු සම්බාධක ඉවත් කරන ලෙස ඉරානය ඉල්ලා සිටි බවයි.
* සම්බාධක වහා ඉවත් කිරීම සහ රඳවාගෙන ඇති වත්කම් නිදහස් කිරීම.
* න්යෂ්ටික වැඩපිළිවෙළ අත්හිටුවීම පිළිබඳ විශ්වාසනීය සහතිකයක් ලබා නොදීම.
* සාකච්ඡාවලට පෙර සියලු වාසි තමන් සතු කරගැනීමට උත්සාහ දැරීම.
එක්සත් ජනපදය මෙම කොන්දේසි බැහැර කළ ද, මේ සතිය තුළ යළිත් අතරමැදියන් හරහා සාකච්ඡා ඉදිරියට ගෙන යාමට සූදානම් බව ජනාධිපති ට්රම්ප් පවසා තිබේ.
ඉරානයේ ප්රතිචාරය සහ කලාපීය තත්ත්වය
තමන් කිසිදු පාර්ශවයකින් එල්ල වන බලපෑම් හෝ තර්ජන හමුවේ හිස නොනමන බව ඉරාන ජනාධිපති මසූඩ් පෙසෙෂ්කියන් (Masoud Pezeshkian) ප්රකාශ කර සිටී.
ඉරානයට නිදහසේ වෙළඳාම් කිරීමට ඉඩක් නොලැබෙන්නේ නම් කලාපීය මුහුදු මාර්ගවල ආරක්ෂාව තහවුරු කළ නොහැකි බව එරට හමුදා ප්රධානීන් පෙන්වා දී ඇත.
මෙම ගැටුමේ ව්යාප්තියත් සමඟ යේමනයේ හූති සටන්කාමීන්ගේ ප්රහාර හමුවේ සවුදි අරාබියේ නගරවල ආරක්ෂක පියවර තර කර ඇති අතර, පාසල් පවා මාර්ගගත (online) ක්රමයට හැරවීමට පියවර ගෙන තිබේ.
ගෝලීය වෙළඳපොළ සහ ශ්රී ලංකාවට ඇති බලපෑම
හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය යනු ලෝකයේ සමස්ත බොරතෙල් ප්රවාහනයෙන් 20% කට වැඩි ප්රමාණයක් ගමන් කරන ප්රධානතම සමුද්රීය පිවිසුමයි.
මෙම කලාපයේ ඇති වන ඕනෑම අවහිරතාවක් ගෝලීය ඉන්ධන මිල ශීඝ්රයෙන් ඉහළ යාමට සෘජුවම බලපායි.
ඉන්ධන පිරිවැය:
ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිල බැරලයකට ඩොලර් කිහිපයකින් හෝ ඉහළ යාම මෙරට ආනයන වියදම් ඉහළ නැංවීමට හේතු වේ.
භාණ්ඩ මිල ඉහළ යාම:
නාවික ගමන් මාර්ග අවහිර වීමෙන් ප්රවාහන ගාස්තු සහ රක්ෂණ ගාස්තු ඉහළ ගොස් දේශීය වෙළඳපොළේ අත්යවශ්ය භාණ්ඩ මිල කෙරෙහි පීඩනයක් එල්ල විය හැක.
විගමනික ප්රජාව:
සවුදි අරාබිය ඇතුළු මැදපෙරදිග කලාපයේ සේවය කරන විශාල ශ්රී ලාංකික ශ්රමික ප්රජාවගේ ආරක්ෂාව සහ ඔවුන්ගේ ප්රේෂණ (Remittances) රටට ලැබීම කෙරෙහි මෙවැනි අර්බුද දැඩි බලපෑමක් එල්ල කරයි.
මුලාශ්රය:
Iran insists on diplomatic solution after Trump rejects peace plan
