ශ්‍රී ලංකාවේ ‘හරිත ලේබලයට’ සැබෑ වෙළෙඳපොළක් හැදීමේ අභියෝගය

දේශීය නිෂ්පාදන සඳහා ගෝලීය පිළිගැනීමක් ලබාගැනීමේ උත්සාහයක්.

රාජ්‍ය මිලදී ගැනීම් හරිත ආර්ථිකයට තීරණාත්මක වන්නේ කෙසේද?

ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික පරිසර ලේබල්කරණ රාමුව (NELF) ස්ථාපිත කිරීමේ ක්‍රියාවලිය මේ වන විට තීරණාත්මක මංසන්ධියකට පැමිණ තිබේ. පරිසර අමාත්‍යාංශයේ මගපෙන්වීම යටතේ, යුරෝපා සංගමයේ හරිත ප්‍රකෘතිමත් කිරීමේ පහසුකම (Green Recovery Facility) සහ Expertise France ආයතනයේ සහයෝගයෙන් ක්‍රියාත්මක වන මෙම වැඩසටහන, අපනයන වෙළෙඳපොළ ජයගැනීමට සහ පාරිභෝගික විශ්වාසය ගොඩනැගීමට දරන උත්සාහයකි. කෙසේ වෙතත්, මෙම පියවර සාර්ථක වීමට නම්, හුදෙක් සහතිකයක් ලබා දීමෙන් ඔබ්බට ගිය වෙළෙඳපොළ යථාර්ථයන් සමග ගැට ගැසුණු ප්‍රායෝගික සැලැස්මක් අත්‍යවශ්‍ය වේ.

සහතිකකරණය සහ වෙළෙඳපොළ ඉල්ලුම

වත්මන් වෙළෙඳපොළ තුළ දැනටමත් විවිධ ක්ෂේත්‍ර ආශ්‍රිත පරිසර සහතිකකරණ ක්‍රම ක්‍රියාත්මක වේ. හරිත ගොඩනැගිලි කවුන්සිලය විසින් නිකුත් කරන හරිත ලේබලය (Green Label) සහ තිරසාර බලශක්ති අධිකාරියේ බලශක්ති ශ්‍රේණිගත කිරීමේ වැඩසටහන් ඒ අතර ප්‍රමුඛ වේ. ජාතික මට්ටමේ ඒකාබද්ධ රාමුවක ඇති අවශ්‍යතාවය වනුයේ මෙවැනි විසිරුණු පද්ධතීන් වඩාත් විධිමත් කිරීමය.

කෙසේ වෙතත්, විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ සහතිකකරණය යනු නිෂ්පාදනයක අගය තහවුරු කිරීමේ එක් පියවරක් පමණක් බවයි. එම සහතිකයට සරිලන වෙළෙඳපොළ ඉල්ලුමක් නොමැති නම්, එය විශේෂයෙන්ම කුඩා හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යවසායකයන් සඳහා අමතර පිරිවැයක් හෝ බරක් විය හැකිය. තාක්ෂණික පරීක්ෂණ සහ සහතිකකරණ වියදම් දරාගත නොහැකි කුඩා ව්‍යාපාරිකයන් සඳහා මෙම ක්‍රියාවලිය වඩාත් හිතකර මට්ටමක පවත්වා ගැනීම ඉදිරියේ ඇති ප්‍රධාන අභියෝගයයි.

රාජ්‍ය මිලදී ගැනීම් සහ හරිත ප්‍රසම්පාදනය

මෙම ක්‍රියාවලිය වඩාත් සාර්ථක කර ගැනීමට උපකාරී විය හැකි ප්‍රබලම මෙවලමක් ලෙස 'හරිත රාජ්‍ය ප්‍රසම්පාදනය' (Green Public Procurement - GPP) හඳුනාගෙන තිබේ. රජය විසින් සිදු කරනු ලබන වාර්ෂික මිලදී ගැනීම් සඳහා හරිත ලේබලය සහිත නිෂ්පාදන අනිවාර්ය කරන්නේ නම්, එය නිෂ්පාදකයන් හට ස්ථාවර වෙළෙඳපොළක් නිර්මාණය කරනු ඇත.

පරිසර අමාත්‍යාංශය සහ අදාළ පාර්ශ්වයන් මේ වන විට අනුගමනය කරනු ලබන්නේ ශ්‍රේණිගත කිරීමේ ආකෘතියකි (Tiered recognition model). මෙය ව්‍යාපාරවලට ඔවුන්ගේ වත්මන් තත්ත්වය අනුව ජාතික පිළිගැනීමක් කරා ක්‍රමයෙන් ළඟා වීමට ඉඩ සලසයි. එහෙත්, මෙහිදී පවතින ගැටලුව වන්නේ සහතිකකරණයේ පවතින දැඩි බව සහ පහසුව අතර තුලනය පවත්වා ගැනීමයි. අවශ්‍යතා ඉතා පහසු වුවහොත් එය 'හරිත වොෂ් කිරීමක්' (Greenwashing) හෙවත් වැරදි ප්‍රචාරණයකට මග පෑදිය හැකි අතර, ඉතා දැඩි වුවහොත් ව්‍යාපාරිකයන් එම ක්‍රියාවලියෙන් ඉවත් වීමේ අවදානමක් පවතී.

ගෝලීය ප්‍රමිතීන්ට අනුගත වීම

ලෝක ව්‍යාප්තව පවතින පරිසර ලේබල් මිලියන ගණනක් අතරින්, තමන්ගේ නිෂ්පාදනය සැබවින්ම හරිත එකක්ද යන්න හඳුනා ගැනීමට අද වන විට පාරිභෝගිකයා විශාල අසීරුතාවකට පත්ව සිටී. යුරෝපීය පාරිභෝගික සමීක්ෂණයකට අනුව, පාරිභෝගිකයන්ගෙන් 60%ක්ම විශ්වාසනීය සහතික සහ අසත්‍ය ප්‍රචාර වෙන්කර හඳුනා ගැනීමට නොහැකිව අසීරුතාවට පත්ව සිටිති.

ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයනකරුවන්ට ද මේ හා සමාන අභියෝගයකට මුහුණ දීමට සිදු වනු ඇත. දේශීයව පමණක් පිළිගැනෙන සහතිකයකට වඩා, ජාත්‍යන්තර මට්ටමෙන් පිළිගැනෙන තාක්ෂණික හා සත්‍යාපන ක්‍රමවේදයන් (Verification mechanisms) සහිත ලේබලයක් නිර්මාණය කිරීම මෙහිදී අතිශය වැදගත් වේ.

අවසාන වශයෙන්, ශ්‍රී ලංකාවේ හරිත ආර්ථික පරිවර්තනය සාර්ථකද යන්න තීරණය වන්නේ ලේබල් කීයක් නිකුත් කළාද යන්න මත නොව, එම සහතිකකරණය හරහා නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලිය වෙනස් වීද, රාජ්‍ය ප්‍රසම්පාදනය හරිතකරණය වීද සහ පාරිභෝගික විශ්වාසය ගොඩනැගී තිබේද යන කරුණු මතය. තාක්ෂණික ධාරිතාව ගොඩනැගීම සහ ප්‍රමිතීන් එකඟතාවකට පැමිණීම මේ සඳහා අවශ්‍ය පියවරයන් වේ.

මුලාශ්‍රය :

Sri Lanka’s Green Economy Ambition Meets a Market Reality Check