ආනයන මුවාවෙන් රටින් පිටවූ ඩොලර් බිලියනයක උණ්ඩියල් ජාලය හෙළිවෙයි
ව්යාජ සමාගම් හරහා සිදුවූ මහා පරිමාණ විදේශ විනිමය ජාවාරම ගැන පුළුල් පරීක්ෂණ
සාමාන්ය ආනයන ගෙවීම් ලෙස ලේඛනගත කරමින් ශ්රී ලංකාවෙන් නීතිවිරෝධී ලෙස විදේශ විනිමය පිටරටවලට මාරු කිරීමේ දැවැන්ත ජාවාරමක් සම්බන්ධයෙන් මේ වන විට පුළුල් විමර්ශනයක් ක්රියාත්මක වේ. සමාගම් දුසිම් ගණනක්, බැංකු ගිණුම් සිය ගණනක් සහ දසදහසකට අධික ගනුදෙනු ප්රමාණයක් කේන්ද්ර කරගනිමින් මෙම පරීක්ෂණ සිදුවෙමින් පවතී.
කැබිනට් ප්රකාශක අමාත්ය වෛද්ය නලින්ද ජයතිස්ස අනාවරණය කළ පරිදි, බැංකු ගිණුම් 89ක් ඔස්සේ ගනුදෙනු 10,151ක් මඟින් රුපියල් බිලියන 74ක මුදලක් විදේශයන් වෙත යවා ඇත. මෙම ක්රියාවලිය පිටුපස ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියනයක පමණ වටිනාකමකින් යුත් සංවිධානාත්මක ‘උණ්ඩියල්’ හෝ ‘හවාලා’ ක්රමවේදයක් ක්රියාත්මක වී ඇති බවට සැකකෙරේ.
විමර්ශනයේ ආරම්භය සහ ප්රධාන සැකකරු
ශ්රී ලංකා රේගුවේ අතිරේක අධ්යක්ෂ ජනරාල්වරයා විසින් මූල්ය අපරාධ විමර්ශන කොට්ඨාසය (FCID) වෙත සිදුකළ පැමිණිල්ලකට අනුව 2026 ජනවාරි මාසයේදී මෙම පරීක්ෂණ ආරම්භ විය. එතැන් පටන් අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (CID) පුද්ගලික බැංකු, ව්යාජ සමාගම් ගිණුම් සහ විදේශ ගෙවීම් පිළිබඳව දීර්ඝ අධ්යයනයක් සිදුකර තිබේ.
මෙම සිදුවීමේ ප්රධාන සැකකරු ලෙස ජෙෆ්රි මොහොමඩ් නමැත්තෙකු හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඔහු ආනයන ව්යාපාර ලෙස පෙන්වමින් සමාගම් 36ක් පමණ ලියාපදිංචි කර, පෞද්ගලික බැංකු හතරක ගිණුම් විවෘත කර ඇති බව විමර්ශනවලදී අනාවරණය වී ඇත.
මුදල් ගියත් භාණ්ඩ නොපැමිණි අභිරහස
භාණ්ඩ ආනයනය කිරීමේ අත්තිකාරම් ගෙවීම් ලෙස විදුලි පණිවුඩ මුදල් හුවමාරු (Telegraphic Transfer - TT) මඟින් මෙම මුදල් විදේශයන් වෙත යවා ඇතත්, අදාළ කිසිදු භාණ්ඩයක් මෙරටට ලැබී නොමැති බව විමර්ශකයින් පෙන්වා දෙයි. පිටරටට ගිය මුදල් සහ සැබෑ ආනයන අතර පවතින මෙම විශාල පරතරය, මෙය සංවිධානාත්මක මුදල් විශුද්ධිකරණ ජාවාරමක් බවට තහවුරු කෙරෙන ප්රබලම සාධකය බවට පත්ව තිබේ.
සිකුරාදා හමුවීම් සහ බැංකු නිලධාරීන්ගේ මැදිහත්වීම
අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ වාර්තාවලට අනුව, ඇතැම් පුද්ගලික බැංකු නිලධාරීන් සෑම සිකුරාදා දිනකම පාහේ ප්රධාන සැකකරු පෞද්ගලිකව හමුවෙමින් මෙම ගනුදෙනු පහසු කර දී ඇත.
බැංකු නිලධාරීන් සඳහා සතියකට රුපියල් 30,000 සිට 100,000 දක්වා මුදල් ගෙවීම් සිදුකර ඇති බවට චෝදනා එල්ල වේ.
එක් නිලධාරියෙකුට පමණක් එක් අවස්ථාවකදී රුපියල් මිලියනයක මුදලක් ලබාදී ඇති බවට ද තොරතුරු අනාවරණය වී ඇත.
ගිණුම් විවෘත කිරීමේදී මෙන්ම ගනුදෙනු කිරීමේදී බැංකු පද්ධතිය තුළ අනුගමනය කළ යුතු අනිවාර්ය පාරිභෝගික තහවුරු කිරීමේ ක්රියාවලිය (KYC) නිසි ලෙස සිදුව නොමැති බවට විමර්ශනවලදී හෙළිව තිබේ.
කෙසේවෙතත්, අත්අඩංගුවට පත් නිලධාරීන් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින නීතිඥවරුන් මෙම චෝදනා ප්රතික්ෂේප කරයි. ඔවුන් පෙන්වා දෙන්නේ තම සේවාදායකයින් සාමාන්ය බැංකු ක්රියා පටිපාටිය පමණක් අනුගමනය කළ බවත්, අදාළ සමාගම් විසින් භාණ්ඩ ආනයනය කරන්නේද නැද්ද යන්න සොයා බැලීම කනිෂ්ඨ නිලධාරීන්ගේ වගකීමක් නොවන බවත්ය.
නීතිමය පියවර සහ ඉදිරි ක්රියාමාර්ග
ජුනි 19 වන දින මීගමුව ප්රදේශයේදී අත්අඩංගුවට ගත් සැකකරුවෙකු දින 7ක රැඳවුම් නියෝග මත ප්රශ්න කිරීමෙන් අනතුරුව රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කර ඇත. ඊට අමතරව පුද්ගලික බැංකු කළමනාකරුවන් සිව්දෙනෙකු මුදල් විශුද්ධිකරණය වැළැක්වීමේ පනත සහ දණ්ඩ නීති සංග්රහය යටතේ අත්අඩංගුවට ගෙන අධිකරණයට ඉදිරිපත් කර තිබේ.
කොළඹ ප්රධාන මහේස්ත්රාත් අධිකරණය විසින් මෙම සිද්ධියට අදාළ බැංකු ගිණුම් 210ක තොරතුරු ලබාගැනීමට විමර්ශකයින්ට අවසර දී ඇත. රටේ මූල්ය පද්ධතිය තුළ පවතින නීතිමය හිඩැස් වසා දැමීමට රජය සූදානම් වන පසුබිමක, මෙම විමර්ශනය හරහා හෙළිවන තොරතුරු ඉදිරියේදී මෙරට විදේශ විනිමය පාලන නීති දැඩි කිරීමට ප්රධාන හේතුවක් වනු ඇත.
මුලාශ්රය :
Phantom Imports and Bank Meetings: Inside the Alleged Transfer Scheme
