ගිණුම්කරණ පද්ධති යාවත්කාලීන කිරීමට ව්යාපාරික ප්රජාවට ලබා දුන් සහන කාලය ඔක්තෝබර් 01 න් අවසන්।
ඩිජිටල් බදු එකතු කිරීම සහ විනිවිදභාවය ඉහළ නැංවීම ඉලක්ක කරගත් නව ක්රමවේදයක්।
දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව (IRD) විසින් සංශෝධිත එකතු කළ අගය මත බදු (VAT) බිල්පත් ආකෘතිය අනිවාර්ය ලෙස ක්රියාත්මක කිරීමේ දිනය 2026 ඔක්තෝබර් 01 වැනිදා දක්වා දීර්ඝ කර තිබේ. මීට පෙර එය ජූලි 01 වැනිදා සිට ක්රියාත්මක කිරීමට සැලසුම් කර තිබුණද, ව්යාපාරික ආයතනවල මෘදුකාංග සහ බිල්පත් පද්ධති (Billing & Accounting Software) යාවත්කාලීන කරගැනීම සඳහා ඉල්ලූ සහන කාලය සැලකිල්ලට ගනිමින් අතිවිශේෂ ගැසට් නිවේදනයක් හරහා මෙම කාලසීමාව ලබා දී ඇත.
මෙම තීරණය මතුපිටින් ව්යාපාරික ක්ෂේත්රයට පමණක් සීමා වූ පරිපාලනමය වෙනසක් සේ පෙනුණ ද, මෙරට සමස්ත පාරිභෝගික ප්රජාවට සහ රාජ්ය මූල්ය ක්රියාවලියට එහි සෘජු බලපෑමක් පවතී.
ඩිජිටල් විනිවිදභාවය සහ බදු කාන්දුව වැළැක්වීම
නව බිල්පත් ආකෘතිය හඳුන්වා දීමේ මූලික අරමුණ වන්නේ ඩිජිටල් බදු එකතු කිරීමේ ක්රියාවලිය විධිමත් කිරීම සහ ගනුදෙනු නිරීක්ෂණය කිරීමේ නිරවද්යතාව ඉහළ නැංවීමයි.
ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) සහ දේශීය බදු විශේෂඥයින් පෙන්වා දෙන පරිදි, සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල බදු ආදායම් අහිමි වීමට ප්රධාන හේතුවක් වන්නේ බිල්පත් ක්රමවේදයන්හි පවතින දුර්වලතා හරහා සිදුවන බදු පැහැර හැරීම් සහ ව්යාජ බිල්පත් නිකුත් කිරීම් ය. නව ආකෘතිය මඟින් පාරිභෝගිකයා භාණ්ඩයක් හෝ සේවාවක් ලබාගැනීමේදී ගෙවන වැට් මුදල, ව්යාපාරික ආයතනයේ ගිණුම් හරහා නිසි පරිදි රාජ්ය ආදායමට එක්වන්නේද යන්න නිරීක්ෂණය කිරීමට බදු පාලනාධිකාරියට හැකියාව ලැබේ.
පාරිභෝගිකයාට ලැබෙන සැබෑ වාසිය කුමක්ද?
නව බිල්පත් ක්රමය හඳුන්වා දීම යනු වැට් බදු ප්රතිශතයේ අඩුවීමක් හෝ ජීවන වියදම ක්ෂණිකව පහත හෙළන පියවරක් නොවේ. එහෙත් එමඟින් පාරිභෝගික අයිතිවාසිකම් සහ සාධාරණ වෙළඳපොළ පරිසරයක් සඳහා වැදගත් ප්රතිලාභ රැසක් හිමි වේ:
| තහවුරු කළ සාක්ෂියක් ලැබීම: නිශ්චිත ආකෘතියකට අනුව නිකුත් වන ප්රමිතිගත බිල්පතක් පාරිභෝගිකයාට ලැබීම නිසා, පසුව මතුවිය හැකි ඕනෑම පාරිභෝගික ගැටලුවකදී හෝ භාණ්ඩ ආපසු භාරදීමේදී එය නිල නෛතික ලේඛනයක් ලෙස භාවිත කළ හැකි වේ.
| අසාධාරණ බදු අයකිරීම් නතර වීම: ඇතැම් අවස්ථාවල නිසි පරිදි ලියාපදිංචි නොවූ ආයතන පාරිභෝගිකයාගෙන් ව්යාජ ලෙස බදු අය කරගැනීමේ අවදානම මෙම නව ක්රමවේදය හරහා පාලනය වේ.
| සාධාරණ තරඟකාරිත්වය: නීත්යනුකූලව බදු ගෙවන ව්යාපාරිකයන් සහ බදු මඟහරින ව්යාපාරිකයන් අතර වෙළඳපොළේ පවතින අසමතුලිතතාව අවම වීම.
ඉදිරි අභියෝග සහ ක්රියාත්මක කිරීමේ හැකියාව
ලෝක බැංකුව ඇතුළු ජාත්යන්තර ආර්ථික විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ ඕනෑම බදු ප්රතිසංස්කරණයක සාර්ථකත්වය රඳා පවතින්නේ නීති පැනවීම මත පමණක් නොව, ඒවා ක්ෂේත්ර මට්ටමින් ක්රියාත්මක කිරීමේ හැකියාව (Enforcement Capacity) මත බවයි.
ඔක්තෝබර් 01 වැනිදා වන විට කුඩා හා මධ්ය පරිමාණ ව්යාපාර නව ක්රමයට නිසි පරිදි අනුගත වී තිබීම, පද්ධති අතර දත්ත හුවමාරුව තාක්ෂණික දෝෂවලින් තොරව සිදුවීම සහ පාරිභෝගිකයන් අතර බිල්පත් ලබාගැනීම පිළිබඳ ඇති දැනුවත්භාවය මෙම වැඩපිළිවෙළේ සාර්ථකත්වයට තීරණාත්මක වනු ඇත.
මූලාශ්රය :
Lanka News : New VAT Rules to Reshape Consumer Protection And Tax Transparency
