ජාත්යන්තර වෙළෙඳ සහන සහ දේශීය ප්රතිපත්ති අතර පවතින සංකීර්ණ සම්බන්ධතාවය
2027 නව රෙගුලාසි හමුවේ ශ්රී ලංකාවේ අපනයන අංශයට බලපෑම් සිදුවේද?
ශ්රී ලංකාව තුළ මරණ දඬුවම නැවත ක්රියාත්මක කිරීමට අදාළව මෑතකදී ඉදිරිපත් වූ යෝජනාව සම්බන්ධයෙන් මේ වන විට දේශීය මෙන්ම ජාත්යන්තර මට්ටමින්ද සංවාදයක් ගොඩනැගී තිබේ. මෙම යෝජනාව, යුරෝපා සංගමය විසින් ශ්රී ලංකාවට ලබා දී ඇති GSP+ බදු සහන පහසුකම (Generalised Scheme of Preferences Plus) අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමේ ක්රියාවලියට කෙබඳු බලපෑමක් සිදු කරනු ඇත්ද යන්න පිළිබඳව ආර්ථික හා රාජ්යතාන්ත්රික විශ්ලේෂකයින්ගේ අවධානය යොමුව තිබේ.
GSP+ සහනය සහ ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික දායකත්වය
යුරෝපා සංගමයේ GSP+ සහනය යනු තෝරාගත් සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවලට, සිය අපනයන නිෂ්පාදන සඳහා යුරෝපා වෙළෙඳපොළට තීරුබදු රහිතව හෝ සහන මිලකට ප්රවේශ වීමට අවස්ථාව සලසන වැඩපිළිවෙළකි. මෙය හුදෙක් වෙළෙඳ සහනයක් පමණක් නොව, මානව හිමිකම්, කම්කරු අයිතිවාසිකම්, පාරිසරික ආරක්ෂාව සහ යහපාලනය සම්බන්ධ ජාත්යන්තර සම්මුතීන්වලට අනුකූලව කටයුතු කිරීමේ කොන්දේසිය මත පදනම්වූවකි.
ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථිකය තුළ මෙම සහනය සතු වැදගත්කම සංඛ්යාලේඛන මගින් පැහැදිලි වේ. 2024 වසරේදී ශ්රී ලංකාවෙන් යුරෝපා සංගමය වෙත සිදුවූ සමස්ත අපනයන වටිනාකම යුරෝ බිලියන 2.64ක් පමණ වේ. ඉන් යුරෝ බිලියන 1.52ක වටිනාකමකින් යුතු නිෂ්පාදන සඳහා GSP+ සහනය හිමිව තිබූ අතර, එමගින් ශ්රී ලාංකික අපනයනකරුවන්ට ලැබුණු ඇස්තමේන්තුගත බදු සහනය යුරෝ මිලියන 139කි. විශේෂයෙන් ඇඟලුම් කර්මාන්තය, රබර් නිෂ්පාදන සහ යන්ත්රෝපකරණ අපනයන සඳහා මෙම සහනය සෘජු දායකත්වයක් ලබා දෙයි.
ජාත්යන්තර නිරීක්ෂණ සහ පවතින තත්ත්වය
යුරෝපා සංගමයේ වත්මන් ඇගයීම් වාර්තා (2023-2025) පෙන්වා දෙන පරිදි, ශ්රී ලංකාව 1976 වසරේ සිට ක්රියාත්මක කර ඇති මරණ දඬුවම අත්හිටුවීමේ (de facto moratorium) පිළිවෙත කෙරෙහි ඔවුන්ගේ විශේෂ අවධානය යොමුව ඇත. අධිකරණ අමාත්යාංශයේ දත්තවලට අනුව 2025 සැප්තැම්බර් වන විට පුද්ගලයින් 817 දෙනෙකු මරණ දඬුවම නියමව බන්ධනාගාරගතව සිටිති.
ජාත්යන්තර මානව හිමිකම් ප්රමිතීන් අනුව, මරණ දඬුවම අහෝසි කිරීම හෝ ස්ථිර ලෙස අත්හිටුවීම යුරෝපා සංගමයේ ප්රතිපත්තිය වී තිබේ. ශ්රී ලංකාව මෙම සහනය සඳහා සුදුසුකම් ලැබීමේදී මානව හිමිකම් සම්බන්ධයෙන් ලබා දී ඇති එකඟතාවන් තීරණාත්මක සාධකයකි. මේ වන විට යුරෝපා සංගමය විසින් ශ්රී ලංකාවේ මරණ දඬුවම සම්බන්ධ වත්මන් තත්ත්වය නිරීක්ෂණය කරමින් පවතින බව වාර්තා වේ
සැලසුම් සහ අනාගත අභියෝග
යුරෝපා සංගමයේ නව GSP රෙගුලාසි මාලාවක් 2027 වසරේ සිට බලාත්මක වීමට නියමිතය. ඒ අනුව, දැනට පවතින ප්රතිලාභී රටවල් නව සංශෝධිත රාමුව යටතේ යළි සුදුසුකම් සපුරාලිය යුතුවේ. මෙවැනි පසුබිමක් තුළ, මරණ දඬුවම නැවත ක්රියාත්මක කිරීම පිළිබඳ යෝජනාව, ජාත්යන්තර වෙළෙඳ උපාය මාර්ග සහ දේශීය නීතිමය රාමුව අතර පවතින සමබරතාවය රැකගැනීමේ අභියෝගය රජය වෙත මතු කර තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, මෙම යෝජනාව පදනම් කරගනිමින් පමණක් GSP+ සහනය ස්වයංක්රීයව අහෝසි නොවන බව විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙයි. මෙය බහුපාර්ශ්වික සාකච්ඡා සහ රාජ්යතාන්ත්රික මට්ටමින් විසඳාගත යුතු ගැටලුවක් බවත්, ශ්රී ලංකාව සහ යුරෝපා සංගමය අතර පවතින දිගුකාලීන වෙළෙඳ සහයෝගිතාව පවත්වා ගැනීම උදෙසා ද්විපාර්ශ්වික එකඟතාවන් අතිශයින් වැදගත් බවත් ඔවුන් වැඩිදුරටත් අවධාරණය කරයි.
